– Дьэ, оччо?о и?ит! Би?иги бассабыыктары, чыкаалары утары сэриилэ?эбит! Онно элбэх сыра-сылба, к??с-к?дэх, сытыы ?й-санаа мунньуллара наада! Сыылба-м?лт?х дьо??о наадыйбаппыт! Би?иэхэ бу эн курдук эр бэрдин бэрийэр бэртэрэ наадалар! Мин эйиэхэ этэрим маннык: Би?иэхэ холбос! Эн хорсун саллаат, сыыйа ?ч?гэй хамандыыр буолуоххун с?п ки?и эбиккин!
Дьэ, билигин иккиттэн биирин тала?ын: эбэтэр би?иэхэ холбо?о?ун – аба?а?ын быы?ыыгын! Эбэтэр аба?а?ын биир-биэс тыла суох б?г?н ытабыт!
Куонаан со?уччута бэрдиттэн с??скэ бэрдэрбит курдук буолла. Орон сы?а?атыгар «лах» гына олоро т?стэ: «Итинник эргитэн та?аарбыт эбит дии! Аата, к?т?р ?ст??х, санаата ку?а?анын! Ма?най ки?ини ытарча?а ылар, онтон биирдэ хара?а санаатын этэр! Оо?уй о?устан туох атыннаа?ый?! Арай, аккаастаныым?! Оччо?о – биир тыла суох, к?рд?рб?т?нэн, аба?абын ыттарар! Суох, оннук сатаммат! Бэйи, туох диэх ба?айыный?..»
– Хайа, то?о тылгыттан матты??! Аккаастана?ын дуо? Этэ о?ус!
– Бэйи, тохтоо, со?уччута бэрт! Мин тыа?а ?р сылдьан, бултаан и?эбин. Дьоммун кытта с?бэлэ?иэм этэ. Мин эмиэ элбэх о?олоох ки?ибин. ?й????э диэри к???т?? – бы?аарынан баран, кэлиэм. Онуоха диэри к???т??!
– Чэ, ?й????э диэри толкуйдан. ?й??н сарсыарда кэлбэти? да аба?а?ын ыттарабын!
Куонаан бэргэ?этин, ?т?л?г?н ылан, бытааннык, оргууй а?ай, тахсан барда. Кэри-куру буолбут сирэйдээх-харахтаах ки?и, са?а?ын аахха таарыйан, этэн ааста. Дьиэтигэр ыарахан санаа?а-оноо?о ылларан тиийдэ. Кэргэнэ, о?олоро, аата, ??рб?ттэриэн! Т??? кыайарынан, санааргыы сылдьарын биллэрбэккэ буола сатаата да, кэргэнэ хара ма?найгыттан кини улаханнык санааргыы-харааста сылдьарын с?рэ?инэн-быарынан сэрэйдэ. Оннук чэйдээтилэр, а?аатылар.
Киэ?э буолла. Куонаан атын а?ата ыытан киирдэ. Кыра уола с??рэн кэлэн: «А?аа, миэхэ убайым саатын курдук саа о?орон биэриэ? дуо?» – диэтэ. Куонаан тала?ынан ох саа о?орон биэрэ о?уста. О?отугар оонньуур саа о?орор эрэ кэмигэр санаатын-оноотун кылгастык умнан ылла. Уолчаана са?а сааланан ??рэн-к?т?н ча?ылы?ныырын к?р?н, ис-и?иттэн сылаанньыйан ылла. О?олорун барыларын т?б?л?р?ттэн имэрийэн сыллаталаан ылла.
О?олорун утута сытыартаан баран биирдэ, Куонаан кэргэнигэр туохха т?бэспитин сибигинэйэн кэпсээтэ. Дьахтар барахсан оргууй а?ай ытаан сы?ыр?аан барда. Эр ки?и аны кэргэнин аатта?ан, уоскута сатаан барда. Дьахтар дири?-дири?ник у?уутаата, уоскуйбут курдук буолла. Ороннорун о?остон сыттылар. Дьахтар, эриттэн кистээн, т??н? бы?а ытаата. Сарсыарда эрдэ турдулар.
Куонаан с?рдээх т??ллээх, ичээн курдук ки?и буолан испитэ. Чэйдии олорон кэргэнигэр:
– Дьэ, до?оччуок, т??л-бит ку?а?ан буолла. Мин, ба?арбатарбын да, ити ба?айылары кытта барабын. Инньэ гымматахпына, саллар-саа?ым тухары санаа кулута буолабын, аба?абын ?р???йэр, кыра да буоллар, кыах бэриллибитин ту?амматахпынан. Кини тыыннаа?ын тухары э?игини к?р?-истэ сылдьыа?а. Эрэйгэ-кы?ал?а?а бэйэ?итин эрэ хаалларыа суо?а. Мин этиэ?им. Онон, сарсы??ы к?нтэн ыла, быралыйар бырастыы буоларыгар тиийэр. Итинтэн атын суол – суох! Онон, саатар, б?г???? к?н? ?ч?гэйдик ?йд??-саныы сылдьар гына атаарыахха, до?оччуок, – диэтэ. Кэргэнин куу?ан, сыллаан ылла.48
Этэргэ дылы, к?н? с?рдээх ?ч?гэйдик атаардылар. Киэ?ээ??и а?ылыктарын а?аан баран утуйдулар. Сарсыарда эрдэ, халлаан сырдаан эрдэ?инэ турдулар. Куонаан атын тутан, айа??а бэлэмнээтэ. Киирэн, кэргэнинээн са?ата-и?этэ суох, кэри-куру олорон, чэйдээтилэр. Онтон туран та?ынна. Утуйа сытар о?олорун биир-биир сыллаталаан ылла. Кэргэнин куу?ан туран:
– Чэ, до?оччуок! О?олорум барахсаттар! Этэ??э буолу?! Мин ханна да буолларбын э?игини саныам! ?рд?к Айыылартан э?иги этэ??э сылдьаргыт, олороргут ту?угар к?рд???-аатта?а сылдьыам! – диэтэ.
Дьиэтин ис бараанын эргиччи к?р?н баран, эргиллэн, та?ырдьа та?ыста. Дьахтар ытаан санна дьиги?нии олордо.
Ахсым ат туйа?ын тыа?а тус ар?аа диэки барбытын истэн, та?ырдьа тахсан, Куонаана тыа са?атыгар тиийиэр диэри к?р?н турда: «Кытаат! Кэннигин хайы?ыма! Кэннигин хайыспатаххына – тыыннаах эргиллиэ?!» – дии санаата.
Куонаан тыа са?атыгар чуга?аан и?эн, кэннин хайы?ан, кэргэнигэр илиитинэн далбаатаата.
1921 с. б?т??т?н диэки Илин Э?ээр улуустарыгар барыларыгар Дьокуускайтан губчека боломуочунайдарын сырыылара-айаннара элбээбитэ. Нэ?илиэнньэттэн а?ы-??л?, баайдартан к?м???, к?м?стэн о?о?уктары хомуйууга чыкаалар хомсомуоллары, хомуньуустары та?ынан волревкомнар уонна насревкомнар чилиэннэрин – барыларын атахтарыгар туруорбуттара. Манна кытыы-т?гэх нэ?илиэктэри эмиэ тумнубатахтара. 1921 с. сэтинньи 4 к?н?нээ?и дьа?алынан, нэ?илиэнньэ?э баар сааны-сэби барытын хомуйуу са?аламмыта. Илин Ха?алас Чыамайыкы нэ?илиэгэр бу дьа?ал эмиэ кэлбитэ.
Насревком чилиэнэ Сэмэн Мэхээлэйэп, бэрэссэдээтэлэ Давид Федоровтыын бу дьа?алы толорорго к??эллибиттэрэ. Сэмэн, хары?ыйдар да, булка с?б?лээн илдьэ сылдьар бэрдээнин туттарбыта: «Насревком чилиэнэ буолан баран туттарар буолла?ым, хайа сирэйбинэн нэ?илиэгим дьонун «Саа?ытын туттары? диэхпиний?» – дии санаабыта. Бэрдээнин кытта доруобунньугунан ытар сааны туттарбыта.
