23. Καὶ µέντοι καὶ ἀποθανόντας τινὰς ἴσµεν ἐκ τῆς ὑποκειµένης ἀρτηρίας τῇ κατ’ ἀγκῶνα φλεβὶ τῇ ἔνδον. ἐνίους µὲν ἐν τῷ παραχρῆµα διὰ τὸν περιβληθέντα βρόχον, ἐθελησάντων τε τῶν ἰατρῶν ἐπέχειν, ὡς τὴν αἱµοῤῥαγίαν εἰς γάγγραιναν ἐλθεῖν, ἐνίους δ’ ὕστερον ἐν τῇ τῶν ἀνευρυσµάτων χειρουργίᾳ διαφθαρέντας. ἀναγκαῖον γὰρ ἐν ταύτῃ βρόχῳ διαλαµβάνεσθαι τὸ ἀγγεῖον. τὰς µὲν οὖν ἀξιολόγους κατὰ τὸ µέγεθος ἀρτηρίας διὰ ταῦτα φεύγουσιν οἱ ἰατροὶ, τὰς δὲ µικρὰς ὡς οὐδὲν µέγα δυναµένας ἀνύσαι. καίτοι καὶ αὗται πολλάκις ἡµῖν ὤφθησαν οὐ µικρὰν ὠφέλειαν ἐπιφέρουσαι µετὰ καὶ τοῦ συνουλοῦσθαι χωρὶς ἀνευρύσµατος. καὶ µέντοι κᾂν µείζων ἀρτηρία ᾖ, καὶ αὐτὴ χωρὶς ἀνευρύσµατος συνουλοῦται διαιρεθεῖσα πᾶσα. καὶ πολλάκις τοῦτο αὐτὸ τὸν ἐκ τῆς αἱµοῤῥαγίας κίνδυνον ἰάσατο. φαίνεται γὰρ σαφῶς ὅθ’ ὅλη δι’ ὅλης ἑαυτῆς ἐγκαρσίως διακοπῇ, τῶν µερῶν ἑκατέρων ἀνασπωµένων ἑκατέρωσε, τὸ µὲν ἄνω τοῦ µορίου, τὸ δὲ κάτω. τοῦτο µέν γε καὶ ταῖς φλεψὶν, ἀλλὰ µετρίου ὑπάρχει, ταῖς δ’ ἀρτηρίαις ἀεὶ µᾶλλον τῶν φλεβῶν. ἔγωγ’ οὖν ὅθεν ὁρµηθεὶς ἐπὶ τὸ δι-αιρεῖν ἀρτηρίας ἧκον ἤδη σοι φράσω. προτραπεὶς ὑπό τίνων ὀνειράτων δυοῖν ἐναργῶς µοι γενοµένων ἧκον ἐπὶ τὴν ἐν τῷ µεταξὺ λιχανοῦ τε καὶ µεγάλου δακτύλου τῆς δεξιᾶς χειρὸς ἀρτηρίαν, ἐπέτρεψά τε ῥεῖν ἄχρις ἂν αὐτοµάτως παύσηται τὸ αἷµα, κελεύσαντος οὕτω τοῦ ὀνείρατος. ἐῤῥύη µὲν οὖν οὐδ’ ὅλη λίτρα. παραχρῆµα δ’ ἐπαύσατο χρόνιον ἄλγηµα κατ’ ἐκεῖνο µάλιστα τὸ µέρος ἐρεῖδον, ἔνθα συµβάλλει τῷ διαφράγµατι τὸ ἧπαρ. ἐµοὶ µὲν οὖν τοῦτο συνέβῃ νέῳ τὴν ἡλικίαν ὄντι. θεραπευτὴς δὲ τοῦ θεοῦ ἐν Περγάµῳ χρονίου πλευρᾶς ἀλγήµατος ἀπηλλάγη δι’ ἀρτηριοτοµίας ἐν ἄκρᾳ τῇ χειρὶ γενοµένης, ἐξ ὀνείρατος ἐπὶ τοῦτο ἐλθὼν καὶ αὐτός. ἑτέρῳ δὲ τραύµατος ἐν τῷ σφυρῷ γενοµένου διαιρεθείσης ἀρτηρίας, οὐκ ἐπαύετο µὲν ἡ φορὰ τοῦ αἵµατος, ἄχρι κληθεὶς ἐγὼ διέτεµον ὅλην αὐτὴν, εἶτα τῷ διὰ τῆς ἀλόης καὶ µάννης καὶ τοῦ λευκοῦ τῶν ὠῶν ἐχρησάµην φαρµάκῳ λαγῴαις ἀναλαµβανοµένῳ θριξὶ, καὶ χωρὶς µὲν ἀνευρύσµατος ἐθεραπεύθη τὸ τραῦµα περισαρκωθέντος τοῦ στόµατος τῆς ἀρτηρίας, ὁ δὲ ἄνθρωπος ἐτῶν ἤδη τεσσάρων ἐκ διαλειµµάτων οὐ µικρῶν ὀδυνώµενος τὸ ἰσχίον, ἐξ ἐκείνου τελέως ὑγιὴς ἐγένετο. ταῦτα οὖν ἔπεισέ µε πολλάκις ἐν ἄκροις τε τοῖς κώλοις, καὶ µέντοι καὶ κατὰ τὴν κεφαλὴν ἀρτηρίας διαιρεῖν, ἐπὶ πᾶσιν ἀλγήµασιν, ὅσα διὰ θερµὴν οὐσίαν ἢ πνευµατώδη τὴν γένεσιν ἔχειν ἔδοξεν, καὶ µάλιστα κατὰ τοὺς ὑµένας, ὧν τὸ ἄλγηµα νυγµατῶδές τ’ ἐστὶ καὶ πλατυνόµενον ἀτρέµα, τῆς µὲν νυγµατώδους αἰσθήσεως καθ’ ἕν τι µέρος ὡς ἂν κέντρον τοῦ πεπονθότος τόπου γινοµένης, τάσεως δ’ αἴσθησιν ἴσχοντος τοῦ περὶ τὸ κέντρον τοῦ µυὸς παντός.
Гален. О лечении кровопусканием
1. Первая задача, которая встает перед тем, кто рассматривает вопрос о применении кровопускания, — определить состояния тела, при которых необходимо опустошение, вторая заключается в том, чтобы определить состояния, при которых требуется опустошение, но не посредством вскрытия вен. Третья задача — определить, при каких состояниях эту процедуру можно применять без вреда для здоровья. Ведь бывают состояния, при которых нужно произвести кровопускание, однако больной может его не перенести либо в силу возраста, либо из-за неподходящего сезона, либо из-за особенностей местности, либо из-за заболевания той части желудка, которую часто называют его устьем. Этим названием, краткости ради, мы будем пользоваться и в настоящем сочинении. Некоторые люди не переносят кровопускания из-за общего дурного состояния тела, хотя их болезнь требует применения именно этого средства. Если наша задача — различать все эти случаи, то нам необходимо рассмотреть каждый из них в отдельности, как и для других методов лечения[130]. Если же делать классификацию кровопусканий, то, как и для любого другого метода лечения, следует исходить из части тела. Далее, следует сказать о том, какие вены надлежит вскрывать. Ведь неоднократно обсуждалась следующая проблема: одни говорят, что не имеет значения, какую вену вскрывать, а другие, в том числе Гиппократ и славнейшие из врачей, утверждают, что большая разница, вскрывать ту или эту вену. Когда ответ на этот вопрос будет найден, следует определить цели этого лечения, исходя из которых надлежит определять необходимое количество выпускаемой крови. Кроме того, в некоторых случаях предпочтительно проводить однократное кровопускание, а в некоторых полезно произвести так называемое «дополнительное изъятие», у некоторых пациентов необходимо удалять кровь до тех пор, пока они не потеряют сознание, в иных же случаях этого следует остерегаться, как величайшего зла. Все это необходимо иметь в виду тому, кто хочет хорошо пользоваться этим лечебным средством.