Мы жыл барачным квартале на скрайку горада, непадалёк ад рэйкавай дарог. Небрукаваныя вулцы пасля кожнага дажджу расцякался граззю. Квартал бы абнесены высокм догм плотам, адразу за якм пачынался пустк. Удалечын па-за пусткам вднелся вежы Вльскага астрога. Дамы был пабудаваны спехам прызначался адмыслова для перасяленца. Кожны барак бы разлчаны на дзве сям'. Кватэры злучался цёмным калдорам, вечна загрувашчаным, заваленым нейкм смярдзючым рыззём. У нас бы адзн пакойчык кухня з вялкай печчу. Прыбральня месцлася на вулцы - адна на тры барак. Гэтыя дамы прыналежыл гарадской радзе. Плацл мы тольк за пастой. Сума была невялкая. Узмку даводзлася даплачваць за пячны вугаль.
Нельга сказаць, што нас кнул на вырак лёсу. Я помню, як да нас прыходзл чынонцы з Калег Грамадскага Нагляду. Тры атлусцелыя кабецны з бульдожым фзяномям, нейкя аднолькавыя, як сёстры-блзняты. Усе трое нягнуткх шэрых пнжаках, з высокм прычоскам залатым пярсцёнкам на мясстых пальцах. Камян пярсцёнках был буйныя фальшывыя. Выраз твару х таксама бы аднолькавы, злосна-грэблвы. Чынонцы прапанавал мац аддаць сына ваенную школу. Плацць за навучанне не трэба - аб усм паклапоццца рад. Ян атрымае адукацыю, апроч таго, будзе забяспечаны жыллём, ежай, вопраткай см неабходным. Мац не пярэчыла. Таксама яны знайшл для мац часовую працу - прыбральшчыцай у гарадской карчме. Часовую, бо жанчынам Рамейскай мперы не належыла працаваць. Невялк заробак падтрымае яе, пакуль яна не знойдзе сабе новага мужа. Чынонцы нават пакнул ёй аркуш паперы са спсам удацо халасцяко, гатовых прыняць самотную жанчыну з дзецьм. Кал яны сышл, мац скамячыла гэтую паперчыну кнула печ. Яна не працягнула дога. Мац засёды была моцная духам, але пасля перасялення ёй быццам штосьц надламлася. Мора давала ёй слы дыхала яе жыццё. У Вльску мац затыхалася, як рыба, выкнутая на пясок.
Яна мы цяпер бачыл нячаста. Выхаванцы ваеннай школы магл адведваць сваяко тольк па вялкх святах, кал м давал каротк водпуск. Я разумела, што брату з нам нецкава. Кал ён прыходз, нам нават не было пра што пагутарыць. Спакваля мы раблся яму чужым. Кал мац пачала хварэць, я змушана была падмяняць яе карчме. Нам патрэбны был грошы. Кал яна памерла, брату дал пазапланавы водпуск. На сутк. Але ён сышо адразу пасля пахавання. мперская школа зрабла сваю справу. Родная мац стала для яго чужым чалавекам. я таксама. Я нават не пэнена была, ц памятае ён Дольную Зямлю.
Стражнк
шо трэц луструм кравання Мк Ахмстрыньчыка. Намеснк правнцый прызначался Агустай тэрмнам на пяць гадо. Гэты адрэзак часу звася "луструм". Мка як кранк Агусту цалкам задавальня. не тольк як кранк, кал верыць чуткам... Пачатак кожнага луструма суправаджася бунтам. На маставых гарэл перакуленыя машыны. Жанеры нутраных войск стралял натоп з внтовак, схавашыся за металчным шчытам, а бунташчык шпурлял жанера камян кдался на х з жалезным прутам руках.
У гэтыя дн Правнцы водзлася ваеннае становшча. У мэтах бяспек Намеснк пакда сталцу хавася адной са свах прыгарадных рэздэнцый. Агуста дасылала з Царгорада рэгулярныя войск, горад уваходзл мперскя баявыя машыны. Нязграбныя "храмёны", падобныя да гганцкх бранраваных чарапах. Лёгкя хуткаходныя "камп" з лапам-лёзам. Машыны стаял на пляцах, рухался па гарадскх вулцах. Па начах я чула х глух, працяглы гуд, зямля злёгку дрыжэла. "Камп" выклкал мяне панчны жах. Я бачыла аднойчы, як падчас вулчных закалота адна з "кампй" з разгону ляцела проста сярэдзну натопу. У мяне вушах дога стаял немыя крык няшчасных, якя трапл пад лёзы. Натоп адразу ж рассеяся. Кал вулца спусцела, прыйшл коранеры, якя трымал руках догя тычк з жалезным крукам на канцах. Яны лтаральна саскрабал з бруку крывавае шмаццё кдал яго догя скураныя мях. Потым вулцу старанна палл вадой са шланга. Але сё рона над гэтым месцам дога кружыл згра гругання. Крумкачы апускался на маставую нешта выдзёбвал са шчылн памж камяням.
Я не дзельнчала бунтах. Кал скончыся першы луструм, мой брат бы у ваеннай школе пад наглядам афцэра настанка, а я сядзела каля ложка мац, якая памрала. Падчас другога луструма парадк зраблся больш жорсткм. Цяпер сурова карал не тольк дзельнка бунту, але чальцо хнх сем'я. Кал мяне зловяць падчас закалота, у Яна будуць непрыемнасц. Гэта было мам крывадушным апраданнем. Я старалася добра сябе паводзць. Заставацца непрыкметнай. Таму што мяне была праца, якую я баялася страцць. мяне бы брат, якога я не хацела падсталяць. Кал пачася трэц луструм, Ян ужо служы ва нутраных войсках сам удзельнча у задушэнн бунта.
***
