La insekti konsumesas konstante en Mexikia, en Afrika ed en Chinia, lore
pro quo to ne existas en Europa ? La Europani havas «mentala impedo»,
savigas vermi-produktanto ; «la homi kredas ke ico esas sordida»,
explikas Marcel Dicke, chefo dil entomologioseciono dil universitato di
Wageningen. Do, ne tam parolesas pri koquar kam
en lua maniero manjar, por kontentigar lua apetiti, lu ne hezitas polutar nia
planeto, asasinar lua mamifera frati. Ja la expresuro «borgezala koquarto»
per su ipsa povas konsideresar kom vera provoko por globalisto
altramaniere, kad ne ?
La konsumado di vermi e di insekti pozas tamen etikala problemi a la
partisani dil kontrespecismo (movado por animala liberigo qua revendikas
l'egaleso dil milbo e dil filozofo) ; pluse esas praktikala questioni enkadre
di islamizita Europa : quale ocidar segun «halal»-a maniero, mem nur un
kilogramo de melolonto-larvi ? Inter la romani dal Franca autoro Marcel
190
Aymé, esas un de li, sen pretendo pri alta nivelo literatural ed amuziva,
qua titulizesas
patro qua asumas sua vejetarado ma qua, dum l'absenteso di lua familiani,
zonizas su per avantalo por preparar a su saporoza bifsteko. Ka uladie ni
mustos enirar la nelegaleso por gustadar sangoza karnopeco kun piproza
sauco ?
MUNDI
(Ek Kuriero Internaciona n° 3/2010)
TIAHUANAKO, LA URBO MISTERIOZEGA
La aborijeni dil Andi konservabis en lia parolal kulturo la memorajo di
granda civito imperiala, potenta e majestoza, olqua dominacis la tota
regiono cirkondanta olu. Ol esis hieratika, abandonata ed obliviata quale
Machu Pichu, ma ol froletis la rivi di granda lago ed ol juntesis a la cetera
mondo per multanombra voyi, olu anke posedis armeo tam grandanombra
kam timenda, ed en ita urbo vivis la artisti maxim talentoza di la lora tempo
en la skopo igar splendidesanta la glorio di lua imperiestro. Plu tarde arivis
subite la Hispani. Lor lia serchado, iranta tilextreme, pri la Orlando, le
«conquistadores» paroligis le «Inka» per la tormenti. La obtenita informi
esis partala, kodexizita, komplikita. Oli ne povis utiligesar. La ruzo esis plu
efikiva. Danke la helpo da trahizeri, qui kredis liberigar su de lia dependo
del imperiestro, kelka soldatachi guidata da Pedro Cieza de Leon fine
trovis la irenda voyo adibe. Ma li ne trovis la trezori. Pro ke li esis konvikita
ke ita amasi de petri esis sen intereso, li ne restis italoke.
En posa tempo, jezuiti instalis su ibe. Li omna masakresis, ecepte un de
li. La eskapinto ganis ibe pektorala ornamento ek masiva oro ma il perdis
lua raciono. E quik de la yarcento XVI, ica urbo misteriozega dronesis en
yarcentala oblivio. Ne plu esis ulu qua povabus indikar olua loko.
LA VIRO KUN FLOGILO E SURHAVANTA CHAPELO
191
Lo esas apene un yarcento ante nun, ke l'arkeologiisto ed aventurero
Hiram Bingham entraprezas trezoro-chaso. Il havas du doktor-diplomi,
katedro en Harvard, altra en Princeton, ultree il esas poliglota e militistal
avion-pilotisto, nome il esas fora de esar nur libroamanto ed il esas
energioza e kombatema persono. La lukti kun le «huaqueros» (tombi-
spolianti) ne pavorigas lu. Per lua fusilo e lua flogilo, il savas inkulkar bona
manieri a li. Videblesas ube Spielberg e Lucas cherpis lia inspiraji.
Departinte ye la serchado di la legendala Vilcabamba (olquan segun
maxim recenta informi esabus vizitata da Lara Croft !;-) il deskovras la
neexpektita e superba civito Machu Pichu. Dum ula tempo, il hezitas.
Nome, il questionas su kad ita urbo ye eskaleri acensanta til la nubi, esis
la refujeyo di Manco Inca pos la granda revolto eventinta en 1536, ed kad
ol esis la lastega santuario til la judiciala mortigo di Tupac Amaru en 1572.
Ma Choquequirao («la bersilo dil oro» en la quechua linguo) esas plu
versimila kandidato. La geografio donas a lu supereso ye militistal
vidpunto, explikante la 36 yari de lokala desvinki subisita da le
«conquistadores» : lua situeso posibligas ad ol kontrolar la unika valo kava
duktanta a la vizata jaceyo ed aplastar la intruzinti sub enorma stoni, lor la
tempo kande Machu havas plura aceso-loki.
Lore Bingham pensas pri Tiahuanako (Tiwanaku en la Aymara linguo) pri
qua il audis parolar. Ma il devas balde modesteskar. Lua urbo esas ya en
