– Кожанай кууркабын биир гражданскай нуучча ки?итигэр с??рбэ солкуобайга атыылаатым. Ки?им: «Байыаннай чааска тиийдэххинэ, «дедтар» син биир былдьаан ылыахтара, хата миэхэ с??рбэ солкуобайга атыылаа», – диэтэ. Мин у?уну-киэ?и толкуйдуу барбакка, с??рбэ солкуобай диэн улахан харчы дии санаан ??р??нэн атыылаан кэбистим. Саатахха, бэ?э?ээ Магада??а, уолаттары кытта буфекка ыстакаанынан кы?ыл арыгы атыылыылларын ылан и?эммит, патруллар харчыбытын туура тутан ылбыттара. Ол и?ин аччыктааммын ыксаан, ити кууркабын атыылаатым. Итиэннэ остолобуойга баран а?аан абыранным…
– Оттон бэйэ? ким диэ??иний? Хантан сылдьа?ын?
– Горнай Соло?онуттан сылдьабын, Олег диэммин… Семенов…
– Оттон, бу саллаат бэргэ?этин хантан ыллы?? – Эрчимнээх сытыы-хотуу биир дойдулаахтарын с???н, к?лсэ-к?лсэ, ыйыттылар.
– Ээ, биир чукча уолун кытта ха?ыатынан о?орбут кумаа?ы бэргэ?эбэр атастастым… – уоллара эмиэ к?лэ-к?лэ, тымныы тыалтан к?м?скэнэн ыгдаччы туттан баран, аэропорт диэки с??рэ турда.
Кэнники рейстэн хаалбыт уолаттар, аны Провидение буухта?а самолет к?пп?кк?, арыаллаан и?эр сержаннары кытта хоно хаалар буоллулар. Эрчимнээх иккиэн утуйар сири булан, утуйардыы о?о?уннулар. Олорон эрэ айан дьонун к?р?-истэ олордулар. Эрчим бэркэ сэ?ээрэн уонна дьиибэргээн, олохтоох омуктар та?астарын к?рд?-и?иттэ. Чукчалар саастаах, кырдьа?ас ?тт?лэрэ таба тириититтэн тигиллибит кухлянкаларын т??тэ бур?а?наабатын диэн, тас ?тт?гэр араас дьэрэкээн ойуулаах сиидэс та?а?ынан, хах тигэн б?р?йэллэр эбит. Хата онтукалара бэрт сиэдэрэйдик к?ст?р. Ордук кинини эмээхситтэр, саа?ырбыт дьахталлар сирэйдэригэр татуировкалаахтара с?хт?рд?. Ол курдук, муннуларын т?б?т?ттэн са?алаан, икки к?п-к??х сураа?ын ойуу с??стэринэн ???э тахсан, баттахтарын са?атыгар тиийэн холбо?он хаалаллар. Уонна уостарын аллараа ?тт?ттэн уонча к?н? сураа?ын сэ?ийэлэрин аллараа ?тт?гэр тиийэн т?м?ктэнэллэр. Иэдэстэрин ойуута араастаан эриллэн, чэчэгэйдэриттэн ?с сураа?ын буолан сы?аахтарын ортотугар тиийэн б?тэр. Уол худуо?унньук буолан ити ойуулары улаханнык сонургуу к?рд?. «Индеецтэр курдук тигиилээх сирэйдээхтэр эбиттэр дуу?» – дии санаата. Ол и?ин олохтоохтортон ээр-сэмээр ыйытала?ан к?рд? да, к?тт??ннээх эппиэти ылбата. Дьон араастаан бы?аарар. Сорохтор: «Ити ойуу кинилэр баай т?р?ттээхтэрин к?рд?р?р…» эбэтэр судургутук: «Кыра?ыабай буолан к?ст??р?, киэргэнэн сирэйдэригэр национальнай о?уор курдук татуировка о?ортороллор…» – диэн бы?ааран биэрдилэр. Ону та?ынан Эрчим Чукотка?а эскимостар олороллорун истэн на?аа со?уйда. Кини эскимостар Аляска?а эрэ олохтоох омуктар диэн толкуйдаа?а. Онтуката баара, манна а?аардас эскимостар олохсуйан олорор б????лэктэрэ хас да?аны сиргэ баарын са?а биллэ.
Сарсыныгар дьэ аналлаах сирдэригэр – Провидение буухтатыгар – к?т?н тиийдилэр. Кинилэри массыыналар к??тэн тураллара.
Аэропортан айаннаан и?эн уолаттар тула ?тт?лэрин сэ?ээрэ к?р? истилэр. К?ннээх сааскылыы ча?ылхай к?н турар. Буухта тула ?тт? барыта халлаа??а харбаспыт таас хайалар. У?уоргу кытылга куораттыы тутуулаах б????лэк таас дьиэлэрэ дьэндэ?эн к?ст?лл?р. Хомо?о улахан ба?айы хараабыллар тураллар, кытыыга та?а?ас с??к??р кырааннар элбэхтэрэ с?хт?рд?. Бу У?ук Хоту диэки биир улахан муоратаа?ы порт буолара харахха быра?ыллар. Бэтэрээ э?ээргэ барыта бачымах курдук мас дьиэлэр самналлан тураллара, арыый тэйиччи т??рт??-биэстии этээстээх таас дьиэлэр к?ст?лл?р. Ону сержант уолаттар: «Ити пограничниктар олорор городоктара», – диэн ыйан к?рд?рд?лэр. Муора кытыытыгар ба?аам элбэх тимир буочука б???т?, эргэ хараабыл уонна быра?ыллыбыт самолет кырамталара ы?ыллан сыталлар.
Массыыналар Саха сирин кыра дэриэбинэтигэр баар мас спортивнай саалатын санатар дьиэ аттыгар тиийэн тохтоотулар. Тула сопка тэллэ?эр у?ун субур?а мас бараахтар курдук о?о?уулаах ха?аармалар тураллар. Эргиччи барыта мас дьиэлэрдээх, кинилэр сулууспалыахтаах байыаннай чаастара эбит.
Кэлин билбиттэрэ, А?а дойду Улуу сэриитэ б?пп?т?н кэннэ Сэбиэскэй Сойуус уонна Эмиэрикэ икки ардыларыгар «тымныы сы?ыан» олохтоммутун т?м?гэр, «Аляска ?тт?ттэн Эмиэрикэ сэриинэн саба т?????э» диэн ?йд?б?лтэн, дьоппуоннары утары сэрии б?тээтин кытта, Рокоссовскай десантнай чаа?ын Провидение буухтатыгар к???р?н а?алан, байыаннай базаны тэрийэргэ бы?аарыммыттар. Ол т?м?гэр, билигин бу байыаннай чаас турар Урелики б????лэгэр 1946 – 1947сс. ба?аам элбэх байыаннай сэбилэниилээх к??стэр т?м?лл?б?ттэр эбит.
Эрчимнээх «приемник» буолан турар спортсаала?а киирдилэр. Бэ?э?ээ кинилэр иннилэринэ к?т?н кэлбит уолаттар, хайыы-?йэ?э байыаннай та?а?ы кэтэн хааман-сиимэн чиккэ?нэ?э сылдьаллар.
– Оо, молодойдар кэллилэр… – диэн уолаттар, кинилэри к?лсэ-салса, дьээбэлэ?э к?р?ст?лэр.
Саала икки ?тт?нэн этээстээх тимир ороннор кэккэлээбиттэр. Ха?ас ?тт?гэр Саха сириттэн кэлбит призывниктар, у?а ?тт?гэр Иркутскай уобаластан ы?ырыллан кэлбит нуучча уолаттарын сытар гына дьа?айбыттар.
Сотору Эрчимнээ?и барыларын стройдатан баанньыкка илдьэ бардылар. Та?ырдьа т??? да ылаа?ы сааскы к?н турдар, тула барыта хаар. Сорох сиринэн дьиэлэр ?р?ттэригэр тиийэ хаарынан б?р?ллэн тураллар.
