Трывога ўсё ж не пакідала Аляксея, увесь дзень даймала. Але к вечару суціхла, толькі час ад часу, нібыта па нейка дзіўнай інерцыі, абзывалася дзесьці далёка ў душы. Аляксей ведаў, яго б ужо арыштавалі, каб Гусачок сказаў. Разумеў ён і другое. Цяпер дзесяцкаму зарве, бо ён пабаіцца, што будзе яму, як таму Кату: чаму да гэтага часу маўчаў?
Праз дзень Аляксей, задаволена паціраючы пальцамі крануты чорным пушком падбародак, з гонарам гаварыў Мішу:
— Хіцер Зміцер, ды і Саўка не дурань. Бачыш, перамудрылі мы фашыстаў.— I тут ён не ўтрымаўся, каб па-юнацку бясхітрасна, радасна не падхваліцца: — Так вось, Міша-Міхасёк, Чырвоная Армія на фронце дае фрыцам у хюст і ў грыву, а мы тут. Здорава?
Аднак жа гітлераўцы былі далёка не такія прастакі, як па наіўнасці і хлапечай нявопытнасці здавалася Аляксею. Яны нешта здагадваліся.
Да Аляксеевага дзядзькі Аляксандра Несцеравіча, таго самага, у каго пад акном буяў куст бэзу і бялеў бярозавы крыж на магіле фашыста, завітаў неяк стараста Асцюк.
— Іду міма і дай, думаю, зазірну. У адной вёсцы жывём, а тыднямі не бачымся,— пачаў ён, сеўшы, на канапу, леваруч ад якой вісела на сцяне дзядзькава скрыпка.— I музыкі вашай ужо не чуваць нешта. Ды яно і то праўда, цяжкае цяпер жыццё, усё паламалася. Пакуль наладзіцца! А трэба нам, Аляксандр Несцеравіч, усім наладжваць яго. I вам таксама.— Ён зморшчыўся, чхнуў.— Во праўда.
— А як я павінен наладжваць? — спытаў дзядзька.
— Не сакрэт, ёсць у нашай вёсцы і елементы, якія супраць новага парадку, гатовыя шкодзіць яму. Па дурасці, канешне, бальшавікі галовы ім затлумілі... Не-не, я зусім не пра тое, каб вы іх выяўлялі і паведамлялі нам. Вы чалавек разумны і аўтарытэтны, працавалі рахункаводам у калгасе, новая ўлада таксама да вас ставіцца з павагай. Дык вось пажадана, каб вы растлумачвалі народу праўду — што германскія войскі прынеслі нам вызваленне ад бальшавікоў.— Сказаўшы гэта, ён спахапіўся.— Не спецыяльна, канешне, збіраць для гэтага людзей, а калі да слова прыйдзецца. Асабліва моладзі. Можа, нават і пляменніку вашаму.
Дзядзька тады паабяцаў яму, уклаўшы ў тыя словы свой сэнс:
— Добра, буду — калі да слова.
Ён расказваў Аляксею пра гэта, ухмыляючыся непаслухмянымі губамі, а ў вачах яго, што неадрыўна пазіралі на пляменніка, у самай іх глыбіні, бачыліся затоеная трывога, смутак і боль.
Гэта было апоўдні. А пад вечар да Аляксея прыйшоў Уладзімір Якімаў. Сігануў ад парога два метровыя свае крокі і плюхнуўся на канапу, куды заўсёды садзіўся.
— Што ты — як сто ваўкоў за табой гналася? — Аляксей паглядзеў на яго з трывожнай дапытлівасцю.
— I за мной, і за табой ужо, лічы, гоняцца.
У Аляксея ледзь не вырвалася: «Як за мной?» Але ён стрымаўся, перавёў на жарт:
— Не, тут у хаце,— прытворна весела зірнуў у адзін 3 бок, у другі,— ніводнага няма.
Уладзімір, відаць, сваёй першай, «лабавой» фразай прадвызначаў гаворку на адкрытасць і таму кінуў прама:
— Вам трэба неадкладна ісці ў партызаны.
Вось тут ужо ў Аляксея не хапіла вытрымкі:
— Каму — нам? Чаму?
— То ты не ведаеш каму? А вось чаму — слухай. Прыязджалі са Жлобіна немцы-чыгуначнікі, вывучалі профіль пуці на «крывой». Прыходзілі на блок-пост, высвятлялі ў мяне, з якой прыкладна хуткасцю ішоў той поезд. Я ж тады дзяжурыў. Цікавіліся таксама, ці быў да вайны калі выпадак, каб там поезд сышоў з рэек.
— Дык ты што?
— Што, што... Праўду, канешне, сказаў: не было.
— Праўду! — Аляксей падскочыў да яго, сціснуў кулакі.— Дык як ты мог?!
— Не кіпяціся, сядзь. Бач — певень! — Уладзімір узяў яго за локаць, моцна сціснуў і пасадзіў побач з сабой.— Пачакай, а чаго ты так узгарэўся? Быў — не быў, што табе да гэтага?.. Маўчыш? То-та ж. А пытаеш: «Каму — нам?» Дык от разбярыся. Схлусіў бы я ім: «Так, быў», яны ўсё роўна дакапаліся б. Асцюк бы сказаў ці хто іншы. I галоўнае — профіль пуці. Ён там разлічан так, што гарантуе бяспеку руху з максімальнай хуткасцю, якую могуць развіваць сучасныя паязды. Чыгуначнікі, што прыязджалі са Жлобіна — спецыялісты, інжынеры.— Якімаў не выпускаў, сціснуў яшчэ мацней Аляксееву руку.— Словам, у партызаны вам — неадкладна.
— Але дзе яны — партызаны, дзе? — Аляксееў голас нібы насталіўся — ажно звінеў.— Ты ж не гаворыш!
— Цяпер скажу. Цяпер не маю права не сказаць.— Кіўнуўшы галавой у знак пацвярджэння сваіх слоў, Уладзімір устаў.— Рыхтуй каго трэба.
На дварэ, пачулася Аляксею, Якімаў загаворваў з яго маці. Перамовіўся некалькімі словамі і ляпнуў весніцамі. «Што ён сказаў ёй? — Аляксей гатоў быў кінуцца на двор і спытаць пра гэта ў маці.— Ну не пра тое ж, безумоўна, што я іду ў партызаны». Праз мінуту яна затупала ў задняй хаце, зашоргала цяжкім чыгуном у печы, відаць, даставала цёплую ваду, каб забаўтаць якога пойла карове. «Трэба зараз жа сказаць ёй. Пайду скажу». I тут Аляксей зразумеў тое падспуднае пачуццё, якое ў гэтыя мінуты навалілася на яго пагрозліва-цяжка і балюча. «А як жа яны? Што будзе з імі?»