Я на душы васковай маюЖыцьця мінулаго печаць: —Схачу свой вольны верш пачаць, —І ўраз пра прошлае згадаю;У даль вядуць мяне сьлядыДа вас, дзіцячые гады.Ўстае перад маім паглядамІ вулка, веючая сном,І ціхі, старасьвецкі домС цяністым, адзічэлым садам:Над ім шпакоўніца ў гары,А ўкруг схіліўся тын стары.Дом гэты да паноў Забеллаў,Суседзяў нашых, належаў;Я змалку там што дзень гуляў,3 дзяцьмі іх лез на дахі сьмела,Рваў яблыкі, рабіў садомІ крыкам поўніў цэлы дом.Вясёла йшлі гулянкі нашы:Пад шум і гук размах рукіЎраз "браў на вынас" гарадкі,Быў чутны сьмех пры відзе "кажы",І кожны стрымываў свой плач,Калі ўрэзаўся ў плечы мяч.А вечарком мы выпускаліЎ паветрэ белых галубоў:Зрабіўшы неколькі кругоўУ вышыню яны шыбалі,Як чысты сьнег кружылі тамІ падалі на дахі к нам.Калі-ж сачыўся бледнаватыЗор сініх сьвет праз небасхілІ уплетаўся вулак пыл, —Мы ўсе пеялі каля хаты,І напаўняў нягучны хорМаркотнай песьняй сціхшы двор.Так у гулянках пралеталаМаё дзіцячае жыцьцё,А поруч ціхае дзіцёДачка Забеллаў узрастала.Яе я мала знаў: янаЎсягды была сама, адна.Жылося цяжка Вэроніцы(Хай так дзяўчыну будзем зваць):Яе памерла рана мацьІ не было саўсім сястрыцыА бацька сэрцэ хоць і меўДы прытуліць яе ня ўмеў.І змалку шчыра палюбілаХавацца ў сад стары яна,Дзе веяло дыханьне снаІ цішына ў паветры плыла,І нерухомы быў, спакойМаўляў у глыбіне марской.Не калыхнуцца лісьцяў хваліУспляснуўшы пенаю цьвятоўПаверх чарэшневых кустоў;Кіпіць шум места дзесь там далі,А тут і глуха і цямно, —Не зварухне марское дно.І забывала ВэронікаМіж зёлак с кніжкай аба ўсём,А ўзгляне, — сад кіпіць жыцьцём,Над ёю куст шыпшыны дзікай,Бруяе блізка сонны шмельІ горка пахне тонкі хмель.Ізноў страніца за страніцайРаскрытай кнігі шэлясьціцьНячутна час кудысь бяжыць,Раяцца думкі ВэронікіУсё расьце душа яеІ у паўнаце красы ўстае.Калі-ж васенные навіныЗьменялі сад, калі з бярозРваў лісьця вецер, а мароз,Наліўшы ягады рабіны,Траву губіў, і мы нагойЎзрывалі прэлых лісьцяў слой.Калі патроху чырванеліЧаромха, ліпа, стройны клён,А гнёзды змрочные варонМіж голаго гальля чарнелі,І грозны вечэра пажарПылаў між бура-шызых хмар;Калі васенны вецер дзікаСтагнаў і глуха па начахГрымеў у наш жалезны дах,—Тады да лета ВэронікаАд нас знікала у інстытутІ не будзіла згадак тут.А час усё каціўся даліХаваючы на дне гадоўІ гарадкі і галубоў,Мы панямногу падрасталіА іншы ўжо шчыпаў вусыІ лічыў іх гарой красы.І толькі ўжо тады я ўгледзіўШто поруч, як цьвяток лясны,Ўзрасла ў красе сваей вясныДачка самотная суседзяўI, — помню я, — тады жэ ўперш3 маей душы паліўся верш.Ён там кіпеў струёй жывоюПраз холад мысьлі працекаўІ ў цьвёрдых формах застываў,Як воск гарачы пад вадою,Каторым трэба вам гадацьАб чым той вершык меў казаць.Яж сам скажу йшчэ тое толькіШто к Вэроніцы твор паслаўІ млеў, і ўсё адказ чэкаў.Аж вось прайшло маруды колькіТрывожных дзён, а ўсё німаНі Вэронікі, ні пісьма.Калі-ж я неяк з ёй спаткаўсяЗагаварыўшы, як у сьне,—Яна зірнула на мянеІ раптам з вуст яе сарваўсяТакі бязвінны, чысты сьмех,Што на яго злавацца, — грэх.Сьмех гэткі маюць толькі дзеціДы людзі з яснаю душой;І ён, як жаваронак той,Зьвінеў і ўжо каханьня сеціНячутна нішчыў, як уразСарваўся, дрогнуў і пагас.Накрыла ясны твар дзявочыЗадумы сумная імгла,На плечы ручка мне легла,Спагадліва зірнулі вочыІ даляцеў к маім вушамЛаскавы шэпт: "Мо прыкра вам?"Не, зорка, мне было ня прыкра,Бо бачыла адно душа, —Як ты сьвежа і хараша,Як рада ты жыцьцю нявольнаУся пад срэбнаю расойСа ўстужкай скромнай між касой.І мела дзеўчэ выгляд маціКалі тады ка мне яна,Трывожнай ласкаю паўна,Схілілася як да дзіцяціЗіяючы перэдамнойУ новай пекнасьці жывой:У тэй, што з постацьцю дзяўчыныЗьлівала мацеры чэрты.0, як прыгожы—дзіўны тыДвайной красы аблік ядыны!Ажыў у ім твой вечны цэль,Мадонн тварыцель, Рафаэль!І прэд высокаю красою,Увесь зачараваны ёй,Скланіўся я душой маёйНатхненнай, радаснай такою,А ў сэрцы хораша было, —Там запалілося цяпло.Дасюль ешчэ яно пылае;Здаецца — ўмёрло, але ўразПраб'ецца зноў і пройшлы часПрад ім у згадках праступае,Як пры агню чы цеплаце.І конь крылаты да ПарнасаМой дух імчыць тады, каб яБылое апеваў пасьля.Ды як знайсьці сьляды ПэгасаНа бруку места? Цяжка ўперш!Спачынь жэ трохі, верны верш!
