Былыыр-былыр биир баай олорбут. Кини кыыстаах эбит. Ол кыыс эргэ барар сааа буолбут. Аалаах ийэтэ кинини баай уолаттарыгар кстэринэн биэрээри гыммыттар. Кыыс буоллаына биир дьадаы кии уолунуун олус таптаспыттар. Аатыттан, ийэтиттэн крд сатаабыт: «Миигин бэйэм сблр киибэр биэри. Мин дьолбун быа тмэ. Мин баай уолаттарыттан кими да сблээбэппин. Кинилэргэ биэрдэххитинэ, кумахха быраыллыбыт ньургууннуу кууруом-хатыам. Ийэлээтэр ийэм, аалаатар аам, мин крдбн исти даа!» – диэн иэйбит-туойбут, крдспт-ааттаспыт. Ону ийэлээх аата истиэх бэйэлээхтэр дуо?! Олох спссптхтр. Аата: «Ол-бу буолума! Ол дьадаы уолугар тахсаын тугу сиэн-ааан уойар-тотор гн? сс бачча кыратыттан сблрдээх-сблээбэттээх. Крд да сорунума. Мин эйигин трпптм, онон мин бас билэбин. Кимэ биэрэрим-биэрбэтим бэйэм дьыалам».
Кыыс эрэйдээх хайаахтыай. Муммут кус оотун курдук хаалаахтыыр. Ийэтэ, кыыын аынан, кэргэниттэн крдн крр да, биирдэрэ ылыммат. Аата, эппитин курдук, тэйиччи олорор биир баай уолугар кыыын биэрээри тэринэр. Кыыстан тугу да ыйыппаттар. Бэргээлээн холбооттуур кннэрэ тиийэн кэлэр. Кыыс бэргээлэнэр. Уонна киээ, утуйар кэмнэрэ кэлиитин саана, стэн хаалбыт. Кини, таптыыр киититтэн арааран, таптаабат уолугар биэрэн эрэллэриттэн хомойон-хоргутан, дьиэтин кэннигэр турар тииккэ тахсан монон лбт.
Ол кэнниттэн хас да сыл ааспыт. Арай биирдэ били баай олорбут сириттэн чугас хас да кии оттуу сылдьыбыттар. Тртр чэйдэрэ буолбут. Биир кии оох отто, чэй р хаалбыт. Дьонноро чугас сорохторо от кр, сорохторо стл барбыттар. Ол кии, соотоун хаалан, уотун умата олорбут. Арай туран, солуурчаын ыла баран иэн крднэ, суол устун биир бэргээлэнэр курдук таастаах кыыс хааман кустуктанан иэр эбит. Кии муодараан да, соуйан да ол кыыы кр турбут. Кыыс чугааан истэинэ крбтэ, били аыйах сыллааыта монон лбт баай кыыа иэр эбит. Кии, куттанан, сырдык-хараа быыыгар киирбит. Арай биирдэ йдммтэ, дьоно кэлэн, кинини уоскута сылдьаллар эбит. Ол кии тураат, били суол диэки крбт да – туох да, ким да суох. Кии дьонугар кэпсээбит. Дьоно олус муодараабыттар. Ол дьонтон сорохторо кэнники эмиэ ити кыыы крбттэр. Кыыс, кинилэргэ чугааан иэн, стэн хаалар эбит. Дьон онтон ыла ити сири Кыыс Дьаарбайбыт диэн ааттаабыттар.
Бу сиргэ биир ыал Петр диэн уоллара, онуу бтэрэригэр, экзамен саана, бырааттарын кытта баран, кыракый сарай туппут. Онно уруогун аахтара . Ол уол армияа сылдьан, кэлиэн ый аара хаалтын кэннэ, хайаттан суоруна таас тбтгэр тэн лбт. Ол иин бу сири Бчэ Отуулаах диэн ааттаабыттар.
Боссоойко бандьыыт крээн иэн, биир хайаа диван курдукка, иирик ойуур иигэр, рэх кытыытыгар турар сиргэ, хонон ааспыт . Ол сир ол иин итинник ааттаммыт дииллэр.
Кырдьаастар кэпсээннэринэн маннык. Бу кл срдээх улахан кл. Кини адьас таас хайа анныгар сытар. Ити хайа эмиэ срдээх рдк баайы, туруору. Манна урут биир тоус дьахтара олоро сылдьыбыт. Дьахтар срдээх хорсун эбит. Куруук тыаа сылдьан бултанара уонна хайаттан куруук хайыардыыра . Хаан да охтон, сн стэрбэт эбит. Арай бу дьахтар биирдэ срдээин ыалдьыбыт. Кыын эбит. Урукку куолутунан хайаттан хайыарынан тэргэ быаарыммыт. Кини ити санаатынан хайа рдттэн хайыарынан тспт. Ол гынан баран, Эбэтин аттыгар кэлэн, охтон тобуктуу тспт. Олус диэн ытаабыт-соообут. Бэйэтин нааа кэмсиммит. Дьэ, ол курдук олорон эрэн лбт. Онтон ыла бу кл, кинини кэриэстээн, кн бгэ диэри Тоус Кыыа диэн ааттанар.
Бу сири маннык кэпсииллэр. Трт удаан кыргыттар олоро сылдьыбыттар. Трдн ини-бии эбиттэр. Срдээх эйэлээхтик олорон иэн, ыалдьан утуу-субуу лбттэр. лбттэрин кэннэ трдннэрин бииргэ кмпттэрэ . Ол сылдьыбыт сирдэригэр ууохтарын туппуттар. Ол иин бу сири Кыргыттар Ууохтара дииллэр.
Урут, былыыр-былыр дьон ааан олорбут срдээх улахан клэ баар эбитэ . Дьон бу кл сблээн, ытыктаан Алаана диэн ааттыыллар эбит. Бу клтэн аыыр эрэ ууларын бааллар эбит. Уонна кн мухалыыллар . Балыга туох да нааа снэ улахан эбит. Биирдэ чугас-чугас олорор икки ойуун, тыл-тылларыгар киирсибэккэ, кыыырсыбыттар уонна, куоталаан, с тннээх кн быа кыырбыттар. Ойууттар кыыран бтлэрин саана абааыларын уонна иччилэрин аалан охсууннарбыттар. Малаан ойуун Онтоко ойууну, кыыран бтэн иэн, хараын дьл тэн кэбиспит. Онон Малаан ойуун кыайбыт. Бу кнтэн ылата Алаана кл кылгаатар кылгаан испит. Устунан уолан барбыт. Бу кл онно ньамаынан, бадараанынан кр сыппыт. Онон бу кл уута барыта н-кйр буолбут. Онтон ылата кл Алаана диэн ааттаабакка, ннээх диэн ааттаабыттар.
