– А сёння якраз пяць тыдняў, як я прасіў рукі і атрымаў згоду.
– Да каго пан пасватаўся?.. Да старшынёвай?.. – не сваім голасам спытаў Вакульскі.
– Але ж не!.. – закрычаў барон і аж адхіснуўся. – Я прасіў рукі панны Эвеліны Яноцкай, унучкі старшынёвай… Не памятае яе пан? Яна была ў графіні сёлета на свянцоным, не заўважыў яе пан?..
Не менш за хвіліну мінула, пакуль Вакульскі сцяміў, што панна Эвеліна Яноцкая – гэта не панна Ізабэла Ленцкая, што барон не бярэ замуж панну Ізабэлу і не ёй вязе сапфіры.
– Перапрашаю пана, – звярнуўся ён да занепакоенага барона, – але я гэткі знерваваны, што сам не разумею, што кажу…
Барон ускочыў з лаўкі і хутка пачаў хаваць свае скрыначкі.
– Якая няўважлівасць з майго боку! – захваляваўся ён. – Я прыкмячаў у вачах пана стомленасць і, нягледзячы на гэта, насмеліўся перабіць пану сон…
– Не, пане, спаць я не збіраюся, і мне прыемна будзе рэшту дарогі прабавіць ў таварыстве пана. Гэта хвілінная слабасць, якая ўжо мінула.
Барон спачатку цырымоніўся і хацеў ісці, але, убачыўшы, што Вакульскі сапраўды павесялеў, дык сеў з абяцаннем, што ўсяго на пару хвілін. Ён адчуваў патрэбу пагаварыць з некім пра сваё шчасце.
– Якая кабета! – казаў барон і не мог стрымаць ажыўленай жэстыкуляцыі. – Калі, пане, я пазнаёміўся з ёю, яна здалася мне халоднай, як статуя, і думаў, што яна цікавіцца аднымі ўборамі. А зараз я бачу, якія там скарбы пачуццяў… Прыбірацца яна любіць, як кожная кабета, але які розум!.. Нікому б гэтага не сказаў, што зараз скажу пану, пане Вакульскі. Я змоладу пачаў сівець, і не без таго, каб час ад часу не напамадзіў вусы
– Але ж, пане, мне вельмі прыемна спаткаць шчаслівага чалавека.
– Сапраўды, я шчаслівы. Гэта для мяне самога нечаканасць, – працягваў барон. – Я даўно думаў ажаніцца, і ўжо некалькі гадоў раяць мне гэта дактары. Ну і строіў планы, што вазьму, пане, прыгожую кабету, добра выхаваную, з добрага заможнага роду, не вымагаючы ад яе ніякага рамантычнага кахання. І вось маеш: каханне само становіцца на дарозе і адным позіркам раздзімае пажар у сэрцы… Сапраўды, пане Вакульскі, я закаханы… Не! Я шалею… Нікому б гэтага не сказаў, але пану, да якога з першае хвіліны я адчуў ледзь не братэрскую сімпатыю… Я ашалеў!.. Думаю толькі пра яе, яна мне сніцца, калі сплю, а калі яе не бачу, пане, я раблюся хворы, фармальна хворы. Няма апетыту, думкі смутныя, трывожна неяк…
Таго, што я пану зараз скажу, пане Вакульскі, прашу не паўтараць нават самому сабе. Хацеў я яе выпрабаваць. Гэта нізасць, праўда, пане? Але што зробіш, чалавеку цяжка паверыць у шчасце. Дык я хацеў яе выпрабаваць (але нікому ані слоўца пра гэта, пане!), загадаў я напісаць праект
Калі старшынёва мне гэта пераказала, я пабег у пакой да панны Эвеліны і без слоў упаў ёй у ногі… Цяпер у Варшаве я напісаў тастамент, а ў ім назваў яе адзінаю і выключнаю спадчынніцаю, нават каб памёр перад шлюбам. Уся мая сям’я за ўсё жыццё не дала мне столькі шчасця, колькі дало гэта дзіця цягам некалькіх тыдняў. А што будзе пазней!.. Што будзе пазней, пане Вакульскі?.. Нікому не задаў я бы падобнага пытання, – скончыў барон, торгаючы яго за руку. – Ну, дабранач…
“Цікавая гісторыя! – прамармытаў Вакульскі пасля таго, як барон пайшоў. – Гэты стары сапраўды па вушы ўхлюндрыўся…”
І барон не знікаў з вачэй, як цень, які паўставаў на малінавым фоне сядзення. Дык нічога не заставалася, як разглядаць яго худы твар, што гарэў цаглянай чырванню, валасы, нібы прысыпаныя мукою, вочы, вялікія, але запалыя, у якіх тлеў нездаровы бляск. Камічнае і сумнае ўражанне рабілі выбухі жарсці ў чалавека, які няспынна хутаў шыю, правяраў, ці добра зачынена акно, і перасаджваўся з месца на месца, хаваючыся ад скразняку.
“Распусціў пер’е! – думаў Вакульскі. – Ці магчыма, каб маладая панна здольная была закахацца ў гэткую мумію? Ён гадоў на дзесяць, не меней, старэйшы за мяне, а гэткі недарэчны, гэткі наіўны!..
