Карчмар з ліхтаром праводзіў гасцей за парогу. Лісліва ўсміхаўся, гнучыся ў поясе, прапанаваў начлег з ложкамі з сёлетнега, духмянага, наймякчэйшага сена ў пуні.
— Нічога, — адмахваўся Раман, — нічога, у замку пераначуем, не заблукаем.
Карчмар наўздагон пужаў балотнымі панамі, што падхопяць пьянюкоў ды будуць гойсаць па балоце да свету, патопяцца ў дрыгве, як каровы, ці павіснуць на шуле варот на смех усяе акрузе.
Але хутка яго прароцтвы занурыліся ў далечы.
Ноч шапацела, адзывалася салоўкамі, пяшчотна пахла шыпшынай, якая тут цвіце аж да верасня. Ноч, не зваджаная ліхтарамі, круціла на Зорным Коле неабсяжнае неба.
Але раптам і салоўку, і рыпенне цыкад, і шалахценне вільготнай роснай травы змянілі дзіўныя гукі, быццам у тумане, што курыўся на поплавах, бразгала і лязгатала нешта неадпаведнае.
— Цягнік? Танкі лязгочуць?
— Вусенямі, — зарагатаў Уладзімір. Адась пастукаў сябе па ілбе. Раман няўцямна перавёў позірк з аднаго на другога і прыслухаўся.
Нешта сапраўды кацілася да іх, пэўна, вялікае і варожае. Трава хрумсцела. І раптам з туманоў вылануўся вялікі мажны заяц, абцяжараны мехам, вялікай драўлянай лыжкай і пустым чорным саганом. Заяц ляцеў, ускідаючы азадак, як напужаны конь, цяжка дыхаў, і вушы віліся за ім, як харугвы.
А далей з галёканнем, са смачным чвяканнем капытоў, узрываючых траву, неслася шляхетная хеўра. Чугі, вялеісы, вырачанныя вочы вершнікаў… конскія храпы, з якіх ападала пена… Усё было дастойна пэндзля Босха ці Брэйгеля-старэйшага, а то й абодвух разам.
— Сто-ой!
Заяц схаваўся за пана Адася, той — за Ўладзіміра, а капыты стаўшых дыбарам коней узляцелі ў непасрэднай блізасці ад яго галавы.
— Стой, кажу!
Капыты апалі, ўзараўшы зямлю, разам з імі ачахлі агеньчыкі, што прабягалі па плашчох і грывах, азорвалі вершнікаў, блакітная і зялёнае балотнае святло знікла. Вочы коней перасталі палымнець чырвоным.
Жарабец галоўнага лыцара спрабаваў укусіць Уладзіміра за плячо, але атрымаў па пысе і цяжка, сарамяжліва уздыхнуў.
Вершнік ягоны — небывалай красы мужчына, у светлых валасах якога блытаўся месяц, а вочы былі сіней беларускіх азёр, — целяпнуў доўгімі веямі, нацягваючы повад. Яго бровы ўзляталі да скроняў, плечы былі шырокія, а клубы вузкія. Седзячы верхам, ён здаваўся амаль волатам, а й так аказаўся не ўломкам, ростам хіба крыху ніжэй пана Ўладзіміра.
Хеўра цягнула з похваў шаблі. Чарнявы, худы, схожы с цыганам замахнуўся.
— Іра, стой! Гэта наш заяц.
Уладзімір нахабна нахіліў галаву да пляча:
— А чым дакажаш?
— Ён нам піва варыць абяцаўся! Саган узяў, мех ячменю ды соладу ўзяў, дык яшчэ й лыжку слямзіў, крахабор!
— Твой саган?
— Анягож! На ім і клейна ёсць. Паходню, Іра!
Яны ўтрох утаропіліся ў дно сагана. Рымша прытрымаў зайца.
— Ну добра, на сагане клейна ёсць, — пагадзіўся Ўладзімір. — А на зайцы?
Падцягнуў таго за доўгія вушы. Заяц звесіў лапкі і замружыўся, прыкідаючыся нябожчыкам.
— Ну? Дзе на ім клейна?
Хеўра чухала патыліцы. Ляскат ад шаломаў несся, як ад званоў у Вільні на Вялікдзень ці яшчэ якое вялікае царкоўнае свята.
— Значыць, нічый заяц. То будзе наш. А саган ды мех з зернем забірай, мы сабе новыя справім.
Курэлі туманы, дастаючы ўжо добра да поясу пешым і коням па жывот.
— Заяц істота вольная. Сам можа выбраць, з кім ісці.
— Ён вінен мне піва, — цяжка зірнуў рыцар.
— А сярнічкі ты яму даў, Гера?
Раман рассмяяўся.
— Даў — што?.. Як ты мяне назваў? — уздыбіўся светлавусы прыгажун.
— Гервасій з Вылівах, герб «Чапля», адарвірог, бабнік, гумарыст чортаў, рагачоўскую раду з хеўрай сваёй перетварыў у статак галінастых аленяў, мог бы і сам, не на шмат болей часу б адняло… — здзекваўся Ўладзімір. — да дзевак і коней ласку маеце, а яшчэ…
Ён зрабіў эфектную паўзу.
— Са Смерцю ў шахматы згуляеш і каня ў яе… хм… пазычыш. Шахматнага, зразумела.
— Адкуль ты ведаешь ўсё? Ты чаклун?
— Бяры вышэй, — Уладзімір узняў падбародак. — Я твой бацька!
Тут Раман зарагатаў так, што заяц заенчыў і шуснуў у траву. Только вушы трымцелы, тырчучы над быльнягом. Адась штурхнуў Рымшу кулаком у бок.
— Дык ты ж памёр, — разгублена сказаў Гервасій.
Уладзімір развёў рукі:
— З кім не бывае!
— Дык цябе адпусцілі?!
— Ну…
— Ты б маніў ды не завіраўся, — страшэнным шэптам звясціў Адась, прыўстаўшы на мыскі, каб пэўна дацягнуцца да сябрава вуха.
— Чыстую праўду кажу! Я ж яго нарадзіў… некаторым чынам.
Ён паляпаў Гервасія па плячы:
— Звыкай.
— Бацька… э… мну…
Хеўра прыгаломшана маўчала.
— А як ты ўцёк?
— Мяне выгналі! І казалі, каб я цябе перавыхваў, бо як памрэш, ад цябе ў апраметнай усім млосна будзе. Па-першае, шыпшыну туды пранясеш, і яна азорыць месца, дзе толькі цемра і скрыгат зубоўны… Па-другое, не даш павесіць насы спадарожнікам, чым перавозчыка законнай ежы пазбавіш. Па-трэцяе, абразіш вялікага расейскага цара Івана, што з атручанымі жонкамі на хрыбціне там лётае, сваімі прыязнымі да слабога полу стасункамі. Ну й дзе шчасце й смех, там Смерці млосна.
— Дык ты мяне агнусекам Божым парабіць хочаш ці дэвоткай касцёльнай?
Уладзімір зароў:
— Я што, дурны?!
Палашчыў зайца па доўгіх вухах.
— Абнімемся, сыне!