Baahi ba kontinente ea Afrika ba fapane haholo ka lipuo le maemo a moruo le a setso. Lipuo tsa baahi ba Afrika li ka aroloa ka lihlopha tse latelang tse kholo: 1) Semitic-Hamitic; 2) lihlopha tse 'maloa tsa lipuo tse lulang seporong ho tloha ka bophirimela ho Sahara ho ea nokeng ea Nile 'me pele li ne li khetholloa e le sehlopha sa "Sudanese"; mesebetsi ea morao-rao ea litsebi tsa lipuo e bontsitse hore lipuo tsena ha li bontse kamano e haufi haholo, 'me tse ling tsa tsona li haufi le lipuo tsa Bantu; 3) Bantu e ka boroa ho k'honthinente; 4) sehlopha se senyenyane sa Khoi-san Afrika Boroa; 5) baahi ba sehlekehlekeng sa Madagascar, bao puo ea bona e leng ea sehlopha sa Malayo-Polynesia; 6) Bo-ralikolone ba Europe le litloholo tsa bona.
Ho ea ka phetolelo e 'ngoe, lentsoe "Afrika" le tsoa lebitsong la morabe oa Berber Afrigia, ea neng a lula karolong e ka leboea ea k'honthinente ea Afrika, ho ne ho boetse ho e-na le profinse ea Roma ea Afrika. Porofense ya Roma ya Afrika e thehilwe ke Roma ka 146 BC. e. setseng sa naha ea Carthaginian, e neng e hapile karolo e ka leboea-bophirima ea Tunisia ea kajeno. Nakong ea 'Muso, Afrika e ne e le ea liprofinse tsa senatori mme e ne e busoa ke proconsul. Mehla ea 'Muso e khetholloa ka ho atleha ha tsamaiso ea litoropo. Litoropo li ile tsa fumana litokelo tsa likolone le bomasepala. Batho ba neng ba le ka sehloohong metseng eo e ne e le bo-ralikolone ba Maroma le batho ba phahameng sechabeng ba Roma. Ho ea ka setso, nakong ea 'Muso, profinse ea Afrika e ne e phetha karolo e kholo. Leha ho le joalo, baahi ba mahaeng ba ile ba lula ba sa tsebe Selatine le setso sa Maroma. Lekholong la 4th-5th. e ile ea fetoha sebaka sa merusu e meholo ea makhoba le litsiea, e ileng ea fokolisa ’Muso oa Roma haholo ’me ea tlatsetsa ho oeng ha oona. Lilemong tsa bo-5 C. Basenyi ba ile ba lula Afrika. Lilemong tsa bo-6 C. moemphera oa Byzantium Justinian o ile a khona ho khutlisa lebala la leoatle, empa matla a Byzantium a ne a fokola. Lekholong la bo7 la lilemo Profinse ea Afrika e ile ea haptjoa ke Maarabia.
Afrika Leboea, morao koana seketeng sa pele sa lilemo BC. e. ho ne ho e-na le linaha tse 'maloa tse ikemetseng: Carthage, e thehiloeng ke bajaki ba tsoang Foenicia, ba neng ba bua puo ea Semitic haufi le Seheberu, Mauritania le Numidia, e entsoeng ke Balibia. Kamora ho hapa Carthage ke Baroma ka 146 BC. e. linaha tsena, ka mor'a ntoa e manganga, li ile tsa fetoha thepa ea Roma. Lilemo tse makholo a seng makae pele ho mehla e mecha, tsoelo-pele ea sechaba sa maemo a holimo e ile ea qala sebakeng sa Ethiopia ea kajeno. E 'ngoe ea linaha tse tsoetseng pele mona – Aksum – e fihlile tlhorong ea eona lekholong la bone la lilemo BC. n. e., ha thepa ea hae e ka bophirimela e fihla naheng ea Meroe Phuleng ea Nile, 'me ka bochabela – "Happy Arabia" (Yemen ea kajeno). Lekholong la II la lilemo le. e. linaha tse matla li hlahile Western Sudan (Ghana, Mali, Songhai le Bornu); hamorao, linaha li ile tsa thehoa lebopong la Guinean (Ashanti, Dahomey, Congo, joalo-joalo), ka bophirimela ho Letsa la Chad (literekeng tsa batho ba Hausa) le libakeng tse ling tse ngata tsa naha ea Afrika.
Lipuo tsa batho ba Tropical Africa, ba lulang ka boroa ho lelapa la Semitic-Hamitic, hangata li kopantsoe ka malapa a mabeli: Niger (Congo) – Kordofan le Nilo-Saharan. Sehlopha sa Niger-Kordofani se kenyelletsa sehlopha sa Niger-Congo – lihlopha tse ngata ka ho fetisisa le tse kopanyang: West Atlantic, Mande, Volts, Kwa, Benue-Congo le Adamawa-Eastern. Batho ba Atlantic Bophirimela ba kenyelletsa batho ba bangata ba Fulbe ba phelang ka lihlopha tse arohaneng hoo e ka bang linaheng tsohle tsa Sudan Bophirimela le Bohareng, Wolof le Serep (Senegal), le tse ling. ), batho ba Volta (moy, loby, bobo, Senufo, joalo-joalo) – Burkina Faso, Ghana le linaheng tse ling. Lichaba tsa Kwakwa li akarelletsa batho ba bangata ba lebopong la Guinea ba kang Mayoruba le Ibo (Nigeria), Akan (Ghana) le Ewe (Benin le Togo); haufi le MaEwe ke limelo, ba lulang ka boroa ’me ka linako tse ling ba bitsoa maDahome; boemo bo itseng bo ikhethileng bo lula ke batho ba buang lipuo (kapa lipuo) tsa Kru. Bana ke Bakwe, Grebo, Krahn le batho ba bang ba lulang Liberia le Ivory Coast (Ivory Coast). Sehlopha se senyenyane sa Benue-Congo se thehiloe ke batho ba bangata, bao pele ba neng ba nkoa e le lelapa le khethehileng la Bantu le sehlopha sa Eastern Bantu. Batho ba Bantu, ba fapaneng haholo ka lipuo le setso, ba lula linaheng tsa Afrika Bohareng le karolo e 'ngoe ea Bochabela le Boroa (Democratic Republic of the Congo (eo pele e neng e le Zaire), Angola, Tanzania, Mozambique, Zimbabwe, Afrika Boroa, joalo-joalo). Bantu ba arotsoe ke litsebi tsa lipuo ka lihlopha tse 15: 1st – duala, lupdu, fang, joalo-joalo; 2nd -teke, mpongwe, kele; Ea boraro – bang, pgala, mongo, tetelya; Ea bo4 – Rwanda, rundi; 5th – ganda, luhya, kikuyu, kamba; 6th-nyamwezi, nyatura; 7th – Seswahili, togo, hehe; 8th – Kongo, ambundu; 9th-chokwe, luena; 10th-luba; 11th-bemba, fipa, tonga; La bo12 – Malawi la bo13 – Yao, Makonde, Makua; 14th – ovimbundu, ambo, herero; 15th – Shona, Suto, Zulu, Spit, Swazi, joalo-joalo.
Lipuo tsa Bantu li boetse li buuoa ke lihlopha tsa Pygmies tsa Congo Basin (Efe, Basu A, Bambuti, joalo-joalo), hangata ba khetholloang e le batho ba arohaneng. Har'a Bantus e ka bochabela le e bohareng, puo ea Seswahili, e nang le tsusumetso e hlokomelehang ea Searabia, e atile lilemong tse mashome tsa morao tjena, palo ea ba e buang ke limilione tse 60 (batho ba Seswahili ba ba limilione tse 1,9). Ba-adamaua, e leng sehlopha se senyenyane se ka bochabela, se akarelletsa Azande, Cham-Ba, Banda, le ba bang ba lulang Sudan Bohareng le Bochabela.
