Эдэркээн Сима Унаарап, университекка киирэн, б?тэриэр диэри устудьуоннуур оло?о – ма?найгы ту?уй таптала, кэскиллээх сырдык ыралара, оччотоо?у ыччат араас кы?ал?ата киэргэтиитэ суох к?ст?р. Биир сокуонунан салайтарар, биир тэ? быраабы тутан олорор улуу дойдуга кырдьыктаах сы?ыан ту?угар туруула?арга тиийиллэр. Бэйэни сайыннарарга кы?аллыбатаххына, ким да?аны ытыскар а?алан ууран биэрбэт. Ити ту?унан ааптар уус-ураннык, ?йд?н?мт?? судургу тылларынан суруйбутун аа?ыаххыт.
Абитуриент диэн кимий? С?пк? ?йд??т??, аа?ааччыам. ??рэххэ киирээри эксээмэн туттарар эдэр ки?и. Ким эрэ бастакытын да?аны туттарбакка, «муннуга бэрдэрбит мо?отой» буолуо. Тута дойдулаабакка, куоракка к?н?н-дьылын ыыппахтаан баран, хайаахтыай, дьиэтигэр т?нн??. Ким эрэ балачча хатыыппала?ан и?эн, б?тэ?ик эксээмэннэргэ «тиэрэ бэрдэрэн» атын, арыый чэпчэки ??рэххэ анньы?ыа. Ол эрээри, барытын сиирэ-халты, быы?ыгар биир-икки «т??ртээх» туттаран кэби?эн баран, киирэри дуу, мэлийэри дуу кэтэ?эртэн ордук долгутуулаах туох кэлиэй? Ким эрэ кыл м?чч? ылыллыбакка абарыа, ким эрэ ба?алаах ??рэ?эр киирэн, ??р?? ?р?г?й?н билиэ.
??рэххэ ылылларга баал тиийэр-тиийбэт м?хс??т?гэр араас албас, киирии-тахсыы ?лэлээн барар. Онно сырыы сыл ахсын биир-икки баалынан т??эр-тахсар аатырар «проходной балл» диэн баар. Холобур, т??рт эксээмэн сыанатын эптэххэ, уон алта баллаах туттарааччы м?кк??рэ суох ылыллар т?бэлтэтигэр, бу уон алта «проходной балл» аатырар. А?ыйах ахсааннаах хотугу норуоттар о?олоруттан, т?г?р?к тулаайахтартан эксээмэннэрин ааспыттар ылыллыбыттарын кэннэ, атын абитуриеннар проходной балларынан киирэллэр. Ол кэннэ, хантан эрэ, хайдах эрэ ордон хаалбыт а?ыйах миэстэ?э ол ахсааныттаа?ар быдан элбэх о?о анньы?ар. Онно биир-икки баллара тиийбэтэх саллааттан кэлбит уолаттар, тыа сиригэр холкуоска-сопхуоска ?лэлээбиттэр, ти?э?эр, элбэх о?олоох ыал о?олоро ылыллаллар. Аны, хара харах к?рб?т?нэн, хапта?ай кулгаах истибэтинэн, улахан салайааччы аймахтаах, университекка ?лэлиир убайдаах-эдьиийдээх, «кэпсэтиинэн» киирэр о?олор бааллар дииллэр. Ити уол оннук «блаттаах» ??? диэн буолар. Туох билиэ баарай, «билсиинэн» да киирэн эрдэхтэрэ.
Сима Унаарап «кэпсэтиинэн киирии» ымпыгын-чымпыгын билбэт, кырдьыга, билэ да сатаабат. Кини аармыйаттан кэлбэтэх (бара илик ки?и хайаан кэлиэй), холкуоска ?лэлээбэтэх (сайынын окко ?лэлээбит ахсаа??а киирбэт), дьолго, тулаайах буолбатах, эгэ диэн билсии кэлиэ дуо? Биир ый анараа ?тт?гэр оскуоланы са?а б?тэрбит табаарыс буолла?а дии. Онон, тумус туттара диэн – билиитэ, эрэнэрэ эрэ – «т?б?т?н олоруута». Ити куттанар-дьулайар «проходной балларын» иккинэн-???нэн а?ара дайбатта?ына, ылыллар буолла?а. Сима физмат факультекка дьыалатын биэрдэ. Онно киирэр кэрдиис улахана суох эбит. Ааспыт сыл 14–15 баллаахтар эккирэти?иитэ суох киирбиттэр ???. Ол иннинэ, иллэрээ сыл, «недобор» буолан, сорох бырабааллаахтартан иккистээн туппуттар. Абитура тылынан эттэххэ, «пересдачалаппыттар». Итини истэ сылдьан, Сима эрэх-турах сылдьар, «киирэр инибин» диэн бигэ санаалаах. Аттестатын ылаат, ахтыл?аннаах дойдутугар «буута быстарынан» айаннаан тиийбитэ. Окко ?лэлии сырытта?ына, дьоно ыксатан, куоракка бэ?э?ээ кэллэ. Уол ыраах холку. Кырдьык да?аны, биир ый анараа ?тт?гэр эксээмэн туттарбыт ки?и хайдах умна охсуо?ай?
Бастакы тургутук – ахсаа??а суругунан эксээмэн. Сима физмат факультет ??рэнэр куорпу?угар, тэтэркэй оппуохалаах икки этээстээх эргэ таас дьиэ?э киирбитэ, к?р?д??ргэ балачча о?о мустубут. Туттарааччылар кэллэр-кэлэн, к?р?д??р икки ?тт?гэр турунан и?эллэр. Икки с??стэн тахса ки?и диэн Сима, бы?а холуйан, билгэлии турар. Э?ин бэйэлээх билиилээх, сайдыылаах о?олор бу кэлэн турдахтара, кини бииргэ ??рэниэхтээх, са?а до?отторо буолуохтаах о?олор. Симаны утары кыргыттар б?л?хт?р?гэр курбуу курдук к?н? у?уохтаах, сырдык сэбэрэлээх, чачархай баттахтаах кыыс турар. Са?атыгар биир дьураалаах, отон кы?ыл сибиитэрэтэ, о?олуу икки чанчыгынан тойточчу ?р?лл?б?т батта?а кинини ордук исти? к?р??н??ргэ дылылар. Эмиэ Сима курдук, оскуоланы са?а б?тэрбит ки?и турар…
– ?ук! – ойо?оско имнэммиттэригэр, санаатыгар аралдьыйа туран, ходьох гынар.
– Привет, ноко! – оскуоланы бииргэ ??рэнэн б?тэрбит табаары?а Коля мичээрдии турар.
Ким ханна туттарса баран эрэрин кэпсэтии буолар. Киин сиргэ ?рд?к ??рэххэ направлениенан барааччылартан биир уоллара ылыллыбыт, икки кыыс этэ??э туттаран, т?м?ктэрин кэтэ?э сылдьаллар эбит. Коля бэйэтэ инженернэй факультекка, геолог ??рэ?эр киириэхтээх.
– Ээ, бу кыыс физмакка туттарсан эрэр эбит дии, – Коля оргууй са?арар.
– Кими этэ?ин?
– Утары тарар косичкалаах кыы?ы. Лида диэн. Би?иэхэ урут кэлэн ??рэнэ сылдьыбыта. ??рэ?эр абытай ?ч?гэй кыыс…
Ити кэм?э бары хамсыы т??эллэр, аудиторияларынан тар?атан, олордуу са?аланна. Хас биирдиилэригэр ?ст?? лии?и аа?ан туттардылар. ?лэ бэрээдэгин кылгастык бы?ааран, эксээмэни са?алыыллар.
