Тиийбитэ Ойуунускай хо?угар улахан мунньах буола турар эбит. Петров тыа?а-уу?а суох киирэн, кэнники ыскамыайка?а наркомпросс ?лэ?иттэрэ Михаил Константинович Артемьевы уонна Николай Егорович Афанасьевы кытта кэккэлэ?э олорунан кэбистэ.65 Мунньах б?тэн эрэр буолан, Петров Ойуунускай ха?ан босхолонорун кэтэ?эн олордо.
Сотору мунньах б?ттэ. Дьон тар?а?ан барда. Инники ыскамыайкаттан Исидор Барахов туран, Ойуунускайдыын тугу эрэ кэпсэтэн бардылар. Сотору кабинекка Ойуунускай, Барахов уонна Петров ???? эрэ хааллылар. Николай Васильевич: «Бу дьон ?т?р?нэн б?т?? суохтар!» – дии санаата уонна к?хс?н этиттэ. Дьоно кини диэки к?р? т?сп?ттэригэр:
– Су?ал кэпсэтии наада буолла. К?н?-дьылы к??ппэт бы?ыы-майгы тирээтэ. ????н олорон кэпсэтиэ?и?, – диэтэ.
– Су?ал кэпсэтии буолла?ына, су?аллык б?тэрэр гына о?остуо?у?. Су?ал бы?аарыыны эрэйэр дьыала элбээтэ, – Ойуунускай с?б?лэстэ.
????н олордулар. Ойуунускайдаах Барахов, Петров тугу этэрин кэтэ?эн, кинини к?р?н олороллор.
– Мин б?г?н Нам ту?аайыытынан эрэспиэскэ?э баран кэллим. Бастаанньыстар суол аайы бааллар. То?уурга т?бэ?эн, чуут ?л? сыстыбыт. Кыл м?чч? тыыннаах ортубут… Быраан аннын диэки… Урут Т???л? оскуолатыгар бииргэ ??рэммит ки?им хамандыырдаах т??рт уонча ки?илээх этэрээт би?игини, урукку сырыыларбытынан истэн, анаан то?уйбут. Хамандыырдара – Баишев Гавриил Васильевич диэн, суруйар идэ?э сыстан испит, уруккута сибээс ?лэ?итэ ки?и…
– Билэн, билэн! Оннук ки?и баара! С?рдээх туспа толкуйдаах – сахалыыны ?р? туппут ки?и! Ки?и сирбэт ?йд??х-санаалаах ыччата эбит дии санаабытым… Ол ки?и бастаанньа?а холбоспут, ?сс? хамандыыр буолбут эбит дии?! – Ойуунускай со?уйда.66
– Ол этэрээт суолга иннибитин-кэннибитин б??лээн кэбистэ. Хамандыырдара утары кэлэн кэпсэттэ: «Барыгытын то?уйан то?ур?аттаран кэби?иэхпин санаан баран, бэрки?ээн тохтоотум – кэпсэтэн к?р??р?», – диир. Баишевтыын биир нэ?илиэк ыччаттарабыт. Мин дьонум ыты?ан охтоору гыммыттарын, нэ?иилэ тохтоттум. Би?игини т??рт т?г?л ба?ыйар ахсааннаах дьон ас гыныахтара дуо?!
– Дьэ, ол Баишев туох диир эбитий? – Барахов интэриэ?иргээтэ, олоппо?ун иннин диэки сы?арыс гыннарда.
– Бастаанньыстарбыт Дьокуускай куорат и?игэр туох буоларын, би?иги тугу гынарбытын барытын аа?а-билэ сылдьаллар эбит! Дьэ, с?рдээх. Саамай кинилэри майгыларын алдьаппыт суолунан би?иги Марха?а концентрационнай лаа?ыры тэрийэн, дьону солуок тутуубут буолар эбит. Онно харабыл буолан олорор дьону – ыраахтаа?ы холуобунай сыылынайдарын Боруну уонна Глыгалоны кытта истэр-билэр эбиттэр. Баишев би?игини босхолоон ыытарыгар миэхэ кытаанахтык саанна, сэрэтии о?ордо: «Концлаа?ыргытыгар биир эмэ кыыс эбэтэр дьахтар к????лэммит-ата?астаммыт буолуо да, кытаанахтык иэстэ?иэхпит! Э?игини кыайар да, кыайтарар да т?гэммитигэр буруйдаахтары ирдээн да туран булуохпут – ханна да куотуоххут суо?а! Бастатан туран, эйигиттэн иэстэ?иэхпит! Ону ол курдук, ?йд??!» – диэтэ. Кини да, саллааттара да сирэйдэрэ-харахтара ынырык! Эппит тылларын толорортон аккаастаммат сирэйдэр-харахтар! Дьэ, ону туох диигит?
– Саамай кутталлаа?а – би?иги дьоммут улуустарга хаалбыт урууларыгар-аймахтарыгар алдьархай суо?уу?у! Ханна эрэ, би?игини ?т?ктэн, концентрационнай лаа?ыр о?ордохторуна, оннук ?й киирдэ?инэ да к???лэ буолбут! – Барахов Петровка толору с?б?лэстэ.
– Мин бастаан э?игини кытта с?бэлэ?эн баран, Мархатаа?ы лаа?ыры суох гыныахпытын эбэтэр онно олохтоммут хабыр режими сымнатыахпытын ба?арбытым. Дьэ, туох диигит? Бастатан туран, Платон Алексеевич, эн, губревком бэрэссэдээтэлэ ки?и, тугу эрэ толкуйдуоххун наада, – Петров кэлбит сыалын-соругун бы?а-бааччы эттэ.
????н чочумча са?ата суох олордулар. Ойуунускай иннигэр сытар кумаа?ылар ?рд?лэригэр с?б?лээн туттар кы?ыл харандаа?ын ылан уурда уонна:
– Да-а, концентрационнай лаа?ыры тэрийии т?рд?ттэн сыы?а дьа?ал этэ. Мин утарсан к?рб?пп?н, Лебедев да, Агеев да са?ардыбатахтара – кинилэр чыкааны, байыаннай к???? дьа?айалларынан олус бардамсыйаллар! Итинник буолуохтаах этэ!.. Тугу гыныахха?.. – чочумча тохтуу т?стэ, уонна:
– Мин итинэн сибээстээн Марха?а баран кэлии?ибин: токурутуулары уонна ол Боруну, Глыгалоны уонна да атыттары тохтотор гына кэпсэтиилэри ыытыам. Николай Васильевич, эн итини, ханныгын да и?ин, Агеевка уонна кини к?м?л????чч?т?гэр этэн к?р! Исидор Никифорович, эн Лебедевкэ итини кэпсээ уонна ?йд?т?рг? кы?алын! Ки?илии этиини ?йд??р-ылынар тойооску эбитэ дуу, суо?а дуу?! Кыырыгырыы уонна сэнэбиллээх сы?ыан ха?ан да ?ч?гэйгэ тиэрпиттэрэ суох!
????н балачча у?уннук кэпсэттилэр. Т?м?гэр уталытыллыбат дьа?алы ыларга диэн буолла.67
– Со?урууттан Каландаришвили командующай и?эринэн, Лебедевкэ уонна Агеевка: «Бала?ыанньаны уустугурдан то?уйар сатаммат – концлаа?ыры бэрт т?ргэнник суох гыныахха!» – дииргэ. Ылымматахтарына – Кии??э ??с?? ыытарга. Ол иннинэ бэйэбит к??сп?т?нэн концлаа?ыр режимин, дьону ата?астаа?ыны бохсуохха уонна сыыйа суох гынары сити?иэххэ! – Барахов этиитэ бу кэпсэтиигэ т?м?к буолла.
