Оскуола и?игэр ки?и суо?ун кэриэтэ. Эдэр уру?уй, черчение учуутала Эрчим Петрович Быгаанап уруоктара, ха?ан да буоларын курдук, саамай кэнники тураллар. Субуота к???э кырдьа?ас учууталлар уруоктарын араспысаанньа бы?ыытынан эрдэ ??рэтэн б?пп?ттэр. Арай быйыл университеты са?а б?тэрбит английскай тыл учуутала Светлана Васильевна эрэ баар эбит. Эрчим быйыл кы?ын оройуон киинигэр ??к??л?? уонна ийэтин аахха сылдьаары кыыстан элбэхтик к?рд?сп?тэ. Черчение уруогар сорудах биэрэн, «О?олору к?р??р, ?лэлэрин б?тэрдэхтэринэ, дьиэлэригэр ыытаар…» – диэн баран, уон алта биэрэстэлээх сиргэ кы?ы??ы бытар?ан тымныыга «дискотекалыы» сатыы ыстанара.
Эдэр учуутал б?тэ?ик бэ?ис, алтыс уруоктарын б?тэрэн баран, Маай быраа?ынньыктарын дьонун кытта к?рс??р? оройуон киинигэр барарга бы?аарынна. Дьиэлэнэн олорор дьонугар тиийэн малын-салын хомунан спортивнай суумка?а симээт, айан суолугар тахсан, массыына тутан Майалаата.
Ийэтэ аах олорор икки этээстээх мас уопсай дьиэлэрин та?ыгар тиийэн т?стэ. Хата, дьоно дьиэлэригэр бааллар эбит. Бырааттаах кыра балта тэлэбиисэр к?р? олороллор. Оттон ийэтэ барахсан ас астаан т?б?г?рэ сылдьаахтыыр, саа?ыран у?уохтуун кыччаан хаалбыт курдук буолбут.
Киэ?э а?аары олорон ийэтэ:
– Бу военкоматтар аармыйа?а барарга «повестка» а?алан биэрбиттэрэ… – диэн к??х дь???ннээх кыра кумаа?ыны Эрчим?э туттаран кэбистэ.
Эдэр уол ону хап-сабар сулбу тардан ылан к?рб?тэ: «Ыам ыйын 15 к?н?гэр олохтоох военкомакка, сарсыарда 10-н чааска кэлэ?ин» диэн булгуччулаах ы?ырыы сурук буолла. Эрчим кумаа?ытын эргим-ургум тутан к?р?тэлээтэ. «Хата, кырдьык аармыйа?а барар эбиппин. Оскуола?а сатаан учууталлыа суохпун», – дии санаата.
– Ийээ, кырдьык да, мин аармыйа?а барыы?ыбын. Оскуола учуутала мин идэм буолбатах эбит… – диэтэ.
– Эс, оттон быйыл ??рэх дьылыгар ?лэлээн бара??ын, аны к???н ??рэххин салгыы Хабаровскайдыахтаах эти? дии?
– Оннук этэ да, идэбин сыы?а талбыппын. Билигин оскуола?а уру?уй, ырыа, физкультура уруогун олох улаха??а уурбаттар. Ту?ата суох предмет курдук к?р?лл?р. Ол оннугар ахсаан, физика, нуучча тылын учууталлара ?р? тутуллаллар.
– Ама оннук буолла?ай, учуутал аата учуутал ини… – ийэтэ саарбахтаабыт курдук са?арда.
– Суох, оннук буолбатах… Хас чиэппэр т?м?г?н аайы, педсовекка эн ?рд?г?нэн к?т?лл?р. Ол кинилэр, учуутал о?олоро, хайаан да?аны «отличник», «хорошист» буолуохтаахтар ???.
– Оттон ол с?п буолбатах дуо?
– Ба?ар, с?п буолуо да?аны… Черчение уруогар биир да?аны черте?ы, дьиэтээ?и ?лэтин, саараама, о?орботох о?о?о «халлаантан» ылан т??рд?, биэ?и туруоруохтаах ???б?н.
– Оттон ону к??эйэн о?орторуоххун?
– Элэ-была тылым б?тэн, соро?ор бэйэм к?м?л???н о?орорум ?рд?нэн, ыал мааны кыргыттара а?а?астык: «Сатаабатыбыт», – диэн баран олороллор. Онтон ол о?олорго хантан ылан сыана туруорабын? Завуч: «Кыайан ??рэппэккин. Хайаан да?аны бу о?о?о ?ч?гэй сыананы туруордаххына табыллар. Оскуола ??рэ?ин быры?ыанын т??эрээри гына?ын дуо?» – диэн бэрт кытаанахтык дьа?айан кэби?эр. Онон б?тэр, хайыаххыный?
– Ээ, оччо?уна эн эмиэ то?о сыананы харыстааты?? Т??рд?, биэ?и туруоран и?иэххин… – ийэтэ кини этэрин улаха??а уурбат курдук, бэйэтин санаатын этэ олордо.
– Дьэ, ити баар, оччо?о то?о мин ??рэтэбин? О?олор син биир «Ырыа, уру?уй, физкультура уруоктарын таах солуута суох ??рэхтэр» дии саныыр буоллахтарына. Ону с?р?н предмеккэ ??рэтэр учууталлара эмиэ итинник сы?ыанна?ар буолбуттарын кэннэ, биллэн туран, бу уруоктары суолта?а уурбаттара с?п да курдук…
Сарсыныгар ?лэ чаа?ын са?аланыыта Эрчим оройуоннаа?ы военкомакка тиийдэ. Сэкирэтээр кыыска туох наада?а кэлбитин этээт, военком хо?угар ааста. Ааны то?суйан и?ирдьэ киирбитэ, а?ам саастаах капитан званиелаах саха ки?итэ остуол ?рд?гэр сытар элбэх кумаа?ыны ?р?-та?нары бэрийэ, сыымайдыы олорор эбит.
– Дорообо, товарищ капитан, призывник Быгаанап Эрчим Петрович диэммин. Повестка туттум, ол эрээри мин бэйэм тылланан туран аармыйа?а барарга бэлэммин биллэрэбин.
Капитан со?уйбут ки?и курдук, эдэр уолу ???эттэн аллара к?р?н ылла уонна ойон турда. Ол кэнниттэн чи?-чи?ник ?ктээн, Эрчим?э чуга?аан кэлэн:
– Дьэ, бу эр ки?и тыла! Маладьыас! Ийэ дойдутун иннигэр аармыйа?а сулууспалыыр – хас биирдии эдэр ки?и ытык иэ?э. Эн бэйэ? тылланан туран, Сэбиэскэй сэбилэниилээх к??стэргэ барарга санаа ылыммыты? олус ?ч?гэй! – диэн илиитин ыга тутта уонна Эрчим?э остуол аттыгар турар олоппо?у ыйда.
– Ба?аалыста, итиннэ олор. Бэйэ? туох ??рэхтээххин, ханна ?лэлиигин?
– Бэйэм Хабаровскайга пединститут икки курсун б?тэрбитим. Билигин тыа сиригэр орто оскуола?а уру?уй, черчение учууталынан ?лэлиибин.
– Эдэр ки?иэхэ бэрт идэлээх эбиккин, аармыйа?а бара??ын сити?иилээхтик сулууспалаа. Т??? кыалларынан ?ч?гэй чааска т?бэ?эн сулууспалыыры? курдук олохтоох военкомат аатыттан ходатайство о?оруохпут. Оскуола?ар тиийээт, аармыйа?а ы?ырыллан барабын диэн биллэр. Уонна ыам ыйын 15 к?н?гэр сулууспалыы барардыы о?остон кэлээр… – дии-дии, капитан ?сс? т?г?л Эрчим илиитин ыгыта тутта.
