Суруйааччы П.Я. Прокопьев-Прокопий Чуукаар «?л??-тиллии икки ардынан» диэн айымньытыгар кэпсэнэр геройа ханнык да ыарахаттартан ча?ыйан турбат ураты к??стээх санаалаа?а, сэдэх дьыл?алаа?а, чахчы да уол о?о уон у?уктаа?а буолара кими ба?арар с?хт?р??н с?п.Аа?ааччы киэ? ара?атыгар ананар.В своих произведениях известный журналист и писатель всегда поднимает актуальные проблемы современности. Отличительные черты его прозы: фабульность, психологизм, иносказательность повествования.Каждый, кто возьмет в руки эту книгу, будет восхищен смелостью, храбростью и бесстрашием главного героя документальной повести и, наверно, мысленно задаст себе вопрос: «А как бы я поступил на его месте?»Книга приурочена к 80-летию со дня рождения писателя.
Кини ту?унан аан бастаан Дьокуускай балыы?атыгар эмтэммит быраа?ыттан истибитим. Лээхэптэр арыыларыгар уонтан тахса сыл бултаабыт ки?и билигин Нам?а олорорун билэн баран, эмиэ оччолорго ити эргин муора арыыларыгар баар фактория?а ?лэлээбит биир дойдулаахпын сура?ыах санаам к?т?н т?сп?тэ. Ол гынан баран Хотугу бай?ал аата-ахса суох арыыларыттан сыччах биир эрэ ки?ини ыйытала?а тиийэр с?рэ бэрт буолуо?ун и?ин, бэрки?ээн, бастакы ?р?к?нэйиим уостан хаалбыта. Ол биир дойдулаахпын сура?ыым дьи?-дьи?эр т?р??ттээх этэ. Бэйэм эмиэ ити сыллартан са?алаан хоту туундара?а да, муора?а да син кииртэлээн тахсыбытым, онон ол дойду сирин-уотун к?рб?пп?н кимиэхэ эмэ сы?ыаран кэпсиэх буолбут ?рд???? ба?а санаам ??йэ тутан, Нам?а олохтоох аймахпытынан илдьит ыыппытым, онуоха о?онньор «кэллин» диэн бы?а-бааччы эппит этэ. Онон урут к?рб?т?х, айах атан кэпсэппэтэх ки?ибэр биир ?т?? к?н к?т?н т?ст?м.
Эдэр дьон хара?ар би?иги к?л??нэ «о?онньор» дэппитэ ырааппыт эбит. Бэйэм бараллаам ки?ини сурах хоту «о?онньор» буолла?а дии сылдьыбыппын. Билигин да?аны урукку сэбэрэтин ы?ыкта илик к?хс?н ки?и суол ааныгар к?р?стэ, илиибин эрчимнээхтик хаба тардан ылла:
– Кырбы?аа?кын диэммин. С?п-с?п, ити миэхэ кэлли?. Аас. Ха?ан эрэ ?рд??хх? Федот Донускуой диэн ки?и суруйа сылдьыбыта.
– Феодосий Донской буолуо…
– Ол, ол ки?и. Нууччалыы эмиэ, хас да сыл буолан баран, суруйбут эбит. Ону бу соторутаа?ыта Яков Семенов диэн уруккута улахан тойон ки?и булан ыыппыта. ?сс? бу сотору кэминэн тахсар хайа эрэ кинигэ?э кыратык кыбытыах буолбут.
– Оо, ол Яков Алексеевич булт ту?унан хас да кинигэлээх ээ. Кини ылсара ордук буолаарай?
– Ыспыраапка курдук суруйуо ???, му?утаан т???н? бултаабыппын кыбытта?ына да?аны ??р??. Оччо элбэ?и мин курдук бултаабыт ки?и баарын ?йэм устата истибэтэ?им. Миигин Соц. ?лэ дьоруойугар оччолорго т??эриэхтээхтэр этэ. Элбэх ?рд?к сололоох тойонтон итини бэйэлэриттэн истибитим, онон этэбин. Уонна онтум сурукка киирбит эбит. Федот Донускуой суруйбута бу сылдьар, – саала?а элэстэнэн киирэн дипломат ойутан та?ааран а?а баттыыр уонна 1975 сыллаа?ы «СЯ» бала?ан ыйын 8 к?н?нээ?и ыстатыйатын ксерокопиятын ???л?чч? анньар. «Тропа в студеном океане» диэн очерканы Ф. Донской уонна С. Ломач кытты?ан суруйбуттар эбит.
Аны «Ляхов арыытыгар – то?ус сыл» диэн Ф. Донской ?сс? 1971 с. бала?ан ыйын 20 к?н?гэр «Кыым?а» суруйбут ыстатыйатын ксерокопията холбуу ти?иллэ сылдьар.
– Бачча бэчээтинэн бигэргэтиллибит ки?ини дьэ уонна то?о дьоруойга т??эрбэтилэр?
– Дьэ ону мин сэрэйэбин эрэ. Кэпсээтэххэ, остуоруйата у?ун. Судургу хайдах да бы?аарбаккын. Этэргэ дылы, ку?у эрэ ыппыт ки?и кырса?ыт буолан турда?ым дии. Уонна а?ыйах сыл и?игэр аатырбыт-сура?ырбыт дьоннортон ордон тахсабын. Тэрилим диэн бастаан барыларыттан м?лт???. Салалта булчуттарыгар эриэ-дэхси сы?ыаннаспат этэ. Ким т???н? куду анньан бэрик биэрэрэ тэриниигэр элбэ?и бы?аарара. К?н?т?нэн сылдьар буоллу? да – эн булчут буолар кыа?ы? суох. Салалта? браконьердыырын к?р?-к?р? к?рб?т??? буолуохтааххын. Анатыылаах сиргин к???л тэбистэрдэххинэ, ол сир булда кэхтэр. Ону утарсыбыт «буруйум» таайбыт буолуон с?п. Куоракка тиийдэхпинэ, саамай му?ур тойотторго сылдьан баар бала?ыанньаны кэпсээн кэбиспитим да атахтаата?а. Овчинникова?а, Петровка, Платоновка сылдьарбын истэн м????-этии б???т? этэ. Кинилэр ?р? тутар кэмнэригэр, ити дьонтон бэйэлэриттэн са?алаан, дьоруойга т??эр сурахпын истибитим. Уонна ону к?н б?г?н?гэр диэри итэ?эйэбин. К?р эрэ, Сергей Михалковтаах кэлэ сырыттахтарына, ол дьону кытта Ленин памятнигар венок уурсубуттаахпын ээ. Онно: «Бу – би?иги дьоруой-булчуппут, Соц. ?лэ дьоруойа», – диэн били?иннэрэллэр этэ. Ити 1975 сыллаахха. Мин бултуу муорабар киирэн хаалабын. Кырса? да а?ырымныыр сыллардаах. Онноо?ор куобах ??скээбэт кэмнээх дии. Ол сыл Лээхэптэр арыыларыгар кырса биллэ а?ыйаабытын и?ин Котельнайга бултаан тахсыбытым, миигин с?тэрэн олороллор этэ. Онуоха эбии аны «Таймылыыр» совхозка сы?ыарбыт кэмнэрэ буолуон с?п. Дьокуускайтан миигин дьоруойга т??эрэр дьыаланы о?орторо ыыппыт ки?иэхэ: «?с сыл хаайыыга т?бэспитэ», – диэбит этилэр. Соруйан. Ону итэ?эйдэхтэрэ буолуо. Онтон ыла бултаан б?пп?т?м. Ыарытыйан да барбытым. Кэлин миигин ?й??б?т улахан дьонум ?лэлэрэ уларыйбытын, ?лб?ттэрин истэммин сура?а да барбата?ым. Ол эрээри ки?и ?лэтэ умнуллуо суохтаах дии саныыбын. Кэлин да сыаналаныан с?п. Онноо?ор ?лб?ттэрин кэнниттэн на?араада?а т??эрэллэр буолбат дуо? Инньэ диэбит дьон элбэх. Эн, ха?ыат ?лэ?итэ ки?и, Халыыйабы, Ырыкыныабы истэр эти? дуо?
– А?а табаарыстарым этилэр.
– Тэрэнтэй ханна эрэ мин туспунан кыбыппыт буолуохтаах. Инньэ диир этэ. ?сс? нэмийэн суруйаары сылдьан была?айга былдьаппыта. Оттон Ньукулай Ырыкыныабы кытта аармыйа?а бииргэ сулууспалаабытым. До?орум этэ. Эмиэ суруйуон на?аа ба?арара. Ол сылдьан олохтон эмискэ туораан хомоппута. Оттон эн бэйэ? билиэ? буолла?а. Хоту сылдьыбыппын суруйтарыахпын ба?арабын. Чахчы уйаммын-хатаммын биллэрбит дойду.
