З Ц╕мкам я пазнаём╕лася, кал╕ мне было тры з паловай гады. Я ╝жо хадз╕ла ╝ дз╕цячы садок ╕ адчувала сябе ветэранам з багатым жыццёвым вопытам. Ц╕мку ╝ садок не брал╕, таму што ён бы╝ "асабл╕вым". Мама так ╕ сказала, выцягваючы мяне з пясочн╕цы, дзе я корпалася са сва╕м упадабаным пластмасавым шуфл╕кам, с╕н╕м з чырвонай ручкай: "Тая, хадзем з хлопчыкам знаём╕цца. Тольк╕ не кры╝дз╕ яго, яго нельга кры╝дз╕ць, бо ён асабл╕вы". У чым тая асабл╕васць, я так ╕ не зразумела. Цёця Тоня падвяла да мяне бялявага пацана з круглым╕ шэрым╕ вачам╕ ╕ рабац╕нкам╕ на твары. "Ц╕мафейка, глядз╕, гэта Таечка, -- сказала цёця Тоня. -- Ну, паздаро╝кайся з ёю!". Ц╕мафейка працягну╝ да мяне руку ╕ прамов╕╝: "Пры-в╕-танне!.." Замест адказу я ╝змахнула шуфл╕кам, як╕ ╝сё яшчэ трымала ╝ руках, ╕ стукнула ╕м Ц╕мафейку па галаве. Потым я к╕нула шуфл╕к на зямлю ╕ разра╝лася. Ц╕мка не заплака╝. Ён проста се╝, дзе стая╝, ╕ ╝тароп╕╝ся на мяне, разяв╕╝шы рот ад здз╕╝лення. Напэ╝на, мае паводз╕ны здал╕ся яму нелаг╕чным╕. Так╕м чынам, наша першая сустрэча прайшла, як кажуць у дыпламаты╕, "некальк╕ скомкана", але потым мы ╝сётк╕ пасябравал╕. Да Ц╕мк╕ я пачала став╕цца, як малодшага брац╕ка, якога трэба люб╕ць ╕ абараняць, ╕ цяпер любы нахабн╕к, як╕ ╝здума╝ бы замахнуцца на яго шуфл╕кам, атрыма╝ бы грымако╝ ад мяне асаб╕ста. Дарослыя ╝парта называл╕ Ц╕мку "асабл╕вым", а я па-ранейшаму не за╝важала, каб з ╕м было штосьц╕ не так. Ён бы╝ проста нармалёвым хлопцам, з як╕м мне падабалася гуляць.
Ужо пазней, трох╕ пастале╝шы, я пачала тое-сёе прыкмячаць. Ц╕мка кульга╝ пры хадзьбе - злёгку, але ╝сё ро╝на за╝важна, асабл╕ва кал╕ адмыслова прыглядацца, рух╕ ╝ яго был╕ нейк╕я зыбк╕я, н╕бы трох╕ разв╕нчаныя, пальцы на яго правай руцэ дрэнна зг╕нал╕ся, ╕ ма╝ленне ╝ яго было трох╕ невыразнае. Цёця Тоня казала, што з узростам усё гэта пройдзе. Друг╕я дарослыя яе аптым╕зму не падзялял╕. Нават мая мама. Кал╕ я пыталася ╝ яе, ц╕ скора Ц╕мка пойдзе ╝ дз╕цячы садок, яна гаварыла, што хутчэй за ╝сё н╕кол╕. ╤ ╝ школе ён на╝рад ц╕ зможа вучыцца. Зрэшты, Ц╕мку яшчэ моцна пашанцавала, бо мог бы ён быць так╕м, як пляменн╕к цёц╕ Тон╕, як╕ н╕ хадз╕ць, н╕ гаварыць няздольны. Такога пункту гледжання прытрымл╕ва╝ся ╕ дзядзя Валерый. 'Не трэба цешыцца ╕люз╕ям╕, Антан╕на, -- каза╝ ён цёц╕ Тон╕. - Тут кал╕ што ╕ змен╕цца, то тольк╕ ╝ горшы бок. Але што зроб╕ш, з гэтым трэба жыць'.
Дзядзя Валерый бы╝ суседам цёц╕ Тон╕. Сям'╕ ╝ яго не было, ╕ ён жы╝ адз╕н у цагляным дамку з гаражом ╕ агародчыкам, на як╕м стаяла шкляная цяпл╕чка ╕ расло кольк╕ купак агрэсту ╕ чорнай ╕ чырвонай парэчк╕. Валерый бы╝ ╕нвал╕дам. Замест правай наг╕ ╝ яго бы╝ пратэз, як╕ рыпе╝ пры хадзьбе, а ╝ ягоным гаражы стаяла машына-'╕нвал╕дка' колеру балотнай ╕ржы, якая смешна стракатала, кал╕ ехала. Нагу ён страц╕╝ на вайне, але не на Вял╕кай Айчыннай, а якойсьц╕ ╕ншай, ╕ ваява╝ ён не з фашыстам╕, а з нейк╕м╕ 'духам╕'. У ╕х мелася сваё логава пад назваю Кандагар - у ма╕м уя╝ленн╕ гэта была чорная вежа з вокнам╕-байн╕цам╕, вел╕зарная, н╕бы скала. Што тычыцца "духа╝", то яны мне ╝я╝лял╕ся сапра╝дным╕ духам╕-зданям╕, гэтк╕м войскам нежыц╕ ╝ пашматаным камуфляжы ╕ з ╕ржавым╕ в╕нто╝кам╕ ╝ кашчавых руках. Пад вежаю Кандагар нашы ваяры змагал╕ся з нежыццю, але с╕лы был╕ няро╝ныя, ╕ мы прайграл╕. Там, пад Кандагарам, шараговец Валерый страц╕╝ цэлы полк сва╕х брато╝ па збро╕ ╕ вярну╝ся на радз╕му ╝жо без наг╕ ╕ з узнагародай -- залатой зоркаю, якую ён н╕кому не паказва╝.
Ветэранскай пенс╕╕ Валерыю не хапала, ╕ ён зарабля╝ на жыццё, рамантуючы чужыя а╝то ╝ сва╕м гаражы. Ц╕мка ╝весь час круц╕╝ся побач ╕ 'дапамага╝', падаючы ╕нструменты. Да дзядз╕ Валерыя ён бы╝ вельм╕ прывязаны, мабыць, падсвядома адчуваючы патрэбу ╝ мужчынск╕м выхаванн╕, у бацьку, якога н╕кол╕ не веда╝. Сам Валерый став╕╝ся да Ц╕мк╕ трох╕ паблажл╕ва, а ╝вогуле з с╕мпатыяй, магчыма, бачачы ╝ ╕м роднасную душу. Яны абодва кульгал╕.
Цёця Тоня н╕чога не мела супраць. Валерыю яна давярала. Тут яго ╝се ведал╕ як чалавека добрага ╕ сумленнага, х╕ба тольк╕ вельм╕ самотнага. З Валерыем яе сын бы╝ пад наглядам, ╕ апроч таго, атрымл╕ва╝ якое-н╕якое 'мужчынскае выхаванне'. Цёця Тоня адно прас╕ла Валерыя н╕кол╕ не расказваць Ц╕мку пра Кандагар ╕ 'духа╝'. Аднак Валерый не мог не гаварыць аб той вайне, а пагаварыць яму не было з к╕м, апроч х╕ба што Ц╕мк╕. У сва╕м гаражы ён трыма╝ зашмальцаваны фотаальбом з чорна-белым╕ здымкам╕ аф╕цэра╝ ╕ салдат-шараго╝ца╝. Усе яны был╕ маладыя ╕ прыгожыя, ╕ н╕водз╕н з ╕х ужо не жы╝. 'Мае браты па збро╕, -- каза╝ Валерый, паказваючы Ц╕мку фотаздымк╕. - Яны ╝се застал╕ся пад Кандагарам. ╤ я таксама. Заста╝ся пад Кандагарам. Наза╝сёды. Разумееш?'. Ц╕мка не надта разуме╝, але мо╝чк╕ к╕ва╝.
