Хас биирдии айар куттаахха улахан толкуйунан, дири? иэйиинэн, сындаа?ыннаах сыранан айыллыбыт алгыстаах айымньыта т?р?пп?т о?отун кэриэтэ к?нд?. Таптаан, маанылаан улаатыннарбыт ыччаты? кыа?ыран, ата?ар туран туспа барарыныы, айымньы эмиэ айааччытыттан арахсан, бэйэтэ туспа хатыламмат олохтонор – ба?ар, былыта суох халлаан анныгар бараммат уйгулаах баайтан сомсо чэпчэкитик уйдаран иннин диэки дьулу?уо?а, оттон сорохтор…??йбэтэх ?тт?ттэн уустук дьыл?аламмыт т?р?пп?т?н ыар с?гэ?эрин тэ??э ?ллэстэн бобууга, хаайыыга т?бэ?эр т?тт?р? т?лк?л?н???э.Бу хомуурунньукка с??мэрдэнэн киирбит оннук айымньылар бэйэлэрин кэмнэригэр улахан м?кк??р? тарпыттара, онтон сылтаан туора сотуллубуттара, к??гэйэр к?ннэригэр сылдьар суруйааччылар оччотоо?у тоталитарнай систиэмэ сиэртибэтэ буолан сорохторо ытылларга уураахтаммыта, ааттара кистээн сибигинэйэн этиллэр буолбута; оттон атыттар, дьоллоругар хойутаан т?р??б?т ааптардар, тус олохторо улаханнык огдолуйбута, айар дьо?урдара харгыстаммыта, итинтэн б?д?р?йэн дьо?уннаах аат-суол тэпсиллибитэ…
Саха литературата, биллэрин курдук, толору к?р???нэн ХХ ?йэ са?аланыытыгар ??скээбитэ. Ма?найгы суруйааччыларбыт Алексей Кулаковскай-?кс?к?лээх ?л?кс?й, Анемподист Софронов-Алампа, Николай Неустроев бэйэлэрин айымньыларыгар саха оло?ун-дьа?а?ын, оччотоо?у кэм бары кы?ал?аларын дири? хорутуулаахтык уонна киэ? хабааннаахтык к?рд?рб?ттэрэ. Саха уратылаах ?й?-санаата, толкуйа хааччахха хаайтара илик кэмигэр ?л?мнэ?э ?лэлээн, литературабыт к?м?с кылаата буолбут басты? айымньыларын суруйан хаалларбыттара. Хомойуох и?ин, ити к???л кэм у?аабата?а. 1920-с сс. ортолоруттан уус-уран литература?а судаарыстыба уонна былаас ?тт?ттэн кытаанах хонтуруол олохтоммута. 1925 с. бэс ыйын 18 к?н?гэр тахсыбыт партия Киин кэмитиэтин «О политике партии в области художественной литературы» диэн ааттаах резолюцията уус-уран литература?а «к??рэйтэлиир» контрреволюционнай к?ст??лэри, баайдыы санааны утары к??стээх охсу?ууга ы?ырбыта. Са?а ??д?йэн эрэр саха литературнай кириитикэтэ бу тыалга о?устарар, классик суруйааччылар айар нэ?илиэстибэлэригэр нигилистии ха?ыс сы?ыан бу кэмтэн ??ск??р.
1927 с. буолбут П.В. Ксенофонтов ба?ылыктаах былаа?ы утарар хамсаа?ын саха интэлигиэнсийэтин, ол и?игэр суруйааччылар, ?рд?лэринэн барбыта. Бу долгу??а хаптаран, уопсастыба уонна култуура биллэр диэйэтэллэрэ, литератураны т?р?ттээбит В.В. Никифоров-К?л?мн??р, А.И. Софронов-Алампа, айымньылара «Чолбо??о» бэчээттэнэн, суруйааччы бы?ыытынан са?ардыы биллэн эрэр Г.В. Баишев-Алтан Сарын, П.И. Оросин-Хайыкы Б??т?р, литературнай кириитик В.Н. Леонтьев хаайыы дьоно буолбуттара. 1928 с. атырдьах ыйын 9 к?н?гэр партия Киин кэмитиэтин «О положении в Якутской организации» уураа?а ылыныллыбыта. Манна обком биир с?р?н ал?а?ын бы?ыытынан националистыы санаалаах саха интэлигиэнсийэтин ?рд?к? ара?атын бэйэтигэр тардыбыта ыйыллыбыта. Н.П. Канаев «Зарождение и становление литературной критики в Якутии (1925—1940 гг.)» ?лэтигэр суруйар: «Теперь все, что было сказано в постановлении в отношении “верхушечной части” националистически настроенной интеллигенции, стало целиком переноситься на литературу, в частности, на оценку творчества дореволюционных писателей. …Следовательно, никакой преемственности в якутской советской литературе не должно существовать, ибо развивается она на принципе строгой пролетарской классовости. Исходя из такой узко понятой природы пролетарской литературы, якутские критики стали полностью игнорировать значение дореволюционного литературного наследия для развития якутской литературы». Ити курдук, с??рбэ?ис сыллар б?т??лэриттэн литература уонна искусство айымньыларыгар партийнай-кылаассабай сы?ыан букатыннаахтык олохсуйар, «бобуулаах» суруйааччылар уонна айымньылар диэн баар буолаллар.
Саха литературатын т?р?ттээбит классиктар, саарба?а суох, баайдыы санаалаах, омугумсук к?р??лээх суруйааччылар кэккэлэригэр киллэриллибиттэрэ. Манна суруйааччылар социальнай т?р?ттэрэ, ханнык ара?аттан ??нэн-??скээн тахсыбыттара кырата суох оруолу оонньообута. Ол курдук, К?л?мн??р Д?пс?н улуу?ун, ?кс?к?лээх убайа Оонньуулаах Уйбаан Таатта улуу?ун кулубата буолан ?лэлээбиттэрэ, Н.Д. Неустроев Байа?антай уонна Таатта баайдара Слепцовтартан уонна Оросиннартан сыдьааннаа?а, Алампа убайа В.И. Софронов ВЯОНУ чилиэнигэр кандидат буола сылдьыбыта барыта аахсыллыбыта. Биллэн турар, к???л санаалаах, т?р??б?т норуоттарын му?ура суох таптыыр суруйааччылар айымньыларын ис хо?ооно са?ардыы олохсуйан эрэр социалистическай реализм ирдэбиллэригэр с?п т?бэспэт этилэрэ. ?кс?к?лээх нэ?илиэстибэтиттэн элбэх м?кк??р? та?аарбыт, араас утарсыылаах санаалары ??скэппит айымньынан «Ойуун т??лэ» поэмата буолбута. Кириитиктэр поэманы националистыы санааны к??рт??р айымньынан аахпыттара, эдэр ойууннары кыырарга ??рэтэр босуобуйа да диэн сыаналаабыттара, поэты ки?ини абаа?ы к?р?р теорияны олохтообут Англия а?абыыта Мальтус ??рэ?ин тар?атааччыларга да сыбыы сылдьыбыттара. Айымньы ортотугар сылдьар сэбиэскэй былаас ту?унан суруллубут кэрчиги туспа тутан, эпилог курдук айымньы кэннигэр бэчээттииллэрэ эбэтэр олох да?аны ылан быра?ан кэби?эллэрэ. Айымньы ааптар хайдах суруйбутунан 1993 с. биирдэ тахсан турар.
