Нисвехьа нийссачу
Барамехь, Дела:
Ийманехь чӀагӀваллалц
Ӏожаллех ларвай,
Ӏожалла тӀекхаччалц
Стогаллехь чӀагӀвай,
Кхачаве Ахь тӀаккха
Хьайн дикчу кхиэле.
(1965 — 3 август)
8
Йо, Дела, Ӏожаллин махкахь
Со, тасий, ма витлахь байлахь.
Валар геннахь дара алий,
И дицдарх Ахь со ларвелахь,
Амма герга и кхаьчча,
Со цунах кхера ма велахь!
(1967 — 4 июль)
9
Сан дегӀ, са вовшашца
Барт байна догӀу:
ГӀерта уьш дӀаскъаста,
Витина со:
Стиглах схьадаьлла са
Стигла дӀагӀерта,
Лаьтто а шен чкъуьйриг
ДӀаийзайо!..
Йо, Дела, сан дегӀ ахь
ДӀалахь а лаьтте,
Сан са ахь дӀахьолахь
Хьайн цӀенчу хьаьтте!
(1967 — 2 октябрь)
10
КЪАЙЛАХАРА АЗ
Хьо вицлой ма Ӏелахь –
Со вицлуш вац хьуна.
Кхера а ма лолахь –
Со сихлуш вац хьуна!
Хьо кийча хилалахь,
Мел веха дуьненахь:
Ас кхойкхур ву хьоьга
Йиш йоцчу ва хенахь!
Вохий ма хьовзалахь –
Виэн вуьгур вац, хьуна,
Воккха а ма велахь –
Вухавоьрзур вац хьуна!
Цхьа лерг хьайн дӀакъовлий –
Белхарш ца хазийта,
Важа лерг а дӀакъовлий –
Беларш ца хазийта,
Кхин вуха ца хьоьжуш,
Хьо новкъа валалахь!
Вигарна баркалла
Хьайн даг чохь алалахь!
Тиша духий ма хилалахь –
Ма воьхна аьр хьуна!
ТӀех кеч а ма лолахь –
Сонта ву аьр хьуна!
Хьан дика дерш дагардан,
Хьан вонаш дагардан
Хьо вуьгуш ву хьуна!..
Вохий, ма хьовзалахь;
Хьан дика дерш совдалахь,
Хьо вогур вац хьуна!
Къинхетам хилар гой
ТӀех воккха ма велахь,
Кхел чӀогӀа хилар гой
Вохий, а ма хилалахь:
Сайн хьоме бер санна
Ма веза хьо суна.
Делахь а хьол чӀогӀа,
Сайл а тӀех йезариг
Сайн нийсо йу суна!
(1969 — 9 март — 03.00 гӀенах).
ВОЬЛХУ САЛТИ
(баллада)
ЦIий Iенош, бомбанаш лелхар
Дуьнен чохь соцуш а дац.
Берийн а, нанойн а белхар
ХIинца а датуьйш ма дац.
ХIинца а и тIом дIабалац,
Хийламмо бо къаьхьа къурд.
Амма сан даг чуьра далац
Воьлхучу салтичун сурт…
Некъана йуьстах а ваьлла,
Накъостех къаьстина шен,
Воьлхуш Iа и, ша а ваьлла,
Лахвелла цу тIулга тIе.
Йерриг а ченаша йуьзна,
Iаьвжина и беран йуьхь,
Дерриг а берчаша дуьзна
Ду цуьнан топ лаьцна куьг…
Алахьа, хьо хIунда воьлху –
Оцунах со кхуьуш вац:
Хьо тIамтIехь тоьлла ма вoгly,
Чевнаш а хьуна тIехь гац?
Фашистийн ардангаш отуш,
Хедабеш дIаьндаргийн некъ,
Хьайн бIаьргех тадам ца болуш,
Хьо майрра ма ваьлла чекх?
Ткъа xIинцa хьо воьлху хIунда?
Хуьлий-те велхарх а йал?
Гин-техьа цIеххьана хьуна
Хьуо йoIцa лаьттина талл?
Ткъа талл и, мотт боцуш дийца,
Дагийна го бомбано.
Йезар а йац аьлла, хIинца
Хазарна воьлху-те хьо?
Йа йу-те и дIора школа,
Херцийна шен пенаш го,
Дуьххьара хьан динарг дола,
Куьг хьокхуш, кхиийнарг хьо?
Йуй-те и жимачохь дуьйна
Шена чохь, малх лепарехь,
Итт шарахь бакъдериг хьуна
Чухудуш деллариг эхь?
Дуьххьара абат ахь йешнарг,
Латийнарг кхетаман суй,
Дуьненах хьо дуьххьар тешнарг,
Хиънариг хьуо адам дуй?
Аьллариг: уггаре хазниг
Стигла кIел вайн дуьне ду,
Дуьненан йоккхаха хазна
Лаьттара адам а ду!..
Дийцахьа, хIун ла ца делла,
ЦIеххьана таьIина хьо?
Йа, хилларш карла а девлла,
Йуха а дог ийжадо?
Йа, толамца тIом чекх ма-белли,
Йуха а дагбаьхки-те
Цу тIамо дIабаьхьна безарш.
Хьан даг чохь шайн йитна цIе?
Йа вийна Киевна кIела
Дай, ваший дагавеа-те?
Фашистийн лагерехь йелла
Хьайн йиша дагайеа-те?
Йа сагатделла-те нанна,
Дагабеъна и мерза стом?
Йа хьаьхна, массарна санна,
Хьуна а и къиза тIом?
Алахьа, xIyн ла ца делла,
БIаьргара хиш ийдало?
Кийрахь ша тар а ца белла
ХIун бала схьагIертало?
Йа ахь а тIамехь ца ваьлла
Дайинчу адамийн бIо,
Шайн гIаларт карзахадаьлла.
Буьйсенца схьахIуьттуш го?
Аьттачу гIаланийн сарташ,
Лазартнех чекхъйуьйлу цIе.
Чим хуьлуш и йаьгна йарташ
Йуха а дагайаьхки-те?
ЦIе йайъа гIepтaш хьайн цIийца
ТIеман новкъа хийла ихи…
Цу йартийн кIур бу-те хIинца
Хьан бIаьргех Iуьйдуриг хи?…
XIaн-xIa! Вац иштта и хеташ!
Кху сохьта хаац, салти, со:
Ца воьлху йа хьайх къахеташ,
Йа хьайнаш дагалаьцна хьо!
Дуьненах долчух къахетта
Хьан баьргех Iийдало хи:
Берахь и хьайна ма-хеттар
Цахилар кху сохьта гин!
Ца лууш къастабан цхьаннах
Йа безнарш, йа бевзарш хьайн,
Хьо воьлху, гIийла бо санна,
Дерриг а дуьненах вайн!
Схьагарехь, ахь ма ца лайна
XIapa дуьне телхина гap,
ТIамехь а тоьллачу хьайгахь
И тадан ницкъ цахилар.
Толам а, тIом а цаэшар –
Баккхийнаш шаьш хиллехь деш,
Берашна шаьш хьоьххург бешахь,
Машарна уьш кхиадеш!
Воьлху хьо, хаахь а хьайна
ТIом вайна тIета а бар,
Ткъа тIамо толам а вайна
ТIаккха ша тIебожабар.
Ма велха: вац хьуна, салти,
Дуьххьара и хиънарг хьо.
ГIайгIанаш хьайн да а лахкий,
Хьалхахьа дIаволало!
Сацаде хьайн бIаьрхин тача!..
Делахь а воьлху токх:
ГIoргa бу салтичун маша,
КIеда ду салтичун дог!..
ГIайгIанаш йазйелча чIогIа –
БIарлагIаш схьахIуьттуш йу:
Го цунна — хьуьллахь схьавогIу
Дай, ваший — уьш дийна бу!
Ткъа дIогахь го цунна, йоьлуш,
Айина зезагийн курс,
Шен йиший, наний а йогIуш,
Йалайеш шайн хьоме нус!
Балаза, уьш дийна хилла –
Хезнарг а харц ма хили…
Школа а го дIогахь сирла,
Бекабеш чохь горгали.
Го цунна: эзарнаш богIу,
Лепадеш байракхийн нур.
Массара цхьабосса боху:
«ГIоттур бац кхин тIеман кIур».
Хаза ду вайн сирла гIенаш:
Гур ма ду уьш бакъхуьлуш.
Эрна дац и церан къежарш:
Вайн дегнех духдуьйлу уьш!
Хууш ду, вайн гIенийн орам
Вайн дегнех схьаболуш бу,
Ткъа лиънарг вайн дагна чIоггIа
Кхочушдан вай хууш ду!..
Ца оьшу кхин велха, салти,
Лаьтта тIехь хьо цхьалха вац.
Тохало, йуха а гIаттий:
Бертахь вай эшор ду харц.
