- Ману розум мае, - сказа гаспадар, пасмхаючыся. - Дар Творцы - гэта табе не гаршчок дзравы, за так не аддас.
- Паслухайце...
Стах прызняся на ложку, агледзеся. Той самы пакой, як ён напярэдадн бачы акне. Беленая печка, услончык, буфет ля сцяны паблсквае шкляным дзверцам. Лаву з сярэдзны пакоя жо прыбрал, але на дошках падлог застался наплывы крыв. 'То бы я, - здагадася Стах. - Я ляжа на той лаве. Я бачы самога сябе, зазрнушы акно'.
- Ну, куды сабрася? - гаспадар узя яго за плячо прымус улегчыся на падушк, напханыя духмяным сенам. - Адпачывай, Стах. Сп. Ты прайшо дог шлях.
Той пахта галавой.
- Нельга...нельга спаць. Я пасюль спазнся...
- Глупства. Час яшчэ ёсць.
Ён падхап са стала свечку выйша, прычыншы дзверы. За дзвярыма суседнм пако гарэла святло, гучал галасы. Коган. Коган тут. Стах пазна ягоны голас сярод ншых. Ён гаман смяяся. 'От жа ж, халера ясная! Нзавошта б не паверы, кал б сам не бачы...' Стах чу, як Коган звяртаецца да гаспадара дома: "Локс".
Локс - значыць "мядзведзь". Так празвал яго прыморцы, бо ён ствары мядзведзя пасля сёспалення. мя яго брата складваецца з двух каранё: "анку" -"сусвет" "агх" - "цмок". Гэта жо з мовы ксайлахскх вершнка. Яны лчаць, што Ангх яго брат - дзец Цмока, якога вершнк завуць таксама Айал-Гач. Вандронк. Блзняты нарадзлся ад зямной дзячыны, якую Цмок узя у палон згвалц. Адзн з блзнят выгляда, як звычайны чалавек, друг ж бы больш падобны да свайго бацьк, ён нарадзся з выцягнутым зрэнкам... Вельм цкавая трактока семгальскай легенды. Яе паднёвы варыянт, як стотна адрознваецца ад паночнага. Фнал у ксайлахскай легенды давол аптымстычны: Блзняты вырасл вызвалл мац з палону, а Цмока забл пасекл на кавалк. Але Айал-Гач немручы, ён мае тысячу васаблення вяртаецца зно зно... Пра сё гэта можна прачытаць у "Займальнай мфалог" прафесара Дам'яна Росцы, вядомага знаца старажытных легенд падання... А зрэшты не, ужо няможна. Увесь наклад кнг арыштаваны, бо атар бы абвнавачаны крамоле... На шчасце, з астрога ён выйша, але пасаду ва нверстэце яго адабрал, кнжк не вярнул. Добра, што хоць жывы застася. Жывы...
Стах ляжа, безуважлва таропшыся на саламянага "павука", як пагойдвася пад столевай бэлькай. Незабаве павек яго пацяжэл, ён ста павольна саслгваць у забыццё. Над Паночнай Багнай гуляла Мроя. Яна выглядала, як простая семгальская дзячына ц кабета - у шэрай свтцы андараку. косы пад хусткай белыя-белыя, быццам выбеленыя марской соллю. У руцэ яе лхтар, як свецць у золкай мгле, як маяк у паночным моры. Яна была тут яшчэ да сёспалення. Вандронк таксама...
"Не аддамо табе нашу Мрою, Айал-Гач! Мы пераможам Цмока выганм яго Абшары Цемры, адкуль ён прыйшо. Прысягаю..."
'Сп, мройца, сп. А сё, што ты бачы чу на берагах Рудзцы, няхай застанецца з табой'.
---------------------------
* Натхн Николай Гумилев:
На скале, у самого края,
Где река Елизабет, протекая,
Скалит камни, как зубы, был замок.
На его зубцы и бойницы
Прилетали тощие птицы,
Глухо каркали, предвещая.
А внизу, у самого склона,
Залегала берлога дракона,
Шестиногого, с рыжей шерстью...
... гэтак далей
нспектар
- Чума на гэты горад!
Фраза, што называецца, павсла паветры - а зрэшты, чалавек, як яе прамов, н да каго не звяртася. У гасцнчным нумары ён бы адзн. Юсцн Варда - такое мя значылася ягоным пасведчанн нспектара Тайнай Канцыляры - напаляжа у меднай ванне, звесшы руку цераз край таропшыся на ласнае калена, якое звышалася над паверхняй вады. На бартах ванны раставала, шыпячы, духмяная пена. нспектар адкну з лба мокрыя валасы працягну руку да шклянога столка на каванай ножцы, як стая каля ванны. Намацашы на стальнцы капшук лсты тонкай паперы, ён нетаропка скруц самакрутку , чырканушы сернай запалкай, раскуры першую за гэты дзень порцыю юклы.
Смалста-саладжавы дымок паднмася да стол, змешваючыся з водарам сандала мрры. нспектар мкнуся строга кантраляваць колькасць юклы, якую ён выкурва на працягу дня. Зложыванне зеллем магло прывесц да непрыемных наступства накшталт дрыготк пальцах мроя наяве, але жыванае разумных колькасцях, яно праясняла думк супакойвала нервы. Гэта было менавта тое, у чым зараз ме патрэбу агент Канцыляры - ясная плынь думк душэны супакой.
нспектар адчу нарастальнае раздражненне, ледзь ступшы за вароты горада. Гэта бы нават не Асмень, цэнтральны горад Дольнай Зямл, у якм прысутнчал некаторыя зародк цывлзацы. Гэта бы наскрозь правнцыйны Лемар, дзе большасц дамо не было нават вадаправода, а па вулцах снодался валы ды як, запрэжаныя вазк. нспектар, вядома, мог бы папракнуць сябе некаторай спешчанасц прыхльнасц да сталчных выгод. У каменных дамах Вльска меся вадаправод з гарачай вадой газавыя свяцльн, а дзе-ндзе был нават атаматычныя пад'ёмнк для спадаро, якя ленавался збрацца па лесвцы на свах двах. Па сталчных вулцах наслся двухмесныя чатырохмесныя 'пслы" лёгкя павозк, запрэжаныя пародзстым скакунам, а цяглавых яка не трымал нават у рабочых кварталах. Зрэшты, у парананн з Царгорадам нават Вльск выгляда глухменню. Правнцыя...
