Туох да диэбит иин, Миитэрэй срэин йэ саас тухары туттарыан туттарбыт эрэ дииргэр тиийэин.
– Чэ, остуолга аас. Тннкптн арыйа сатыыбыт да, оох оттулунна да дьиэбит ркйэн хаалар. Итии буолуо. Бинсээккин ол кх ыйаа, – Даайа, таыттан соччо биллибэт да, балайда долгуйбут быыылаах (хаан суруйааччыны кндлээбитэ баарай?!) – Сотору ыалым Мэхээлэ киирэ сылдьыах буолбута, эн кэлэр сураххын истэн. нрн кулуупка буолбут крсгэ тугу эрэ ыйыппакка хаалбыппын диир этэ. «Хотугу Сулуска» бэчээттэнэ сылдьар айымньыгар сыыаннааы. Бастаан уларсыа сылдьан ааа сатаан баран, тэийэн-тулуйан ктспэккэ, элбэх кии сурунаалга суруттарда ээ, быыыта.
Алаастыырап тн киэн туттуу тиирэ тэбиэхчэ буолбутун сабыта баттаат, сгэй рнээх итии чэйи сыпсырыйан ылла уонна утары быыска ыйанан турар хаартыскалаах арааманы тонолуппакка одуулаата.
Араама ортотуттан сырдык сэбэрэлээх, инэри кэппит пилоткатын ойооуттан баттаа будьуруйбут саллаат кинини эмиэ крн олорор эбит. Киэ эрилкэй харахтарыгар туох эрэ тгээ биллибэт санньыар саспыт курдук.
– Ити мин Ньукуум… – Даайа ах баран олорболуу тстэ, онтон санныгар саба быраына сылдьар былаатын муннугунан эр-биир харахтарын сотунна. – Бииги бииргэ улааппыппыт. Бука, Миитэрэй кэпсээтээ буолуо. Оскуолаа олус чгэйдик рэммитэ, олус сайаас этэ. Ол эрээри Миитэрэй курдук рэнэ барбатаа. Ийэтэ ыарытыйара, сэрии сааланыа аыйах сыл иннинэ эмискэ баайы мэнэрик буолан хаалбыта. Ол, арааа, убайын Дьгр Хотооробу «норуот ст» диэн хаайбыттарыттан сэдиптэээ эбитэ дуу, – Даайа Алаастыырабы тургутардыы крн ылла уонна туохтан эрэ рсптт быаара оуста. – Хотоороп аата билигин ыраастаммыта ээ.
Даайа остуолтан туран, хоугар киирдэ. Онтон бэрт кичэллээхтик чэй кмгэр сууламмыт кинигэни аалла.
– Ньукуу таайын эмиэ олус сблрэ. Бу Ойуунускай кинигэтин бэлэхтээбитин, оннооор Ойуунускай эмиэ «норуот ст» аатырбыт кэмигэр, хараын харатын курдук харыстаан илдьэ сылдьыбыта. Ону миигиттэн ураты ким да билбэт буолуохтаах, бэл диэтэр, Миитэрэй кытта. Оттон аалара Ньукуу кыратыгар Тайаа кмскэ сылдьан, дээ тбээн суох буолбута . Арай биир букатын билбэт киилэрэ – бадаа, куорат диэкиттэн сылдьар – балайда б-харчыны ааларын ирээтэ диэн аалан биэрбитин хотунум букатын бтэик кнгэр диэри улаханнык уйадыйан-махтанан туран ахтара…
Алаастыырап бтнн кулгаах буолан олордор да, кинигэни сэрэнэн суутуттан арааран, эргим-ургум тутта.
Кылаана да кыларыйан крбтх. Олох сабыс-саа сылдьар. Ханна да харахтыы илик кинигэтэ эбит. «Туналаннаах ньуурдаах Туйаарыма Куо. с оонньуулаах олохо (норуот олохотуттан)» диэн. 1930 сыллаахха Дьокуускайга с тыыынча ахсаанынан тахсыбыт. Кинигэ манайгы сирэйигэр кх чэрэниилэнэн, бытархай буолан баран, кып-кырылас буочарынан латынныы алфавитынан суруйбуттар: «Bu kinige sin biir bert kinige buolar. Surujdum Mandaarap Njukuus. 1938 syl.»
Алаастыырап тыастаах баайытык р тыынан ылла уонна хайыы йэ тгээ оойбут чааскытыттан чэй испитэ буолла. Ол албаа Даайа хараын халты ааспата. Кэпсээбитин кубулуппакка олорон, тэскэйбит алтан сылабаартан чэй кута охсон биэрдэ.
– Ньукуум тоус оолонуохпут диэн ыраланаахтыыра. Дьиэр, букатын эдэр кии итинник санаалааа, билигин кэлэн толкуйдаатахха, бэрт дьикти дии. Мандаараптар да, Хотоороптор да удьуордарын салааччы быыытынан йдхтрэ дуу, бэйэтин… Ону барытын кырыыстаах сэрии туора соттоо… – Даайа эмиэ хараын соттон ылла. – Сэрии! Сэрии хааннаах баппаайынан бииги тбэни ыараханнык тайаммыта. Турбут-олорбут уолаттарбыт барахсаттар сэриигэ барбыттара уонна кслэрэ эргиллибэтэхтэрэ. Оо, дьэ, кырдьык, иэдээннээх кннэр-дьыллар этилэр… Тыылга оо-дьахтар, оонньор-эмээхсин эрэ хаалбыта. Мин билигин эргитэ санаан крбн ээ, хайа да кии дьоло диэн нус-хас сананыы быыылаах. Оттон сэрии саана барыта куттал этэ. Ким эрэ лр, боруонтан хара сурук кэлэр, лэ-хамнас кыайтарбат, ас-таас бэрт кырыымчык… Харааттан харааа диэри лэлиирбит. Тн кылгаын аан бастаан ол онно билбитим…
