Раптам Ахрэм адчуў, як ягоную шыю абвілі тонкія рукі, а на шчацэ — гарачае, амаль спякотнае дыханне.
— Добрай дарогі, шчаслівы няшчасны чалавек,— прашаптала Зінаіда. Потым хуценька адштурхнула ад сябе і развітальна памахала рукой.
Разгубіўшыся ад гэтай пяшчоты, Ахрэм хацеў запытаць: «Чаму шчаслівы? I чаму няшчасны?..» Але, адчуўшы, як да горла падкаціўся даўкі камяк, нічога не сказаў: не аглядваючыся, пашыбаваў па торнай сцежцы.
Ён чытаў пісьмо. Акруглыя літары на белым лістку. «Волечка, можна лічыць, і не бачыла Валянціна…»
«Лічыць можна,— падумаў Ахрэм.— Нават што наогул не было ніякага Валянціна. I я не паехаў са сваёй хаты з абшарпапым, як душа, чамаданчыкам аж на Курылы».
Не былы Аленін муж і нават не лёс яе дачкі хваляваў Ахрэма. Ён шукаў тыя словы, у якія паверыў, калі атрымаў ліст, і чамусьці цяпер не знаходзіў іх. Запыніўся на апошніх радках:
«…ведаю, я ненармальная… Звычайная баба, а як падумаю пра Волечку, абрываецца сэрца. Не ведаю, ці зможаш ты дараваць, але паспрабуй. Успомні…»
Многія словы былі закрэслены, быццам Алена баялася, што ў яе не хопіць часу альбо смеласці дапісаць пісьмо.
«Паспрабуй… Успомні,— паківаў галавой Ахрэм.— А ці ж я не помню?»
Раздзел дзесяты
Ігнат апынуўся на аўтобусным прыпынку. «Ну, а цяпер куды? — спыніўся ён,— Не дай божа сутыкнуцца са знаёмымі, а яшчэ горш — з Вольгай».
Якраз аб’явілі пасадку на аўтобус, які адыходзіў у пасёлак авіятараў. Ігнату было ўсё роўна куды ехаць, і ён таропка перабег плошчу. Пасажыры абілечваліся ў шафёра — маладога кірпаносага хлопца, на твар якому быццам нехта пырснуў маслам — зіхацелі на шчоках і на носе жоўтыя кропелькі. Білеты ён даваў цераз аднаго — падзарабляў.
«Яму дык не прышпіляць спекуляцыю…» — з горкай іроніяй падумаў Ігнат.
Дарога лезла некуды да небасхілу, потым стрымгалоў ляцела ўніз, і тады старэнькі аўтобус рыпеў і нібыта заходзіўся кашлем. Справа шчыльнай сцяной навіслі над дарогай сопкі, злева — шэрай стужкай, у адных месцах вузкай, нібы крывая вулачка, у другіх шырокай — бегла затока. Калі аўтобус з’язджаў у нізіну, гэтая стужка вады хавалася за грудастымі валунамі. Тады Ігнат чамусьці ўздрыгваў, з незразумелым хваляваннем чакаў, каб насустрач выбег заліў.
Аўтобус прыбыў на канцавую станцыю, і шафёр, высунуўшы ў салон ускудлачаную галаву, весела абвясціў: «Эй, кто тут высоко летает и много денег получает? Прошу вылезать: приехали за авансом…»
Пэўна, да гэтага жарту, такога ж старога, як і аўтобус, прывыклі, бо ніхто на яго не азваўся. Ігнат саскочыў з прыступак. Знаёмых у яго ў пасёлку авіятараў не было. Ён яшчэ трохі патоўкся каля аўтобуса, пакуль не наглядзеў невялікі скверык з клумбай пасярэдзіне, на якой ужо даўно, калі і былі, апалі кветкі. Аблюбаваў сабе лаўку.
Насупраць яе, мабыць, нядаўна пасадзілі таполю. Чужая на гэтай камяністай халоднай зямлі, з чорнымі галінкамі, яна нібыта скардзілася Ігнату на свой гаротны лёс…
3 безнадзеннай упартасцю, як дужы чалавек супраціўляецца націску хваробы, Ігнат спрабаваў вызваліцца з палону надакучлівых думак. Але адчуванне вялікай і незаслужанай крыўды ціснула на яго.
«Проста маланка выбрала сваёй ахвярай чалавека, які так мала зведаў радасці ў жыцці»,— крыва ўсміхнуўся ён. Захацелася зрабіць што-небудзь незвычайнае, каб тыя, хто галасаваў за ягонае выключэнне з вучылішча, цяпер пашкадавалі.
Ігнат адчуваў, што думкі не падуладныя яму, накочваюцца, нібыта ліпкія хвалі. Ён закрыў далонямі вочы і адразу ўбачыў, чамусьці жоўтыя, літары загада:
«...курсанта третьего курса… исключить…»
Гэты кароткі, як сполах бліскавіцы, загад неспадзявана скіраваў ягоныя думкі да маці, да маленькага рыбацкага пасёлка Сонечны, дзе ён некалі жыў.
Кожнае лета, калі да берага падступала чыстая вада — з пачаткам навігацыі,— у пасёлку мужчыны збіраліся ў мора на пушны промысел. Канапацілі пузатыя баркасы, прыносілі на бераг запасы прадуктаў, і наогул у такія дні пасёлак нагадваў устрывожаны вулей. Збіраўся ў мора і Ігнатаў бацька.
— Вось, Сяргей Макаравіч,— весела гаварыў ён сам сабе,— і для цябе, аднаногага, знайшлася мужчынская работа. Хоць і не такая шыкоўная, як прыцягнуць з нямецкага тылу адкормленага, бы вяпрук, ганса, але ж не скажаш, што сумная…
— Што ты на сябе нагаворваеш? Які ж ты калека? — перапыняла маці.
Бацька ў задуменні хмурыў свае густыя бровы, кідаў скрозь зубы: «Падай кіцель, Васіліна!..»
Маці даставала з абшарпанай шафы ўжо трохі выцвілы кіцель, несла бацьку. Колькі часу той невідушчым позіркам глядзеў на ордэны і медалі, потым, схамянуўшыся, апранаў кіцель і ішоў спраўляць «адыходную». Вяртаўся ён цвярозы, нібы і не піў. Падыходзіў да Ігната, ускудлачваў валасы.
— Ну, да сустрэчы, сынок… Застаешся за гаспадара. Як вартавы на важным аб’екце…