— Совхоз директорӗ тӗрӗс асӑрхаттарать: общество пурлӑхне пурин те упрамалла. Шӑпах ҫак вӑхӑтра, тыр-пул пухса кӗртнӗ кунсенче, кукӑр алӑллӑ ҫынсем иртӗнме пӑхаҫҫӗ. Ҫӗркаҫ бункера тырӑ хӑварнӑ. Ҫав тырра кирпӗч турттаракан машина ҫине тиенӗ те Саланчӑка ӑсатма хӑтланнӑ. Юрать, дружинниксем тытса чарнӑ. Ку вӑл, юлташсем, бригадирсем ӗрӗк-сӗрӗк ӗҫленинчен килет. Вӗсем комбайнерсен ӗҫӗпе тивӗҫлипе интересленмеҫҫӗ.
Милици лейтенанчӗ ӗсӗрсе илчӗ, аллинчи хута енчен енне ҫавӑркаларӗ.
— Тата акӑ мӗн. Пустуй лӑпӑртататпӑр. Вӑрлаҫҫӗ тетпӗр. Ҫаратаҫҫӗ тетпӗр. Районтан килнисене те ҫапла элеклетпӗр. Ҫӗпритун пичче те ҫапла сӑмах сарчӗ: «Кил-картинченех велосипед йӑкӑртрӗҫ». Паян ҫав япалана улӑм ӑшӗнчен туртса кӑлартӑм. Ара, велосипеда улмури ҫумне кайса тӑратнӑ, улӑмпа витнӗ. Урана йӑлт таптаса пӗтернӗ. Ачасем ашкӑннӑ-тӑр. Вылянӑ-вылянӑ та… Сӑмаха шухӑшласа калаҫмалла, тимлӗ те асӑрхануллӑ пулмалла, ― терӗ те Кулагин шӑпӑрт пулчӗ, хыҫлӑ пукан ҫине вырнаҫса ларчӗ.
— Кӗрӗр, Юрий Иванович, ― терӗ совхоз директорӗ, эпӗ коридорта тӑнине курсан. ― Кунталла иртӗр.
Пӗлӗмре ларакансем каялла ҫаврӑнса пӑхрӗҫ, кӗрессе кӗтрӗҫ — эпӗ вырӑнтан та хускалмарӑм.
— Пӗлетӗр-и, Пракух хӑртнинче темӗнле ӗҫ пулса иртнӗ — Алтатти пахчаҫа ҫаратнӑ… Хурахне шырама ҫынсем уйӑрса пама ыйтрӗҫ те… Ӗлкӗрейместпӗр пуль, тӗттӗмленет, ― ман ҫине пӑхса калаҫрӗ директор.
— Хурах вӑл тунката мар, пӗр вырӑнта тӑмасть, ҫаратнӑ хыҫҫӑнах хӗтлӗхе тапса сикет, ― калаҫӑва хутшӑнчӗ Кулагин. ― Ҫынсем те сахал кунта. Вуншар утӑмран тӑратса тухсан та, икҫӗр ҫын кирлӗ — вӑрман сарлакӑшӗ икӗ ҫухрӑм…
Кулагин ман хыҫҫӑнах ял Советне вӗҫтерсе ҫитрӗ, сӗтел ҫине ултӑ допрос протоколӗ кӑларса хучӗ. Тимлесех вуларӑм вӗсене — пӗр протоколӗ те Ухватов ӗҫӗпе ҫыхӑнман. Пӗри те мана тивӗҫтермерӗ. Ҫакна Кулагин та сисрӗ — шарламарӗ, тӗрре тухма та тӑрӑшмарӗ.
Пухура пӗлтернӗ хыпарсемпе мӗн-мӗн тумаллине каларӑм та ял Советӗнчен тухрӑм. Эпӗ хваттере кайрӑм, Кулагин анаталла утрӗ.
Хваттер хуҫи, Лисук кинемей, ман валли сӗтел ҫине йӑлт хатӗрленӗ: хуппине шуратса пӗҫернӗ ҫӗрулми, уйран, хӑйма, типӗтнӗ аш… Уйранпа ҫӗрулми ҫирӗм те чӗре лӑшт пулчӗ.
Кунашкал апат хыҫҫӑн ҫывӑрмалла кӑна. Анчах Уйкасра мӗн-мӗн курни-илтнине йӗркипе асилсе выртрӑм та ыйхӑ вӗҫрӗ ман. Каллех умӑма Инна тухса тӑчӗ. Хӑлхаран та ун сасси туха пӗлмерӗ.
Тепӗр чух этем ӑна-кӑна тарӑнах ӑнкараймасть ҫав, кӗренет те, кирлӗ ӗҫрен пӑрӑнса, пуҫа каҫӑртса пурӑнать. Эпӗ те, ав, ҫарта чух Иннӑран хыпар илтӗм те тутана тӑсрӑм, ҫырури виҫӗ пӑнчӑна «качча тухатӑп» тесе ӑнлантӑм. «Вилетӗп» тесе ҫырма хал ҫитереймен-мӗн Инна.
Хӗр ӗмӗре пӑсӑлнӑшӑн, путсӗр ҫынна качча тухнӑшӑн Инна кӑна айӑплӑ-и? Ҫук, ыттисен те пур айӑпӗ. Уйрӑмах — манӑн. Иннӑн юлашки ҫырӑвне илнӗ хыҫҫӑн хурав ямалла пулман-и-ха ман? Пулнӑ. Ма апла ҫырнине, мӗн пӑтӑрмах сиксе тухнине ыйтса пӗлмелле пулнӑ, Тен, эпӗ ҫакна вӑхӑтра тавҫӑрса илнӗ пулсан, вӑхӑтра сас панӑ пулсан, Инна шӑпи те хуйхӑллӑ-суйхӑллӑ пулас ҫукчӗ, Ухватовӑн ӗҫӗ те сиксе тухмӗччӗ.
Эх, эпӗ те ҫав…
Вӑрантӑм та, кӑпӑр-капӑр тумланса, Киремет ҫырмине васкарӑм.
Уголовнӑй розыск начальникӗ Киремет ҫырмине манран та ир ҫитнӗ — йӗкӗтсемпе пӗве пуҫӗнче чаваланаҫҫӗ. Канав уҫса, пӗвери шыва кӑларса ярасшӑн хыпаланаҫҫӗ.
Ҫыран леш енчен вӗсем патне бригадир чупса анчӗ, кӑшкӑрма тапратрӗ:
— Емельян Алексеевич, пӗчӗк ача мар вӗт эсир! Пӗвене ма татса яратӑр? Ӑна уй-хир шӑварма пӗвеленӗ. Тӑрӑшрӑмӑр-тӑрӑшрӑмӑр та, укҫа-тенкӗ тӑккаларӑмӑр та…
— Тархасшӑн, ан ҫӗтӗл. Ӗҫпе ҫӗретпӗр эпир, ― терӗ милици капитанӗ.
— Ӗҫ мар ку! Ку — хуҫалӑха сӑтӑр туни, ― парӑнмарӗ бригадир.
— Виҫӗмкун сӗрекене темӗнле йывӑр япала ҫакланчӗ, пӗчӗк чӑматан евӗрлӗскер. Магнитофон пулмарӗ-ши тетпӗр. Шкултан вӑшкӑртнӑ магнитофон, ― ӑнлантарчӗ кӑтра пуҫлӑ йӗкӗт.
— Пӗвене кам магнитофон пӑрахать, ― хирӗҫлерӗ бригадир. ― Кирлех-тӗк, хывӑнмалла та пӗвене шӑмпӑлт сикмелле.
— Кунта шыва кӗме юрамасть теҫҫӗ. Пӗве аммиак шывӗпе вараланнӑ, ― кӗреҫине ҫыран хӗррине качлаттарса лартрӗ кӑтра пуҫ.
— Курӑнать ав! — тӗмеске еннелле кӑтартрӗ тепӗр йӗкӗчӗ.
Пурте ҫыран хӗррине пырса тӑтӑмӑр. Кӗҫех Аброськин юшкӑнран магнитофон туртса кӑларчӗ. Эпир тӑнӑ вырӑнтан кӑшт ҫӗлерехре ҫӗрле сӑнамалли труба та тупӑнчӗ. Шкулӑн вӗсем, Ольӑна суранлатнӑ каҫ вӑрланӑскерсем!
Чӑн та, кам алхасать-ха кунашкал? Сӑтӑр тӑвас тесе килсе пӑрахнӑ-ши ку япаласене пӗвене е тӗплӗрех пытарас тесе? Шывра тимӗр-тӑмӑр юрӑхсӑра тухать вӗт.
Виҫҫӗмӗш талӑк Уйкасра ӑшталанатӑп, тӗпчетӗп, анчах пӗр алапаш ҫынна та тӗл пулаймарӑм-ха. Тен, сӑнама пӗлместӗп, хама кирлӗ ҫынна уйӑрса илейместӗп. Пӗве хӗрринче те палланӑ пушмак йӗрӗсем тупӑнчӗҫ ав. Кам йӗрӗсем вӗсем — вӗҫне-хӗрне тухаймастӑп. Йӗрӗ пур-тӑк, ҫынни те ҫӗрет ӗнтӗ. Ҫакӑнтах, ман ҫывӑхрах. Тӗлӗнмелле вӗт-ха: татти-сыпписӗр пӗрешкел йӗр тӗл пулать.
Чаваланӑ вырӑна тӑпра тултарса лартрӑмӑр та, Киремет ҫырминчен хӑпарса, уялла утрӑмӑр.
