— Мо ён і не такі ўжо вінаваты? — ледзь не ўсхліпнула Алена Канстанцінаўна.
— А хто вінаваты? Можа, скажаш, я, што засталася без бацькі? Што нейкі таўстун Пашка мог тыцкаць мне ў вочы?
«Вось яна, расплата за колішнюю бяздумнасць, а потым за хлусню, шчырае жаданне абараніць і сябе, і дачку,— з пякучай горыччу падумала Алена Канстанцінаўна.— Але ж нічога ў жыцці не праходзіць бясследна. Чаму я тады гэтага не разумела? Думала, на ўсё можна забыцца, раз абарвалася апошняя нітачка, што яшчэ звязвала з Валянцінам…»
Усё, што набалела, накіпела на сэрцы — і адчай, і надзея, крыўда на сябе і на людзей, на іхнюю чэрствасць і разам з тым жаданне хоць на схіле гадоў неяк выправіць жыццё,— вылілася ў сутаргавы надрыўны плач.
Яна трохі сцішылася, але, калі Вольга абняла яе, паклала на плячо галаву, Алена Канстанцінаўна раптам заплакала яшчэ больш горка і няўтрымна.
— Ну супакойся, матулечка. Усё будзе добра. Не трэба…— Вольга ціхенька гладзіла яе плечы і гаварыла нязвыкла мякка, зусім як у дзяцінстве, калі смешна выцягвала вусны-банцікі.— Думаеш, мне зараз салодка? Вось Ігната выключылі з мараходкі. Не ведаю, што і рабіць…
Гэтае нечаканае балючае прызнанне неяк зблізіла іх. Абняўшыся, яны сядзелі на тахце кожная са сваім горам, са сваімі клопатамі і перажываннямі, быццам не маці і дачка, а дзве даўнія сяброўкі, якія наспыталі шмат гаротнага ў жыцці і маглі, не баючыся плётак, даверыцца адна адной.
Вольга адхінулася ад маці, і Алена Канстанцінаўна ўбачыла на яе вялікіх шэрых вачах горкія слёзы. Маленькія і бліскучыя, як расінкі.
— 3 Ігнатам у цябе сур’ёзна? — трывожна спытала Алена Канстанцінаўна.
— Вельмі, мама, сур’ёзна…
Ігнату пашанцавала. Пасля некалькіх няўдалых спроб знайсці кватэру ён неяк трапіў на ціхую непрыкметную вулачку з дужа не марской назвай — Чунная. На гэтай вулачцы, атуленай з аднаго боку выцвілым будынкам таварыства сляпых, а з другога — вострымі рэбрамі скалы, дамоў стаяла няшмат.
Прайшоўшы вулачкай з канца ў канец, Ігнат у нерашучасці спыніўся каля брамкі, на якой значыўся нумар «11». У глыбіні двара стаяла даўно ўжо не фарбаваная хатка.
Брамка была не зачынена. Па вузкай сцежцы Ігнат дайшоў да ганка. Пашукаў на дзвярах званок. Не знайшоў і пасміхнуўся: як хутка яго сапсаваў вялікі горад.
Нарэшце за дзвярыма пачуўся ледзь чутны шоргат, потым загрукатала: пэўна, нехта зачапіў вядро. Гаспадар аказаўся невялічкага росту дзядком, з сівымі валасамі і вострай казлінай бародкай. На ягоных плячах, як на вешалцы, вісела доўгае старое паліто з пушыстым каўняром, на нагах — валёнкі.
— Да мяне?— падазрона спытаў дзядок.
— Да добрых людзей,— нявесела пажартаваў Ігнат.
Прабурчаўшы нешта незразумелае, даядок усё ж такі запрасіў у хату.
— Чым магу служыць?
— Шукаю, дзе можна на нейкі час прытуліцца. У цэнтры цяжка ўладкавацца на кватэру. Ды я і не вельмі туды імкнуся. А ў вас добра: такая ціхая вулачка. Вось і зайшоў наўдачу: мо і пашанцуе.
— Ціхая, гаворыш? — дзядок нібы не пачуў апошніх слоў.— Будзе яна табе ціхая, калі суседскі хлопец з мора вернецца. Во вахлак!.. У мінулы раз глядзі што адмачыў: выпацкаў мне брамку дзёгцем. Як дзяўчыне нейкай…— Ён раптам склаў сухенькія кулачкі.— Ты наконт бойкі мацак? Калі што, зможаш абараніць ветэрана флоту?
— Не ведаю, бо не спрабаваў,— паціснуў плячыма Ігнат.
— А дакуменцік у цябе які-небудзь ёсць?
— Куды ж чалавеку без паперкі? — Ігнат неахвотна падаў дакумент.
3 дзедавага твару адразу апаў дурнаваты выгляд. Ён уважліва перагарнуў старонкі, вярнуў пашпарт.
— Значыцца, Ігнат Сяргеевіч Соблік. Ясна. Ёсць. Дваццаці гадоў. Халасты. Працуем у тралавым порце. А кім, калі не сакрэт?
— Грузчыкам,— выціснуў з сябе Ігнат.
— Так. I гэта ясна. Амаль калегі. Будзем знаёмы. Былы сігнальшчык гандлёвага флоту Цыбатуха, а па бацьку проста Захаравіч. Вось на старасці гадоў кінуў якар у апошняй бухце.
У пакоі, куды яны ўвайшлі, стаяў круглы стол, вакол яго некалькі крэслаў; да сцен прыткнуліся старамодны дубовы сервант і тахта.
— Не зыркай на чужое,— засмяяўся дзядок,— гэта мая персанальная каюта. Раней у ёй дачка з мужам жыла. Дык перавялі яго ў Піцер. Далі двухпакаёўку. Угаворвалі мяне прадаць гэтую хаціну і ехаць да іх. Дудкі!.. Мужык ейны дужа інтэлігентны. Печку распаліць так і не навучыўся, а пра тое, каб накалоць дроў, нават і не чуў. Сухапутны салапет, хоць і інжынер. I што мая Клаўка знайшла ў ім, далібог, не вазьму ў галаву…
Праз некалькі дзён Ігнат купіў пасцельныя рэчы, развітаўся з хлопцамі з інтэрната і пераехаў на Чунную.
Захаравіч аказаўся надзіва негаваркім чалавекам. Працаваў ён вартаўніком на кансервавым камбінаце: тры дні сядзеў дома, тры дні дзяжурыў. Аднойчы, вярнуўшыся з работы, не вытрымаў, спытаў:
— Ты што гэта, хлопча, пасля змены дома сядзіш? Мо дзяўчыны няма, ці як?
— Была дзяўчына, а вось цяпер, выходзіць і няма…
Ігнат бяздумна гартаў старонкі падручніка, і ў яго было такое адчуванне, нібы яго пасадзілі ў падвал, куды не далятае ніводнага гуку. Захаравіч пайшоў на дзяжурства, і застылая цішыня закалыхвала.