— Шоҳонро воҷиб аст, ҳарифи бузурги хешро эҳтиром намоянд, аз ҳарифи хонагӣ эҳтиёткор бошанд, аммо ҳарифони базму маҳфилу қадаҳро аз ҷумлаи надимон шуморанд.
— Модарам ҳам мегӯяд, ки дӯстӣ бо ёрони мувофиқ кун, зеро дӯстӣ бо ёрони навола ва пиёла бақо надорад.
— Бори охирин ин сухан дар Нишопур ба забон оварда буд?
Аз ин пурсиш шоҳ сахт ба ҳайрат омад: кӯлоҳ аз сар гирифту он лаҳзаи ногуворро дарҳол пеши назар овард. Пас аз пахш кардани исёни ҳиротиҳо дар мистабаи Нишопур базми нишот ороста, ҳафтае дилхушӣ карданд. Рақсу суруд ва лутфу дуруди зебосанамҳои ҳиротӣ, муҷоласат бо канизакони моҳрӯ ва молиши дастони нозуки гулрухони сабуксар шоҳро бағоят писанд омаду базмро се ҳафтаи дигар идома бахшид. Дар домане, ки қаблан намозӣ буд, санги фисқу фуҷур беадад ниҳоду аз нашъаи шароби ҷамил масти мудом шуд. Азбаски модар бадсулукии фарзандро борҳо муоина карда буд, нороҳат ва беқарор гашта, чобуксавор ба Нишопур омад, то шоҳи бадманишгаштаро ба роҳи ҳақ ва дуруст гардонад. Шаробҳо ба замин рехту маҷлисиёни бадмарому бадмазҳабу бадравишро бадарға кард ва шоҳи масти аластро бо илоҷе ҳушёр гардонду лаб ба насиҳат кушод:
— Эй фарзанди азиз, аз роҳи хато баргард! Айшу тараб бигзору ақлу адаб пеш гир! Шароб шоҳи тавоноро зайиф гардонаду бешаробӣ хасми зайифро тавоно кунад. Агар бо бадмаҳзарон бисёр шинӣ, шукӯҳу қудрати подшоҳӣ бо дасти худ шиканӣ! Охири корро андеша намо ва хоҳӣ, ки пушаймон нашавӣ, даст аз шароби шайтон дур каш!
Шоҳи бадмастро итоби модар ҳушёр накард. Баръакс, қаҳраш хесту модарро хафақон ва табъи латифашро пурхалал намуд:
— Эй момаки бахтбаргашта ва аз ғами беҳуда дилхаста! Аз бими душману рӯзи сахт ба сахтӣ умр бурдан хатост! Факайфа маро, ки дар тахти салтанат баҳузур нишаста, ақди футувват маҳкам бастаам!! Дар мастию ҳушёрӣ бо як зарбаи даст ҳама хасми хурду бузургро зеру забар мекунам!
Эй модар, ғами беҳуда махӯр ва дигарбора асабамро палағда накун! Орому осуда ба Ғӯрганҷ баргард ва дар сояи давлати ман то метавонӣ, умр ба нишоту шодмонӣ гузарон!
Турконхотун дид, ки ҷигарбандаш лаззати ною нӯш аз сухани модар беҳтар медонад ва насиҳат ба гӯш намегирад, сахт ошуфта шуд:
— Ба ҳуш о, эй фарзанд! Ҳушёр бош, ки мастӣ туро ба пастӣ мебарад ва аз бода сарат бар бод меравад. Имрӯз ними рӯятро сияҳ дидам. Агар сухани маро ба замин гузорӣ ва бадмастӣ давом диҳӣ, аз майи сурх рӯят сип-сиёҳ мешавад, бахту иқболат, рӯзгорат, дилат ва ҳам номат сиёҳ мешавад! Қароботур78 мешавию қадру қиматат ба фулуси сиёҳ баробар мешавад!! Оқибат ба рӯзи сиёҳ гирифтор мешавию дар сӯгат модарат сиёҳпӯш мешавад!!!
…Хоразмшоҳро, ки об дар ҷигараш намонда буд, овози нарми Шайх Бадеуддин аз Нишопур ба Хуҷанд овард.
— Шуд он чӣ шуд, эй борхудои олам! Ба гузашта салавот мегӯему фикри оянда мекунем. Ба фиғони дили модар, ки то ҳол аз майпарастии фарзанд зор-зор меноладу сина ба мушт мезанад, акнун жарф гӯш андозед, то шуморо оқибати кор ва умр бахайр гардад ва аз дари раҳмати Худо ноумед нашавед. Зеро баъди сиёҳӣ ҳаёт дигар ранге надорад!
— Роҳи наҷот кадом асту ин дардро дармон чист?
— Як ҳикмати пурқимати Суқротро махсус ёдрас мекунам, ки гуфтааст: «Наҷот аз марг боиси ҳаёти шоиста бошад!»
— Сухани Суқрот бо исрор таъкид кардед. Чаро?
– Ҳар ҳаётеро мамоте дар пай асту ҳар висолеро фироқе ва дилҳо кабоб мешавад аз оташи видоъ! Дар офтоби ғуруби умр сояи шоҳу гадо якест, аммо чун асари заъфу далели нотавонию оҷизӣ аз худ дарак диҳад, дарвеш ором мехобад, вале шоҳ барои наҷот талош меварзад. Зеро вайро ба зиндагӣ дилбастагӣ бештар асту агар наҷот ёбад, ба зиндагии шоиста хоҳад расид…
Маслиҳати охирини мо чунин аст: эй борхудои оламорой, агар хоҳед, ки аз марги сиёҳ наҷот ёфта, бе кафан аз олам наравед ва подшоҳӣ ба рангу ҷилои нав идома бахшед, дигар асло май нанӯшед!!
Хоразмшоҳ бори аввал дар умраш аз чашм қатраи сиришки сӯзон рехту дидаи ихлос бар Пири донои Хуҷанд гуморид ва чун мурид савганд ба забон овард:
— Эй Пири бузургворам, ба шири модар қасам мехӯрам, ки аз шароб гузаштам!!!
— Зиҳӣ, савганди подшоҳӣ! Бо ваколат аз Ҳазрати Мӯсои Имрон мегӯям: агар ба аҳди хеш вафо кунед, ҳаргиз ҷафо набинед! Омин, ё Раббулъоламин!
Ҷумлаи охирин оятулхатми сӯҳбат шуд ва пиру муриди нав бо табъи хуш аз саропарда баромаданд…
Онҳо то оғози машварати ҳарбӣ ҳамроҳ буданд. Мақбараи саҳобаи гиромӣ Товуси Ҳарамайн ва оромгоҳи бунёдгузори Хуҷанд шоҳ Каюмарсро зиёрат кардаю дар боғоти Унҷӣ ва Кулангир дам гирифта, бо ёдгориҳои Хитойреза ва Ғалламайдон шинос шудаю дар ҷазираи Ёва ба сохтани қалъаи обӣ мароқ зоҳир намуда ва аз тамошои гулистонҳои соҳили Сайҳун лаззати зиёбахш бардошта, бо мардуми одӣ дар бозору масҷиди ҷомеъ сӯҳбатҳои самимона ороста, ду рӯзи хираро ба равшанӣ расонданд.
