107 LVis, X, 1, 15; Form. Wis, No. 36: Dum de die in diem egestatem paterer et huc illuc percurrerem, ubi mihi pro compendio laborarem, et minime invenirem, tunc ad dominationis vestrae pietatem cucurri sugerens, ut mihi iure precario in locum vestrum quod vocatur ill. ad excolendum terras dare iuveres...
108 В деревни приходят свободные, ищущие заработка и не имеющие определенных занятий (LVis., IX, 1, 21 Egica; IX, 1, 12); некоторые женщины-крестьянки занимаются даже проституцией (LVis., III, 4, 17).
109 В житии св. Эмилиана епископ Браулион упоминает о толпах нуждающихся, которые обращались к церквам с просьбой о помощи (S. Вraulio. Vita S. Aemil., cap. XX: Cum quodain tempore egentium ad eum convenissent turbae petentes subsidii...). В жизнеописании митрополитов Эмериты (Pauli Emerit. De vita patrum Emeritensium, cap. IX) сообщается о выдаче епископом Масоной муки, вина и оливкового масла крестьянам (rusticis de ruralibus) и горожанам. См. также Conc. Caesaraugust., III, can. 3.
110 LVis., II, 5, 8 Ch.; и упомянутом выше жизнеописании митрополитов Эмериты рассказывается об епископе, прощавшем долги толпам должников (Pauli Emerit. De vita patrum Emerit., сар. VIII: ...multis captivis et egenis multam largitus est stipem ad ultimum redditis chirographis multorum debita relaxavit. Иногда должник брал на себя обязательство в случае невыплаты долга в срок вернуть полученную им ссуду в двойном размере и вдобавок с процентами. Form. Wis., No. 38.
111 LVis., IV, 2, 18 Ch.; IV, 5, 1 Ch.
112 Conc. Tolet., IV, can. 38.
113 Крестьян, видимо, принуждали продавать свое имущество по низкой цене (LVis., V, 4, 6 R) и заключать невыгодные договоры (LVis., II, 5, 5 Ch.). Четвертый Толедский сбор постановил, что люди, у которых епископы, судьи или магнаты (potentes) отобрали имущество, могут жаловаться провинциальным соборам. Conc. Tolet., IV, can. 3.
114 В трактате Исидора "Institutionum disciplinae", рисующем облик знатного юноши, благовоспитанного и гуманного, отмечаются такие его черты: ...adfinibus nihil nocentem, neque rura sua exclusis pauperibus latius porrigentem... (A. Anspach. Isidori Hispalensis "Institutionum discplinae". "Rheinisches Museum fur Philologie". Neue Folge. Frankfurt a. Main, 1912, Bd. 67, S. 559).
115 Должностные лица взимают с населения незаконные поборы и повинности в свою пользу (Cassiod. Variae, V, 39; LVis., XII, 1, 2 Reccaredus) захватывают имущество частных лиц (LVis., VIII, 1, 5 Ch), за недоимки отбирают у крестьян земли (Edicitum Ervigii de tributis relaxatis. MGH, Legum sectio I, t. I, pp. 479-480).
l16 LVis., IX, 2, 8 W.
117 Conc. Tolet., XII, tomus, р. 476: ...cuius severitatis institutio, dum per totos Hispaniae fines ordinata decurrit, dimidiam ferre partem populi ignobilitati perpetuae subjugavit...
118 LVis., IX, 2, 9 Erv.
119 Только однажды в законе Рекцесвинта упоминается conventus publicus vicinorum (LVis., VIII, 5, 6). Но роль этого собрания весьма ограничена: сходка соседей уполномочена лишь выслушивать сообщения о приблудившемся скоте.
120 LVis., IX, 1, 21 Egica. Сервы упомянуты в числе vicini. LVis., II, 4, 10 Recces.
121 LVis., IX, 1, 21: Nam et ceteri habitatores loci illius, seu cuinscumque gentis vel generis homines, quorumlibet sint servi, tam ecclesiarum quam etiam fisci nostri vel diversorum possessorum... Если в VI в. в качестве свидетелей и представителей общины привлекались все "соседи" (vicini), то по законам VII в. обращались к "почтенным соседям" (honesti vicini) или к "добрым людям" (boni homines) - ibid., IX, 1, 1 Erv.; XI, 1, 1 Erv.; IX, 1, 21 Egica.
122 LVis., VIII, 1, 9; IX, 1, 8; IX, 1, 21; X, 1, 16; XII, 1, 2; Conc. Tolet. III, can. 18; 21.
123 В VII в. считается обычным, когда участник военного похода получает оружие от своего сеньора и сражается под его начальством (LVis., IX, 2, 9 Erv.).
124 LVis., II, 3, 4 Ch.: Questionem in personis nobilibus nullatenus per mandatum patimur agitari. Ingenuam vero et pauperem personam adque in crimine iam ante repertam non aliter ex mandato subdendam questioni permittimus... LVis., II, 3, 9 Ch.: Nam etiam si potens cum pauperem causam liabuerit... Cp. I.Vis., II, 4, 30 Recces.
125 LVis., II, 4, 6 Ch.: ...si minoris loci persona est et non habuerit unde conponat... Cp. I.Vis., IX, 2, 9 Erv.
126 LVis., VI, 1, 2 Ch.: ...ut persona inferior nobiliorem a se vel potentiorem inscribere non praesumat.
127 LVis., II, 4, 3 Ch.: In duobus autem idoneis testibus, quos prisca legum recipiendos sancsit auctoritas non solum considerandum est, quam sint idonei genere, hoc est indubitanter ingenui, sed etiam, si sint honestate mente perspicui adqui rerum plenitudine opulenti Cp. LVis., II, 1, 19 Ch.; II, 1, 30 Recces.; II, 4, 5 Ch.; VI, 1, 2 Ch.; VI, 1, 5 Ch.; IX, 1, 21 Egica.
128 LVis, II, 3, 9 Ch.
129 LVis., II, 3, 4 Ch. Ср. LVis, VI, 1, 2 Ch.
130 Conc. Tolet. VIII, can. 10; LVis., II, 1, 6 Recces.