Нунцый (да Лютэра). У такім разе мы спалім яе на вашых дровах.
Лютэр. Згодзен, калега, калі разам з Іахімам. Танней абыдзецца для інквізіцыі — цяпер у Германіі дровы ў цане.
Нунцый. Брава, рэфарматар! Можна і разам. Чаго не зробіш у імя дружбы.
Лютэр. Таму і спадзяюся, што нашага ворага мы падорым нашаму другу.
Лютэр, Эльза і Мануэла выходзяць. Нунцый звяртае ўвагу Іахіма на Кваліфікатара, які падслухоўваў размову, і перадае яму яд.
Нунцый. Дарагому госцю, якому мы заўсёды рады.
Іахім высыпае яд у збан з півам. Гэта бачыць Кваліфікатар і падыходзіць да Іахіма.
Іахім. О-о! Пан Кваліфікатар! Дарагому госцю, як кажа яго светласць, мы заўсёды рады.
Кваліфікатар. Я таксама рады, Джавані, Іаан, Ісаак і як цябе там яшчэ… (Паказвае пакуначак з атрутай і запіску, якія атрымаў Скарына.) Панюхай, Джавані, ці не пахне паленым?
Iахім. Вы мой почырк добра ведаеце…
Кваліфікатар (ласкава). Ай мярзотнік!
Іахім. А чаму б мне і не быць мярзотнікам?.. Даруйце, жартую…
Кваліфікатар. За такія жарты ты ў мяне на кастры згарыш!
Іахім. Ну што вы ўсё пра гарачае. (Налівае піва.) Ахаладзіцеся. Тут такі жарт: павярнуся я ў гэты бок — вам смерць, павярнуся ў гэты — мне будзе смерць. Бо я маю намер пазычыць Скарыну ў інквізіцыі на некалькі дзён. У мяне ён скажа, дзе золата.
Кваліфікатар (рагоча). А мне здалося, што ты не там дурняў шукаеш.
Іахім. Табе правільна здалося. (Забівае Кваліфікатара нажом і пакідае за сталом.)
Уваходзіць Кат.
Кат. Ну і ёлуп! Я пра золата русінаў-ліцвінаў казачку расказаў, а ты, як блазнота, вушы растапырыў.
Iахім. Ты лепш ідзі адсюль, a то…
Кат. А вось гэтага якраз не трэба. Плаці за грахі свае.
Іахім перадае Кату капшук з грашыма, налівае піва.
Iахім. Zum Wohl![18]
Кат. Zum Wohl! (Адпівае піва і падае мёртвы.)
Іахім. Бедны Кат! Яму б яшчэ жыць ды жыць…
Уваходзіць Нунцый.
Асірацелі мы з вамі, ваша светласць. Кваліфікатар памёр, а з Катам памылачка выйшла. (Гладзіць Ката па галаве.)
Нунцый. He перажывай! Яны абодва дрэнна працавалі. Цяпер ты будзеш катам. (Выходзіць.)
Iахім (праз паўзу). Катам дык катам.
<p>XVI</p>Катавальня. На падлозе ляжыць Адвернік, каля яго сядзіць Скарына. Уваходзіць Іахім. Надзявае фартух і капюшон ката.
Iахім. Катам дык катам — чым не работа. А там — паглядзім…
Уваходзяць Нунцый і два манахі. Іахім прыкланяе калена.
Прыступаю да работы, ваша светласць.
Манахі бяруць Іахіма пад рукі. Гэта юнакі пры шпагах. Нунцый скідае мантыю. Гэта Гусоўскі. У яго руках шпага. Іахім ускрыквае. Скарына бачыць сяброў.
Гусоўскі (на Іахіма). Тваё слова, доктар?..
Скарына. У помсты вочы пустыя і сэрца жорсткае. У прыроджанага ж закону сутнасць у тым, каб рабіць з другім чалавекам так, як бы ты хацеў, каб рабілі з табою.
Гусоўскі. Да гэтага часу ты так і не пераканаўся, што не ўсе людзі чалавекі?!
Скарына. Гэта мой прынцып, Мікола.
Гусоўскі (Іахіму). Жыві!.. Такі прынцып у доктара Скарыны…
Юнакі ўсаджваюць Іахіма ў крэсла для катаванняў. Гусоўскі кідае на яго мантыю Нунцыя. З’яўляюцца Маргарыта і Мсціславец.
Маргарыта. Юраська, родны! Што яны з табою зрабілі?! (Убачыла Скарыну.) Ён памёр?! Францыск, ён памёр?!!
Скарына. Так жа прыгожа, як і жыў.
Усе падыходзяць да рампы. Апускаецца заслона. У руках Скарыны і Гусоўскага свяцільнікі.
Мсціславец. А мы дамоў едзем… Мы дамоў едзем без цябе…
Маргарыта (рэчытатывам).
Пайшоў каток у лясок,Прынёс каток паясок…Скарына (прыхінае да сябе Маргарыту). «Понеже от прирожения звери, ходящие в пустыни, знають ямы своя; птици, летающие по возъдуху, ведають гнезда своя; рибы, плывающие по морю и в реках, чують виры своя; пчелы и тым подобная боронять ульев своих, — тако ж и люди, игде зродилися и ускормлены суть по бозе, к тому месту великую ласку имають».
