— Трэба, Янка, схадзіць да Макухі,— кажа Платон.
Мне здаецца, што толку ад нашага паходу не будзе. Макуха прывык жыць не працуючы. Дай яму які-небудзь партфель — будзе бегаць. Але працаваць на полі ён не стане. I ўсё ж я чамусьці згаджаюся з Загурскім. Напэўна таму, што Макуха — сусед, і неяк няёмка вось так адразу прымаць да суседа сур’ёзныя захады. Праклятая прывычка — гэтыя добрасуседскія адносіны.
Нас сустракае цётка Марына. Па яе твары бачу, што наша паяўленне цётку Марыну не вельмі ўзрадавала. Але яна стараецца ўсміхацца нам і гасцінна запрашае ў хату:
— Авой, дарагія госцейкі, заходзьце. Я дык і ў печы яшчэ не паліла, пачаставаць няма чым. Хіба можа кіслага малачка са смятанай. Дужа пальзіцельна яго піць, дактары кажуць. Не адмаўляйцеся, бо пакрыўджуся зусім.
— Нічога, Марына Аляксееўна, не турбуйцеся. Спачатку аб справе пагутарым, а тады ўжо можна будзе і малака выпіць. Сцяпан дома?
— Дзе ж яму быць? Учора, во, ад зяця позна прыехаў, дык спіць яшчэ.
Мы заходзім у хату. Цётка Марына спяшаецца за перагародку. Адтуль далятае да нас прыглушаны цётчын шэпт і гучнае Сцяпанава пазяханне. Неўзабаве з-за перагародкі паказваецца ўскалмачаная Сцяпанава галава,
— Каго бачу, Платоша, друг! Нарэшце адважыўся зайсці… Усё абходзіш, зазнаўся…
Ён ловіць Платонаву руку, доўга трасе яе, быццам сто гадоў не бачыўся з Загурскім.
— Давай, брат, памыйся, бо размова сур’ёзная, і на сонную галаву яе весці не выпадае.
У хаце пачынаецца тая мітусня, якая бывае, калі завітаюць нечаканыя госці. Сцяпан фыркае на кухні, плёскае вадой і нешта гаворыць жонцы. Цётка Марына паспешліва распальвае ў печы, нечага выбягае ў сенцы і зноў прыбягае на кухню.
Загурскі падміргваё мне і смяецца. 3 кухні прыходзіць Сцяпан. Круціць галавой і жмурыцца, успамінаючы ўчарашнюю выпіўку.
— Ну, брат, і далі ўчора пытлю,— хваліцца ён.
— Бачу,— шматзначна кажа Загурскі.— Сядай, браце ты мой, і слухай. Хачу ў цябе запытацца, ці доўга ты вось так будзеш жыць? На работу не ходзіш, п’еш, дысцыпліну падрываеш.
Макуха натапырваецца.
— Я мінімум выпрацую, можаш не сумнявацца.
— А максімум няхай дзядзька выпрацоўвае?
— Ты мяне, таварыш Загурскі, не агітуй. Я нашы законы ведаю.
Нейкі час яны глядзяць адзін аднаму ў твар, быццам гуляюць у дзіцячую гульню — хто каго пераглядзіць.
— Ну, а сумленне табе нічога не гаворыць? Людзі вунь на полі працуюць, а ты спіш…
— Летась яны спалі, а я адзін за ўсіх бегаў,— не задумваючыся, адказвае Макуха.
— Можа ты дарэмна бегаў… Яно лепей бы было, каб сядзеў.
Макуха разумее, што Загурскі кпіць з яго, і мяняе гаворку.
— Кінь ты, Платон, пра справы гаварыць. За колькі год сабраліся, дык быццам іншай тэмы няма. От вып’ем зараз ды ўспомнім, як некалі хлопцамі гулялі.
— Успомніць можна,— кажа Загурскі.— Толькі спачатку ўсё ж пра нашы справы пагутарым. Не падабаецца людзям, што ты наперакор ім робіш. Сёння вунь патрабавалі абрэзаць твой агарод па самыя вуглы.
Макухаў твар барвавее, у вачах злосць.
— Хто гэта казаў? Тыя, каго летась прыціскаў?
— Не, не толькі тыя. Усе сумленныя людзі супраць цябе. I не таму, што ты іх, як кажаш, прыціскаў, а таму, што сёлета не хочаш працаваць.
— 3 агародам у вас нічога не выйдзе,— спакойна кажа Макуха.— Дваццаць пяць сотак вы мне ўсё роўна пакінеце. Пляваў я…
— Вось-вось. Таму і людзі цябе не паважаюць. Я табе шчыра раю, бярыся за розум. Можа дрэнна кончыцца.
— Не палохай, Загурскі. Як-небудзь і без тваіх парад абыдуся. Мяне вунь у леспрамгас клікалі.
— Тады давядзецца з агародам развітацца. I за пашу з цябе будуць браць па нормах, якія праўленне ўстановіць. Вось так.
Цётка Марына ўзнімае лямант.
— Чаго вы да нас прычапіліся? Вунь Цопа ў краме сядзіць, дык таго не трывожаць. Нас убачылі. Што мы, як бяльмо, у вас на вачах? Чалавеку ўжо сабой не можна распараджацца.
— Мая справа вас папярэдзіць,— Загурскі паволі ідзе да дзвярэй.— Гультаям мы не дамо спакойна сядзець.
— А ты не вельмі палохай. I на цябе ўправу знойдзем. Падумаеш, прыехаў асэсар. I без цябе жылі і не крыўдзіліся. Лепей пра сябе падумай. Глядзі, каб не раскайваўся потым.
Апошнія словы даганяюць нас ужо ў сенцах. Нешта яшчэ крычыць Сцяпаніха. Загурскі моўчкі крочыць па двары. За ім подбегам іду я. На душы непрыемна. Ну, як цяпер сустракацца з Макухам? Будзе ж няёмка глядзець у вочы чалавеку, які цябе абразіў. А хіба хочаш яму благое? А што калі залішне строгія ў сваіх рашэннях? Мабыць, не строгія. Што зменіцца, калі Макуха не пойдзе на працу? Людзі, вядома, будуць хадзіць на поле, але ж у іх асядзе на душы непрыемны асадак: во, адны працуюць, а другія — гуляюць, а жывуць не горш. I яшчэ нехта не пойдзе на работу… Так мы ніколі не выб’емся з адсталых. Успамінаю, як летась на поплаве Даніла Налягач казаў мне, што такія брыгадзіры, як Цопа, патрэбны гультаям. Гэта праўда. Тыя, што не хочуць сумленна працаваць, успамінаюць Цопу добрым словам, а Загурскага ганяць. Вось і выходзіць, што брыгадзір не можа стаяць недзе пасярэдзіне, дагаджаючы гультаям і шчырым працаўнікам. Сярэдзіны нідзе няма. Трэба цвёрда трымацца сумленных, калі сам хочаш быць такім, як яны.
