Оттон би?иги Уйбааммыт аатын ылбыт аба?атын, ?р?сп??б?л?кэ?э биллэр ??рэх эйгэтин ?лэ?итэ буолан и?эн, эдэр саа?ыгар кылгас ?йэлэммит И.А. Бурцев ту?унан «Уйбаан» диэн 2016 с. Илин ?рэх Бурцевтарын т?р?ттэрин-уустарын, аймах-билэ дьонун сырдатар бэрт и?ирэх ис хо?оонноох кинигэни та?ааттаран турар. Онно Макеевтаахха сы?ыаннаах биир дьикти т?гэни Уйбаан Сэмиэнэбис ахтар. Илин ?рэххэ кинилэр тыымпыттан былыргы саха боотурун куйа?ын – т??скэ кэтэр ылта?ынтан о?о?уллубут хатырык куйа?ы уонна икки тимир дуула?а бэргэ?эни булбуттар. Ону э?этэ ??рэхтээх Уйбааннарыгар тиксэрбитэ Санкт-Петербург куорат музейыгар хараллыбытын чугас аймахтара талааннаах устуорук учуонай Федор Васильев «Военное дело якутов» кинигэтин бэлэмнииригэр ту?аммыт, Х – ХIV ?йэлэргэ сы?ыаннаа?ын бэлиэтээбит.
Уола ?стээ?эр эрэ сэриилэ?э сылдьан была?айга былдьаммыт а?атын Сэмэн ааспат а?ыытын санатар «Саллаат дьыл?ата», «А?ам саата» суруйууларыгар ойууланар т?гэннэр аахпыты эрэ долгуталлар: «Тасты? эдьиийдэрим кэлин кэпсииллэринэн, ?лб?тэ дьи?нээхтик чуолкайдана илигинэн буолуо, ки?илэрин син биир к??пп?ттэр, сэмээр, таска та?аарбакка эрэ. Онноо?ор идэ?элэрин этиттэн ха?ааналлара ???… «?л??лээн биэрбит кустарыгар биир эмис ба?айы улахан сара к???н баарын э?эм то?о эрэ сиэппэтэ?э… (а?атын ??лээннээхтэрэ «кыттыгас» о?остон куска илдьэ сылдьан баран, кыра уолга чаастаан биэрбиттэр
«Сыы?а биллэриилэр кэлэллэрэ ???», «сура?а суох с?пп?ттэр к?ст?лл?р» э?ин диэн кэпсээннэр дэлэй эбиттэрэ буолуо. Дьонум дуу?аларын т?гэ?эр, с?рэхтэрин-быардарын хайа эрэ муннугар ?р сылларга таска быктарбакка иитиэхтээн, са?ыаран илдьэ сылдьыбыт эрэллэрин кыыма ха?ан б?тэ?иктээхтик ?сп?т?н этэр к?ч?мэ?эй. Биири билэбин – кинилэр ?р да ?р к??пп?ттэрэ. Ити би?иэхэ эмиэ бэриллибитэ диибин, ордук миэхэ уонна а?ам эдьиийигэр Прасковья Афанасьевна?а». Саллаат Сэмэн кэргэнэ, хо?уун ?лэ?ит, сытыы тыллаах-?ст??х б?г?р? ки?и, Фекла Васильевна Турантаева, 25 саастаа?ар эрэ огдообо хаалан баран, хос кэргэн тахсыбакка, эрин дьонун кытары олорбут. Кырдьа?астары к?р?н-харайан ?йэтин мо?ообут.
Арай ол кылгас ?йэлэммит саллаат Сэмэн аатын ааттатар уол о?ону сэриигэ барыан иннинэ кыл м?чч? кэриэтэ хаалларбата?а буоллун диэн ыйытык ??йэ-хаайа тутар. Оччотугар Уйбаан Буурсаптан атын, кини курдук геофизик, геолог идэлээ?инэн, Мииринэйгэ 60-с сыллартан «Ботуобуйа» экспедициятыгар ?лэлээн, Мииринэй тыатын барытын кэрийбит уонна ?лэтин с?ннь?нэн салалта?а туруорса, киирсэ сатаан баран суруналыыс талааннаах буолан, «уларыта тутуу», «гласность» диэн ааттаммыт демократия к???л салгына биллээтин кытары сытыы суруйуулары оччотоо?у обком уоргана «Кыым» ха?ыакка бэчээттэтэн «айдааны та?аарбыт» ки?и к?ст?? эбитэ дуу? Боро?он улуу?ун оло?хо?ута Дмитрий Михайлович Говоров хо?уйбут Б?д?р?йбэт М?лдь? Б???т?н кэриэтэ тохтоон-чугуйан хаалбакка дь?кк?йэн, Уйбаан Буурсап «судаарыстыба сэкириэтэ» аатыран кистэммит сир аннынаа?ы саахаллаах ядернай дэлби тэптэриилэр, айыл?а?а, кыылга к?т?рг?, олохтоох нэ?илиэнньэ?э суо?ар кутталынан суо?уур, хостонон баран а?а?ас халлаан анныгар хараллыбакка хаалбыт уран рудатын дьаптал?аларын, кимиэхэ да?аны биллэ илик Саха сиригэр баар кистэлэ? ядернай полигон ту?унан киэ? билиигэ а?а?астык та?ааран, олор содулларын туоратыыны туруорсубута.
Уйбаан Сэмиэнэбис сэрии тулаайа?а, э?э?э-эбэ?э иитиллэн, ?б?гэ т?р?т ?гэстэрин, оло?хо са?аттан оло?уран, туту?уллан кэлбит айыы ки?итин кодексын урукку сэбиэскэй иитиини кытары дь??рэлээн ылыммыт а?а к?л??нэ ыраас дуу?алаах, к?н? санаалаах, к?м?скэс с?рэхтээх бэлиэ бэрэстэбиитэлэ. Удьуор утумунан аартыгы арыйааччы, са?аны са?алааччы буолбута ?г?с. Ылсыбытын ы?ыктыбат, мэ?эйтэн-харгыстан харыастан хаалбакка, дьэ эбии тэптэн, ?р? баран туох эрэ т?м?г? хайаан да?аны ылан, туруоруммут сыалын-соругун сити?эн тэйэр дь?кк??рдээх.
