Opoze a Lincoln, esis de nun Davis. Opoze a la Nordo, esis plu kam
irgatempe antee la Sudo asemblita, havanta nacionala volo, e la percepto
di komuna destino. Un yarcento e duimo plu tarde, dum pasinta februaro,
204
la homi esis multa mili qui celebris ita evento kun fiereso mixita kun tristeso
e furio. Opoze a la ipsa Kapitolo di Montgomery, la anciena fusili, la
kostumi di la lora epoko, la Sudana standardo kun lua steli e la kruco di
Santa-Andreas defilis tra la fumuro dil kanoni, la himno dil neperisiva Dixie,
olqua kantas la dolceso di la vivo, la lando dil kotono e la bona anciena
tempo. La parado duris dum plura hori. Ye la fino, ibea aktoro pleis la rolo
di Davis e lektis la diskurseto quan ilca dicis olim : «
Sumter
yusteso di lua
neshanceligebla volo,
memorajo e manifestanta
adversa fanatiki furiis kontre la
Ka la sklaveso esis la kauzo di ca konflikto ?
La maxim revoltiganta trompo di lo «politically correct»-a koncernanta la
Separo-milito ligesas al sklaveso. On injenias por kredigar dal Usani ke ol
esas la unika kauzo di ca konflikto. Ico esas plusa mentio. Kande la
unesma pafi kambiesis, la Stati dil Nordo kontenis deki de mili de sklavi.
La sklaveso esis legala en Washington ed en 1857 – t.e. apene quar yari
ante la komenco di la milito – la Suprega Korto di Usa riasertis ke la fakto
posedar gehomi de nigra raso por submisigar li a konstanta laboro esas
konstitucala yuro. Samepoke, deputiti dil Nordo propozis emendo ye la
Konstituco, olqua precize definis ke la federala instanci havas nula povo
por intervenar pri la sklaveso en la Stati ube lu existas. Kurte, onu ne
mortigis 618.000 soldati por liberigar 4,5 million Nigri importacita de Afrika.
La milito produktesis per la obstinego di Lincoln por irgakuste salvogardar
l'Uniono. Po la preco di teroriganta sango-balno. Lincoln havas sua
mauzoleo en Washington. Ol esas mem la maxim impresanta de omni.
Multa memorinda frazi quin lu dicis grabesas ibe. Ma on serchus vane la
maxim signifikanta de oli: «
(Ek Kuriero Internaciona n° 4/2010)
LA MOGHOLI EN INDIA
Babur ed Aurangzeb, t.e. la unesma e la lasta de la Moghola imperiestri,
esis poeti. Quankam la unesma inkursi islamista en India (VIIIma
205
yarcento) markizesis per violento e destrukto, la Moghola suvereni, qui
regnis de 1526 til 1707, havis generale tolerema konduto relate la
aborijena religii. Lia potenteso e lia prodigemeso reflektesas en la
splendideso di lia arkitekturo. La unesma Mohamedani en India esis Araba
komercisti qui atingis la Pendjab e la Sind-regioni dum la yarcento VIIIma
por komercar kun lokala reji. Quik de la XIIma yarcento, la Turka e pose
Afgana sultani entraprezis singlayare kelka inkursi en la nordo di India. En
1340 la sultanio Delhi guvernis duadek-e-quar provinci, inter li esis ula
parti de la provinco Dekkan e de la litoro di Malabar (t.e. hodiea Tamil
Nadu e Kerala). Dum la XVma yarcento, la dinastii Vijayanagara e Rajputa
restriktis l'islamal expanso en India, til l'arivo da Babur, qua esis l'unesma
imperiestro Moghola, en 1526. Dum ke la sultani di Delhi esabis perceptita
kom stranjeri spolianta India por lia propra profito, la sis granda imperiestri
Moghola esis, koncerne li, konsiderata kom autentika Indiani. Dum la
Moghola periodo eventis pokopa kunfuzo dil islamista ed hinduista arti.
Akbâr (1556-1605), qua esis versimile la maxim granda de la imperiestri
Moghola, spozigis la filiino di hinduista rejo – e la Mogholi qui sucedis lu
tale havis hinduista e Mohamedana ancestri. La Mogholi employis che lia
korti generali, administranti, filozofi ed artisti qui esis hinduista. Lia granda
programi por konstrukto povis efektigesar nur per la helpo da la lokala
dinastii – e la maxim splendida moskei e mauzolei konstruktesis e
fasonadesis same bone da hinduista kam da Persiana mestieristi.
Dum ke la templi simbolizas l'extera universo kun lua multeso de dei, la
moskei gloriizas Allah, la «unika vera deo» havanta multopla nomi, ma
