Э. К. Пекарскай диалектологическай тылдьытыгар тылы икки суолталаан быаарбыттар: Маамыкта – 1. Тирииттэн хатыллыбыт синньигэс быа-туах. Долганнар, Дьэиэй сахаларын тыллара. 2. (Аркан), эдьигээннэр тыллара.
Тэнээн кр эбэкилэр
4 Саары саанааы от – былыр Бтрп таара кэмигэр оттоммут оту ааттыыллар. Бу таара от ыйын 12 кнгэр кэлэр. Окко киирэр кэм. Саары диэн от лэтин сааланар бастакы нэдиэлэтэ.
Бл оройуонугар с нэилиэги холбуур аатырар-сураырар Мастаах кл баар. Олохтоохтор ол кл ытыгылаан Эбэ диэн ааттыыллар. сс атын умнуллан эрэр дьинээх аата Дьалкылдьыма диэн. Олохтоох кырдьаастар кэпсииллэринэн, былыр, кыргыс йэтин саана, кыргыстар манна кэлтэригэр, олохтоохтор, кл арыыларыгар киирэннэр, кыргыстары арыыларга киллэрбэккэ ытыаласпыттар. Кыргыстар, кл тгрйэ сатаан баран, хайа да ттнэн кыайан арыыларга киирбэккэ: «Кии хайа да ттнэн кыайан киирбэт Киэ Дьалкылдьыма кл буоллун», – диэбиттэр.
Итинтэн ыла Киэ Дьалкылдьыма диэн ааттаммыт. Бу кл мас арыылара 12-лэр. Бу кл туунан интэриэинэй йээн баар.
Манна Уоук Софронеев диэн нуучча кск кэлэн, Мастаах кл кытыытыгар, Кээрэччи диэн сиргэ, мантан кэргэн ылан олорбут. Кинилэр икки ынахтаахтара . Ол ынахтара саас Мастаах клгэ, дьындаа тэн, лн хаалбыттар. Софронеев ынахтарын слэ сылдьан эппит: «Дьэ, Эбэ хотун, миигин оорду. Эйигин да ооруоум», – диэн.
Ол саас Эбэ хобуордаан турдаына, сарсыарда, кн саа тахсыыта, кур сылгы баын ууоун кыбынан клгэ киирбит. Киээ, кн кытара киириитэ, дьиэтигэр тннбт. Ким да: «Ханна сырытты?» – диэн ыйыталаспатах. Ити итинник ааспыт. Ол сайын кл уута бэрт барбах тспт.
Кыыныгар Ньурбаттан биир кии, атынан кэлэн, балыктаабыт. Бу кии дьадаы ыалга хонон бултуур эбит. Кини биир сарсыарда туран тлн туунан кэпсиир: «Уон ордуга икки арыылаах Эбэ кл уута Аллараа Дойдуга таммалыыр тыаа дыыгыныырын ииттим». Дьиэлээхтэргэ: «Тойонноо», – диэбитин, «Тллээх кии бэйэ тойонноо», – диэбиттэр. Тээбит тлн кыайан быаарбакка, саас дойдутугар тннбт.
Мастаах кл, аыйах уута сыл иигэр уолан, алаас, ходуа сир буолбут. Арай онно-манна кыра уулар ордон хаалбыттар. Кл алаас буолбутугар олохтоох дьон снэн улаханнык байбыттар. Ол курдук Маппый диэн кии 700 сн ииппит. Олохтоохтор иэр ууларын таынааы кллэртэн оуунан баан аалаллара .
Уоук Софронеев бу кл: «Иккитэ алаас буолуо», – диэбит.
Былыр алаас буола сылдьыбыта ити. Билигин эмиэ бу кл алаас кл буолан эрэр. Кини с арыыта, Охойкоон, Бордуолаах уонна Мас Арыы, билигин тыаа тураллар. Оттон от арыылара аата-ахсаана биллибэт элбэхтэр. Бу кл устата биир кстн ордук. Оттон туората к арыый кыайбат. Эргимтэтэ сэттэ кс кэриэ.
Мастаах диэн тоо ааттаммытын кырдьаастар мас арыыта элбэин иин ааттаммыта буолуо дииллэр.
Кыычыкыын диэн кл дэриэбинэ биир уугар сытар.
Саха сиригэр «Кыычыкыын оуун баа буоллаа» диэн с хооонун дьонтон гстк истиэххэ сп. Бу с хооонун ис хоооно – ас ууннук бууутун холооун. Кырдьык, бу клгэ Кыычыкыын диэн баай кии олорбут . Ол иин кини олорбут клэ Кыычыкыын диэн ааттаммыт. Кыычыкыыны бэйэтин нуучча хааннаах кии диэн кэпсииллэр. Кини, бу дойдуга олохсуйан баран, Бэчиэттэр трттэриттэн баай кыыын кэргэн ылар. Бэчиэт трттэрэ бэрт ууннук баылаан-клээн олорбуттар эбит. Бэчиэт дьинээх аата – Егоров Сэмэн. Ол да иин норуот номоуттан Бэчиэт наследствотын туунан ииллэр.
