Тут мяне спаткала прыемная неспадзеўка. Ад кагосьцi, ня ведаю, ад каго, я атрымаў памiдораў, гуркоў, кiлбасы, сыру, белых булак. Мабыць, ад некага з Вiцебскага тэатру.
У дзень выезду сагналi нас усiх на падворак дзеля рэвiзii. Адбiралi махорку й табаку, баючыся, каб у дарозе праз горад мы не засыпалi вочы канвою й не ўцяклi.
Рэвiзiя была "вясёлая". Чырвонаармейцы жартавалi й строiлi з нас кепiкi.
- Табе колькi?
- Дзесяць гадоў.
- Ха-ха-ха! Чырвонец, значыцца?
- А цябе на колькi, стары? - спыталiся ў мяне.
- Дзесяць.
- 0-хо-хо! Гэты ўжо напэўна ня вернецца! - сьмяялiся вясёлыя чырвонаармейцы.
Ад свайго арышту я не галiўся. У мяне вырасла даўгая патрыярхальная барада. Прыбiты маральна, змораны фiзычна - няма дзiва, што я зрабiў на бальшавiцкiх салдатаў гэткае "вясёлае" ўражаньне.
У габiнэце прэзыдэнта рэспублiкi
Тым часам менскiя прыяцелi рабiлi, што маглi, каб ратаваць мяне.
Аднойчы тав. Чарвякову
Чарвякоў прыняў iх адразу.
- А мы да вас, Аляксандр Грыгор'евiч. У справе Аляхновiча.
- Я так i думаў. Была ў мяне ягоная матка. Прынесла мне ягоную заяву. Я даў перапiсаць на машынцы, бо цяжка расчытаць. Напiсана макам на цянюсенькай паперы, страшэнна пакамечана...
- Ну, няма дзiва. Гэтая заява разам зь лiстом да нас была ўпхнутая ў пушачку ад сярнiчкаў... Мабыць, iншага спосабу ня меў...
- Ну, што-ж, турма - ня цётка. Там строга.
- Ну, дык што думаеце, Аляксандр Грыгор'евiч. Нам здаецца, што тут нейкае непаразуменьне. Можа-б вы пагаварылi з Пiлерам...
- Ну што-ж, пагаварыць можна. А калi што, дык вы-б маглi за яго паручыцца?
- Ну, ведама.
- Мо нешта й ўдасца зрабiць... Хаця, ведаеце, гэта даўгая працэдура... Але, праўду кажучы, цi варта нават нешта рабiць?.. Дык-жа ўжо хутка дзясятыя ўгодкi рэвалюцыi... Будзе шырокая амнiстыя. Тады яго звольняць i бяз нашых захадаў.
- Думаеце, што ён падпадзе пад амнiстыю?
- Маю надзею... А калi-б... Ну, тады трэ будзе падумаць... Так цi сяк я ня думаю, каб ён доўга праседзеў.
- Але-ж засудзiлi яго на 10 год.
- Ну, што ў нас значыць дзесяць гадоў! Можа быць засуджаным на дзесяць, а праседзець толькi год, два... Але, трэба прызнацца, што абставiны для яго злажылiся вельмi непамысна...
Лiсты ад прыяцеля
Я лiставаўся з маткаю. Яна ведала, дзе я. Гэткiм чынам i мае. прыяцелi ведалi пра мяне.
На этапе я атрымоўваў ад аднаго зь iх лiсты.
"Дарагi тав. Аляхновiч!
...Тав. Чарвякоў пытаўся, цi я магу за Вас паручыцца. Я адказаў, што так. Напiшэце, як вы на гэта глядзiцё, цi гэта варта, калi застаецца толькi каля месяца да 10-й гадавiны рэвалюцыi? Дзеля таго, што ўсялякiя фармальнасьцi трываюць надта доўга, у працягу месяца не пасьпеецца, дык, можа, ня варта..."
Нарэшце амнiстыя была апавешчана, але я волi не пабачыў. Амнiстыя датычыла толькi да крымiнальных злачынцаў.
Другi лiст быў гэткага зьместу:
"Дарагi тав. Аляхновiч!
Надзея на амнiстыю ня зьдзейсьнiлася. Сяньня пiшу ў Маскву. Не паддавайся роспачы. Цi зварачацца яшчэ раз у Вашай справе да тав. Чарвякова, ня ведаю. Мы ў вашай справе напiсалi калектыўную заяву. Маю надзею, што ўсё скончыцца добра. Трэба быць цярплiвым i ня трацiць бадзёрасьцi...
Пiшэце, працуйце, чытайце...
Напiшэце мне, можа, чаго вам трэба..."
А Аляхновiч быў у Ленiнградзкiм Iспраўдоме. Этап наблiжаўся да месца свайго прызначэньня - да Салавецкiх Лягераў Асаблiвага Прызначэньня.
Няма дзiва, што словы гэтых лiстоў былi як словы ўцехi пры ложку цяжка хворага. Поўныя надзеi словы прымушалi верыць, што запраўды нешта пераменiцца. Дык-жа немагчыма, каб з усiх гэтых стараньняў нiчога ня выйшла!
Дык адказваў акуратна на гэтыя лiсты (цяпер, на этапе, ужо можна было пiсаць штотыдзень), дзякаваў за захады й дакучлiва прасiў далей не пакладаць рук.
Лiсты прыходзiлi акуратна.
"Паважаны тав. Аляхновiч!
Вашая справа пакуль што не скранулася з месца. Мне асаблiва здаецца, што вызваленьня трэба чакаць з Масквы. Сказалi мне ў Менску, што трэба чакаць пастановы Усерасейскай Амнiстыйнай Камiсii. Калi гэта будзе - ня ведама... Гэтак мне казаў старшыня ГПУ ў Менску. Апрача таго, я пiсаў пра Вас да Мянжынскага. Жадаю Вам здароўя i вытрываласьцi.
Да 10-годдзя БССР засталося ўжо менш як год". У гэтым лiсьце адрысата няпрыемна кальнула зьмена ў загалоўку. Ужо замiж "дарагi" стаяў прыметнiк "паважаны". А ў канцы зацемка аб дзесятых угодках БССР! Значыцца, гэтыя ранейшыя надзеi ня маюць моцных падставаў, калi трэба хавацца за новыя.
Нарэшце сталася тое, чаго адрасат баяўся. Апошнi лiст пачынаўся словамi: "Тав. Аляхновiч! (без прыметнiка!) i абмяжоўваўся толькi сухой iнфармацыяй, што дагэтуль яшчэ нiчога не ўдалося зрабiць, а калi зробiцца, дык будзе паведамлена - i няхай тав. Аляхновiч пакiне гэтак часта пiсаць...
