Охтон баранар мастаах, уолан б?тэр уулаах орто дойдуга ийэ айыл?атын харыстыырга-хараанныырга ?рд?к аналланан кэлбит Уйбаан Буурсап булгуруйбат модун дьулуурунан, ???лл?бэт ???с, кэннинэн кэхтибэт дь?кк??р?нэн оло?хо бухатыырыгар холоонноох хо?уун ки?и. Туруула?ан ?лэлээбитэ, дьаны?ан ситиспитэ, суруйбута-айбыта о?ордук биир ки?и холугар кыайтарбат та?ыччы. Дэгиттэр дьо?ура, ылсыбыт ?лэтин хайысхалара киэ?э эмиэ с?хт?р?р. Ол да и?ин, дэлэ?э уос номо?ор, уус-уран айымньыга киириэ дуо! Б?л?? ?р?с тардыытын айыл?атын к?м?скэлигэр бииргэ ?лэлэспит до?оро, талааннаах суруйааччы Эдуард Соколов-Тулусхан «Хампа» улахан айымньытыгар кини уобара?ын дь???йб?ттээх. Оттон биир идэлээх а?а табаары?а норуот суруйааччыта Тумарча «Би?иги Аан Дархаммыт» романыгар эмиэ кинини бар дьон интэриэ?ин к?м?ск??р ?лэ инники к??н?гэр сылдьар уопсастыбанньык бы?ыытынан ойуулаан к?рд?рб?тэ. Ки?и бэйэтэ баарыгар сити курдук айымньы дьоруойа буолуута балачча сэдэх т?бэлтэ диэххэ с?п.
Хантан, хайдах оло?хо бухатыырыныы маннык хатан хатарыылаах ки?и ?с кырыылаа?а, ураты у?аарыылаах ураа?хай у?уктаа?а баар буолбутай диэн ыйытыкка бэйэ санаатын а?ыйах тылынан бы?ыта-орута суруйан били?иннэриэ?и ба?арыллар.
«Уол о?о барахсан бу охсу?уулаах орто туруу бараан дойдуга оройунан т??эн кэлиэ?иттэн му?у муннунан тыыран, эрэйи э?ээринэн тэлэн уйана-хатана биллэр, бу?ууну-хатыыны, тургутууну аа?ан, ки?и-хара буолар». Бу – ?б?гэлэр оло?хо?о хо?уйуллар сахтартан ыла ??рэтиилэрэ-такайыылара. Уйбаан т?р?к? тыйыс-ха?ыс айыл?алаах Саха сиригэр у?ун уот кураан сатыылаабыт, олохтоох саха нэ?илиэнньэтин ?с гыммыттан биирин имири эспит, аан дойдуну атыйахтаах уу курдук аймаабыт алдьархайдаах сэрии сылларын кирбиитэ б?р??кээн, ыган кэлэрин са?ана – 1940 сыл олунньу 17 к?н?гэр к?н? к?рб?т эбит.
Буурсап аймах би?игин ыйаабыт т?р?т сирэ Уус Алдан Хоро нэ?илиэгин уруккута дири? силистээх-мутуктаах. Боро?он М?р? Эбэтигэр сай-?ат диэбит хоролору т?р?ттээбит ?б?гэ ки?и – норуот номо?ор Алдан, Амма ?р?стэри ааттаталаан ааспытынан бэркэ биллэр с??р?к о?устаах Улуу Хоро. Кини Омо?ой Баайы, Эллэй Боотуру кытта б?т?н омугу уу?аппыт-тэниппит биир ытык ?б?гэбит. Хоролор Боро?он улуу?угар М?р?н? сэргэ Туймаада?а Хатас сиригэр-уотугар тойон уу?а ха?аластары кытары ыалла?ан олорбуттара ???. Нуучча кэлиитин са?ана уйаара-кэйээрэ биллибэт Саха сирин была?ын тухары тар?анан олохсуйбуттар. Ол да и?ин, ???ээ Б?л??гэ, Сунтаарга, ?л??х?мэ?э эмиэ олохсуйаннар, к?н б?г?н?гэр диэри Хоро нэ?илиэктэрэ сириэдийэн олороллор. Бэл, инньэ Дьаа?ыга, Абыйга, Усуйаана?а, Булу??а хоролор тиийбиттэрэ ???йээннэргэ сэ?эргэнэр. Бука, и?нигэ?э-толлуга?а суох, ата?астанары-?т?р?ллэри с?б?лээбэт буоланнар, оччолорго, кыргыс ?йэтин са?ана, ынах-сылгы с????лээх ?с саха а?атын уустара хотон олохсуйа иликтэринэ «кыйаар дойдута» дэнэр Б?тэй Б?л??гэ, таас дьаа?ы, тумара туундара хотугу сирдэргэ аартыгы арыйдахтара. Иннилэрин биэримтиэтэ суох бурул?а, боотур майгыларынан сэ?э??э-номоххо киирбиттэр. Уйбаан Сэмиэнэбис т?р?ттэрэ дьэ ол хоролор М?р?тээ?и а?а ба?ылыктарын, Тыгын Дархан до?оро-ата?а Тарбыах Тиис Эгий диэн уолуттан тымыр-сыдьаан тардыбыттар.
Хос э?этэ Ыстапаан тимир, мас уу?а. Кини Байа?антай, Таатта дьонун айанын аартыгар, Тандалыыр суол аа?ар Илин ?рэххэ (харыс аатынан, былыргыта, сурукка киирбитинэн Дьэ?киидэ) Кыймаласпыт диэн сиргэ олохсуйбут. Кини уола, Боро?он улуу?ун кулубатынан талыллыбыт айма?а Миитэрэпээни утумнаан, бэйэтин кэмигэр син биллэр-к?ст?р, атын нэ?илиэктэргэ «били аатырбыт Отох Охоноо?ой» дэтэр сытыы-хотуу, тыллаах-?ст??х ки?и эбит. Сэрии сылларыгар му?ха тэрийэн, чугастаа?ы дьонун хоргуйууттан быы?аабыт. Туу?ут, илимньит о?онньор Макеевтар диэн т??рт о?о дьоно ?л?нн?р тулаайах хаалбыттарыгар туутуттан биэрэн, хайдах угарын улахан уолга с?бэлээн биэрбитин, кэлин уол, милиция майора буолбут ки?и: «Хоргуйан, эстэр суолга киирбиппитин эн а?ыныгас, ?т?? санаалаах э?э? быы?аан турар», – на?аа махтанан ахтыбыт. Уйбаан Сэмиэнэбис э?этин ?сс? бу курдук ахтан суруйбут: «К??ллэр туоналарын биэс тарбах курдук билээччи, му?ха тардыытын дьа?айааччы, ыйанкэрдэн биэрээччи – кини этэ… Кэлин олох саа?ырбытыгар тиэйэн киллэрэн, туона ?ктэтэллэрэ уонна т?тт?р? тиэйэн та?аараллара… Э?эбин Илин ?рэх дьоно бука бары ытыктыыллара… Кини этиитин, с?бэтин м?кк??рэ суох ылыналларын билигин саныы-саныы с???б?н эрэ. «Охоноо?ой о?онньор туох диирэ буолла» дэ?эллэрин истэрим».
