– Мегянд, ки дар кдак гап заданаш замзаманок будааст, намаи суруд барин. Падараш рабату аваси духтарашро дида, чанд мутриба ва устоди расро киро кардаасту Мниса ба зудии айратангез 12 боб ва 24 шъбаи мусииро азбар карда, чангнавози моир, сарояндаи булбуловоз, раосаи товусхиром ва шоираи забардаст шуда, Мааст тахаллус гирифтааст. Бо шеъри навиштааш худаш оанг баста, бо лани дилнавоз сароида, ончунон арушт мерафтааст, ки ама мафтун мешудаанд. оло бошад… бинед, ин чангу рубоб чангу убор гирифта, дар асрати Мааст бесадо мегирянд…
Дили духтарон ба риат омаду тирезаро кушода, гарду убори хонаву асбобои муси ва дафтару китоборо пок карданд. Нигина хаёлолуд назди чангу рубоб омаду аз духтарон пурсид, ки оё навохта метавонанд?
– Падарам метавонанд, – авоб гардонд Саодат. – Он кас шогирди бисёр доранд.
– Писари ман яке аз оност, – гуфт бо оанги ифтихор Муаззама. – ам менавозад, ам месарояд. Рафтем, духтаро, ба хонаи мо! Мемони наврз бетарин атои Худост!
Дугонао акнун бо назари этиром Нигинаро нигаристанд.
– Бонуи бузург шумо, эй очаи мерубон! Чунки нигабун мекунед мисли хунаи худ кошунаи Маастиро! Мо аввал мебинем идгоро, баъд агар бошад насиб, меоем ба мемун…
Идго аллакай серодам менамуд. алвогарону нишаллочио, пазандаю нонвойо ва фуршандаои меваоти тару хушк тиоратро ооз бахшида, кулолу мисгару косатарошу заргарон ва дигар пешаварон дкону раста месохтанд ё хайма мекашиданду устоои дуредгар дар мобайн Дарахти оламро устувор мекарданд, ки аз ибтидо рамзи асосии Наврзи Хуанд, маркази дилхушию тамошо буд.
– Акоям мегяд, ки ба Искандари Мадун иди Наврз удо ам маъул шудааст, – худ аз худ ба гап даромад Гулсимо. – Ба канори Яксарт расидан амон фармудааст, ки ана дар амин соили хушманзара идгои калон созанд барои талили Наврз, то мардум хушол бошанду идгои искандар мисли ин ашни овидона то будани одаму олам ба ёдгор монад.
– Аз амун ват сар шудаг ашни Наврзи Хуанд? – пурсид Нигина ва гардан ёзонда, ба тори Дарахти олам нигарист, ки шабеи санавбарои бузурги кистони Ворух буд.
– Наврзи Хуанд мисли дарёи Сайун аз дуриои дур сарчашма мегирад, – авоб гардонд Саодати ба сол аз ар ду калонтар. –Модаркалонам мегуфтанд, ки номи якумин рзи олам Наврз аст. Ин маъниро аз китоби тафими Абурайони Берун ёфтам, ки «аввал рзест аз замона ва бад- фалак оозид гаштан» навиштааст. Дар китоби «Осор-ул-боия» оози гардиши фалак, яъне ибтидои офариниши оламро аз рзи ба тахт нишастани аввалин подшои рйи замин Каюмарс исобида, ба ин муносибат барпо гардидани ашне ба номи Наврз зикр шудааст.
– Ин исса дар «Наврзнома»-и Умари Хайём ёдрас шудаг – илова намуд Гулсимо. – Дар китобои адима таъкид мешавад, ки Каюмарс аввалин одам дар олам буда, корбасти обу гиёу маъданро ба дигарон ёд додааст.
– Фамидам, ки Наврз будааст аввалин рзи олам ва Каюмарс аввалин подшои олам ва Яксарт будааст номи пешинаи Сайун. Ч дахл дорад ин ама ба Наврзи Хуанд?
– Дар китоби муон номи шари мо ба шакли «Хва-канта» будааст ба маънои «шари офтоб». Дар «Насиат-ул-мулук»-и аллома Муаммад аззол омадааст, ки «подшоии Каюмарс с сол буд дар офтобшари аон». Аз ин навиштао метавон хулоса баровард, ки шари мо зодгои Наврз аст!
– Наход? Намеояд боварам…
– Бовар кун, Нигина. Агар хо, дар сари абри Каюмарс бо китоб асам мехрам!
– Куост абри ?
– Обидаи Каюмарс дар баали шари Хуанд аст. Дидан мехо?
– Албатта!
Зиёрати мабараи Каюмарси афсонав ва обидаи амшираи Биб Хуанда, воеъ дар гузари Истак, мааллаи Пули чуур табъи дили дугонао шуд. Нигина бовар кард, ки Хуандро «Тироз-ул-о-лам», яъне арси аон номидани сайёон ва Наврзро арси сол исобида, дар Истак бо усну таровати ол ашн гирифтани хуандиён куанрешаи бузург дорад. Ягона чизе, ки нафамид – «ч маъно доштани калимаи Истак»-ро дарол пурсиду чунин авоб шунид:
– Истак як навъи бед аст, ки фаат дар соили Сайун месабзад. Айёми наврз дшизао расан дар шохи неруманди истак баста, бод мераванд, то гарду убори дилро бод бубарад.
– Арунчак мегем мо, яъне аспаки бодрафтор…
– Гапат абул, Нигина. Рафтем, арунсавор мекунем.
Духтарон бо навбат ба арунчак менишастанду яке барои баланд бод рафтан аз тахтапушти дигаре алвон медод. Ва ар се баробар суруд мехонданд:
* * *
Нигина ба амакдухтарояш дидаву шунидаояшро сар-сар нал карду донист, ки оно низ дар соили Испандруд арунчаксавор намуда, бо таассуроти бой баргаштаанд.
– Хоа Баоргон деаи худамон барин як ойи зебо будаасту Испандруд мисли дарёи Ворух шириноб – гуфт Назорат. – Аз паго то бего фаат чизи ширин хрдем!
– Бахудо, ки рост! – тиби одат бе ягон зарурат асам ба забон овард Назокат. – Баробари аз остона даромадан кадбону ба ону оламон намонда, аз хони наврз аввал як пораг шакаралвои маз ба даонамон андохт, то ширинком ва ширинумр шавем. Чунон бомазза будааст, ки…
