LA EXPERIMENTALA METODO»
Quaracent-e-kinadek yari pos lua morto, lua Kanono, tradukita de la Araba
a la Latina esos, til la fino dil yarcento XVII, la refero-lernolibro dil
Europana fakultati por medicino. Ni ne obliviez, ke, quik de la VIIIma
yarcento, la Mohamedista expanso atingis Europa e ke Cordoba, chefurbo
di Araba Hispania, esis un de la maxim granda intelektala centri di Europa.
AVICENNA, RHAZES, AL NAFIS, ESIS TRE INSTRUKTITA SPIRITI
147
Richa ne nur per la Greka-Romana savo-fonti, ma anke Egiptiana,
Persiana ed Indiana, l'Araba medicino divenis kreanta pro ke, modlata per
la spiritolibereso, ol privilejizis la ciencala exploro, la klinika experimento
ed – ante Claude Bernard – la experimentala metodo. Ol helpesis da
hospitalal 'infrastukturo' dotizita per granda revenui, da specaligita
laborantaro, da apoteki e da librari qui ofris a la futura mediki docado
asocianta la teorio a klinika aprentiseso an la lito dil kuracato.
Dum la tempo kande, en Europa, onu pensis ke la regardo di la lepriki e
dil pestiki povas transmisar lia morbi, la Arabi impozis en lia flegocentri
principi pri higieno, preske pri aseptigo, e la izoligo dil kontagia maladi.
Ma li ne saciesis per asimilar la skriburi dil cetera populi, li studiabis oli,
analizabis oli e konfrontrabis oli a l'experimentado. Per realigar sencese
la sintezo inter transmisita savo, personala reflekto, aquirita experienco e
ciencala explorado, li denuncis multanombra erori dal homi dil Antiqua
Epoko ed apertis la voyo a nova deskovri. Kad exemplo ? Ye la XIIIma
yarcento, la mediko Al Nafis demonstris ke Galianus eroris per asertar ke
la sango trairas la parieto qua separas la du ventrikuli kordiala . En Europa,
oportos vartar la tempo dil XVIma yarcento por ke on audacez dubar pri la
porozeso di ta parieto. Al Nafis intelektis anke la existo dil mikra cirkulado
inter la kordio e la pulmono, olqua «deskovresos» en Europa erste ye la
XVIIma yarcento.
Lo esas anke la Arabi qui donis a la farmacio lua ciencala traito. Lia
farmaciala tradicioni influis profunde la granda universitati Europana. La
kronologial disto inter la deskovruri dil Araba-Mohamedista mediki e la
(ri)deskovruri Ocidentala esas ofte de plura yarcenti ye l'avantajo dil Arabi.
Ico esis perdita tempo por Ocidento nam la Arabi legacis a ni konsiderinda
quanto de savaji e de medikala verki, ma granda nombro de li perdesis, o,
plu male, oli intencale ignoresis. Nun esas tempo agnoskar lia justeso.
(Ek Kuriero Internaciona n° 3/2009)
VOYAJO AD AUROVILLE
148
Existas loko en la mondo ube la libereso probar nova vivomanieri esas
preske totala, pro ke ol esas loko jacanta exter nacionala regulizo,
sujerata, ed ube samatempe esas granda deziro novigar, vivar
altramaniere, exter la kustumala voyi dil konkurso e dil profito.
Ita loko nomesas Auroville.
Ol kreesis en India dum 1968, do kelke plu kam quaradek yari ante nun,
nefore de Pondichéry. Olu konceptesis e realigesis kom «ponto inter la
pasinta tempo e la futuro» segun la impulso da du granda spiritala personi
dil XXma yarcento, nome la Indiano Sri Aurobindo e la Francino Mirra
Alfassa, plu konocata per la nomo di «Matro». On povas dicar multa kozi
pri ca loko, sive bona sive mala, nam la homi qui vivas ibe – kelke min
kam 2.000 personi di 35 diferanta nacionalesi – esas fine nur homi quale
le cetera , havanta lia pasioni e lia nevrosi. Ma to quon me dezirus tote
aparte raportar, lo esas la dimensiono ekologiala di Auroville, olqua esas
vere astoneganta, pro lua kreiveso e la generaligata entraprezo di
noviganta solvi, tam bone en la feldo dil sunala o ventala energio kam en
olta di la agrokultival produkto, di la jerado e dil traktado dil aquo, di la
riforestigo o di la materiaji por ekologiala konstrukti. Ma ita ekologio esas
nek ideologial, nek politikal, nek militanta. Lo esas precipue necesa
praktikado por permanar segun maniero autonoma en enemika ambiento,
