Кугу Урал районышто (Урал курыкышто) 4 тужем ий мучаште н.э. марте кугезе урал общество чумыралтеш (умбакыже финн-угор-влакым ушен шогышо 3 тужем ий мучашке чумырга. э.) да самодайец-влак (посна тушкашке 1 тужем ий мучашке чумыралтыт.). 3 тужем ий мучаште н.э. финн-угор-влак Кечывалвел Урал районышто, купысо куртньо руда явыгымылан кора, мигрироватлат. Угор йылме негызеш – 3 тужем ий мучаш гыч н. э. – 1 тужем ий марте-пел тужем ий марте. Кечывалвел Урал районышто правенгер (венгр) да права-угор (хант, манси) калык – влакын ушемышт чумыралтеш; 3 тужем ий мучаште финн-пермь йылме негызеш.э.-2 тужем ий ончыч финн-пермь йылме негызеш-пермь (коми, удмурт) да финн-юл (марий, мордва, финн, финн, кадва, водь але вудком, эстон, ливе) калык-влакын ушемышт чумыралтеш.
Финн-угор йылме – влак (але угор-финн йылме-влак) – шке тукымыштыда улшо да пытартыш кугу генетике урал йылме дене пырля лийше йылме тушка.
Финн-угор йылме-влак тыгай укшлаш шелалтыт: венгр йылме дене пуалтше венгр йылме-влак; оби Э?ерын йудвел бассейныштыже шарлыше мансий ден угор йылме – влак; прибалийысе финн-финн йылме-влак: финн, эстон, ливский, водский, ижор да карел йылме-влак кокла Гыч улшо самский йылме-влак; Тыште Финляндийын йудвел ужашыштыже илыше е?-влак шке йылмышт дене ойлалтыт. швеций ден норвегий; мордва-ту? диалект-эрзян да мокша-влак; олыкмарий-эрвел да курык диалектла гыч улшо марий; пермь йылмыш удмурт йылме ден коми йылме коми-зырянск, коми-пермяк да коми-йылме диалект-влак дене пурталтыт.
Шке ыштыме йылме, еш (моло классификаций, тушка) йылме-влак урал йылмын генетике обществыжын составыштыже улыт. Йылмыже чукталтеш: ненецкий, энец, нганасан, селькупанский, практически йомшо камасин, те?ыз (мотор), карагас да тайгий. Самодиец-влак – самоед-Влак (самопись – самоячь) (самэемон гыч, самара йылме дене – мланде шкеак), 1) Тошто руш лумым Россий да Йудвелысе Моло калык-Влакын лумышт шкак маныт. 2) шке ыштыме чыла калыкын Тоштемше лумжо.
Тылеч посна урал расе маналтеш, тудо монголидный ден европоид раса коклаште кокла положенийым айла. Койыш-шоктыш вияш шем уп, шем шинча, южгунам лапка шургывылыш, чот вия?ше эпикантус. Тений касвел Сибирьыште (хант, манси, йудвел алтаец да тулеч молат) шарлен.
Венгр йылме финн-угор йылме-влак дене лишыл генетике тукымышто верланен. Венгр-влак ожно хантай да мансиец-влак дене пырля иленыт, кызытсе кундемым 9 в.и. Моло финн-угор йылме-влак финн группым але прибалтийысе финн-пермь группым гына налыныт.
Венгр, финн да эстон йылме-влак вия?ше литератур йылме дене шотлалтыт, нунын умбалнышт тошто возымо уло. Мордва, марий, удмурт, коми, хант да мансий литератур йылмыла 20-30 ийыште гына чумыралтыныт.
14-ше пелыште коми йылме дене акрет годсо кугезе диалект – влак гыч 18-ше ийыште Акрет Годсо Пермьерман письмность-коми йылмын ик кугезе диалектше негызеш 14 в.миссионержылан возымо возыктыш ышталтын. Грек да чапле руш йылме дене лумын ыштыме азбуко ышталтын,южо служебный книгам кусарыме. Кызыт кучылталтмаш гыч лектын. Кызыт тудын деч юмо?аште да кидвозыш книгаште, азбук ден т. м. памятник-влак аралалт кодыныт. Акрет черемис-влакым шымлышашлан шергакан источниклан литургий (Евгенево-Лепехин текст) шотлалтеш, тудым 17 в.руш алфавит дене возен ямдылыме, 600 наре мутан текст шотлалтеш. Тиде возымаш 14-17 в. руш москосо писатель-влак коклаште кумдан палыме, тудым тайнопись семын кучылтыныт.
Эн акрет памятниклан венгр (13 в.), коми (14 в.), финн (15-16 в.).
Кызытсе финн-угор йылме-влаклан финн-угор йылме деч кодшо икмыняр аффиксышт-спряженийын, склоненийын да мутвундын негызышт, тыгак икмыняр шудо вожан улыт. Финн-угор лексикыште посна йылме дене законло йук келшык-влак эскералтыт. Туге гынат кызытсе финн-угор йылме-влак, умбакыже ойырлен шогышо вия?мылан кора, грамматике стройышт денат, лексике состав шот денат тораш торленыт; йук ойыртем шот денат тыгак ойыртемалтыт. Тушка грамматике ойыртем гыч тыгай пале-влакым палемдаш лиеш: агглютинатив грамматике стройым (индоевропысо йылме-влакын предлогышт олмеш), префикс укелыкым (венгр йылме деч посна), рашемдыме мут ончыл положенийыште пале мут-влакын вашталтдыме улмыштым (прибалтийысе-финн йылме-влак шотлалтыт). Шукыж годым финн-угор йылме-влак дене йо?йук-влакын гармонийышт коеш. Посна йылме-влакын мутер составышкышт пошкудо калык-влакын турло йылмыштым кучылтыныт, молан манаш гын, вес йылмысе кусынлымо мут-влак турло йылмыште икгай огытыл; мутлан, венгр йылмыште тюрк ден славян мут-влак шукын улыт, а финн йылмыште балтайский, германский, швед да акрет руш-влакын кусынлымышт шуко уло.
Кызытсе финн-влак касвел, финн-угор йылме-влак дене кылдалтше финн йылме дене кутырат. Антропологий шотышто нуно европоид расын балтайский типше дене пайдаланат.
Венгр лингвист ден географ антал 19 курымысо 40-ше Ийыште Йудвел Уралыш путешествоватлен. Эше студент улмыж годымак Венгр йылме да венгр калыкын кушеч лекмыж нерген Шоненыт. Молан тудын элыштыже пошкудо эл йылме дене тыгай йылмыдыме йылме дене кутырат? Кушто венгр йылмын историйже-влак, кызытсе венгр-влакын Кечывалвел-Эрвел Европыш кушеч Толыныт? Венгр шочынжо Урал гыч япык улмым Регули колын. Но тидым доказатлаш кулеш ыле. Йудвел Финляндийыш толмекыже, тудо финн ден сама (лапландский) йылме – влак коклаште, ик могырым, венгр йылме-влак коклаште родо-тукымжо дене орыктарен. Финн-угор йылме-влакым да этнос кылым умбакыже тунемаш Манын, Регули Российыш каяш шонен пыштен. Шанче академий тудлан 200 формым ойырен (шанче шымлымашым эртарышашлан 200 шортньо те?ге). 1841 ийыште тудо Петербургыш толын, тушто руш йылмым вашке тунемеш, йудвел калык-влакын йылмыштым умбакыже вия?да.
