Госці наведалі дом, які стаяў у засені разложыстых камедных дрэў. За яго вокнамі рассцілалася бязмежнае мора, асветленае яркімі праменнямі сонца. Гары Грант загадаў перанесці стол у цянёк дрэва, і ўсе паселі вакол яго. Жаркое з бараніны, нарду, казінае малако, два-тры карані дзікага цыкорыя і свежая, чыстая вада — вось з чаго складаўся звычайны абед, варты аркадскіх пастухоў.
Паганель быў у захапленні.
Даўнія думкі аб перавагах жыцця Рабінзона зноў зашавяліліся ў яго мазгу.
— Ну, і пашанцавала-ж гэтаму жуліку Айртону. Гэты востраў сапраўднае райскае месца! — сказаў ён.
— Так,— адказаў Гары Грант,— райскае месца для трох няшчасных, якія пацярпелі крушэнне, але я шкадую, што Марыя-Терэзія не вялікі ўраджайны востраў з ракой замест ручая і з портам замест нікчэмнай, малюсенькай бухтачкі.
— Але чаму, капітан? — запытаў Гленарван.
— Таму што тады я мог-бы заснаваць тут шатландскую калонію.
— Ах, капітан Грант,— здзіўлена сказаў Гленарван,— значыцца вы не пакінулі гэтай ідэі, якая зрабіла ваша імя такім папулярным у нас на бацькаўшчыне?
— Не, сэр, і я спадзяюся, што мне ўдасца ператварыць гэтую ідэю ў жыццё. Трэба, каб нашы беднякі атрымалі ўрэшце прытулак ад нястачы і голаду дзе-небудзь на новай зямлі! Трэба, каб у нашай бацькаўшчыне была мясціна, дзе нашы землякі маглі-б валодаць той незалежнасцю, якой ім так нехапае ў Еўропе!
— Гэта выдатны план! — усклікнула Элен.— Ён цалкам варты ганаровага сэрца. Але гэты востраў?..
— Не, місіс, гэтая скала можа пракарміць толькі некалькі каланістаў, а нам патрэбен шырокі прастор.
— Добра, капітан! — усклікнуў Гленарван.— Будучыня ў нашых руках. Мы будзем разам шукаць гэту зямлю.
Гары Грант і Гленарван моцна паціснулі адзін аднаму руку, як-бы замацоўваючы гэта абяцанне.
Потым капітан Грант расказаў гісторыю трох пацярпеўшых крушэнне з «Брытаніі».
— Наша гісторыя,— пачаў Гары Грант,—падобная на гісторыю ўсякіх Рабінзонаў, якія апынуліся на бязлюдным востраве і зразумелі, што ў барацьбе з сіламі прыроды ім няма на каго разлічваць, апрача як на саміх сябе.
Ноччу з 26 на 27 чэрвеня 1862 года «Брытанія», разбітая страшнай бурай, якая лютавала шэсць дзён без перапынку, наскочыла на падводныя скалы Марыі-Терэзіі. Мора шалёна бушавала, і ўвесь экіпаж загінуў у хвалях, за выключэннем мяне і двух матросаў: Боба Лірса і Джо Бэла. Нам удалося выбрацца на бераг пасля дваццаці дарэмных спроб. Зямля, на якой мы апынуліся, аказалася маленькім бязлюдным астраўком на дзве мілі ўздоўж і на пяць міль упоперак. На востраве расло некалькі дзесяткаў дрэў, былі дзве-тры палянкі і крыніца прэснай вады, якая, на шчасце, ніколі не высыхала.
Апынуўшыся на краі свету, мы не ўпалі ў роспач. Мае таварышы па няшчасцю, Боб і Джо, вельмі дапамагалі мне.
Мы пачалі з таго, з чаго пачаў Рабінзон Крузо Даніэля Дэфо, гэта значыць пачалі лавіць абломкі крушэння. Нам удалося выратаваць сёе-тое з пасуды, крыху пораху, зброі, мяшок са збожжам. Першыя дні былі вельмі цяжкія, але хутка паляванне і лоўля рыбы са збыткам пачалі забяспечваць нас усім неабходным для яды. Дзікія козы пладзіліся і размнажаліся на сакавітых зялёных лугах, а на беразе было шмат марскіх жывёл. Мала-па-малу наша жыццё наладзілася.
З дапамогай астранамічных прыладаў, якія мне таксама ўдалося выратаваць, я знайшоў месцазнаходжанне вострава.
Было зусім відавочна, што наш востраў стаіць не на шляху караблёў і што толькі выпадак можа выратаваць нас.
Мы працавалі не разгінаючы спіны. Хутка даволі вялікі ўчастак зямлі мы засеялі насеннем, выратаваным з «Брытаніі». Бульба, цыкорый, шпінат і іншая гародніна прыбавіліся да нашай звычайнай яды. Мы прыручылі некалькі дзікіх коз, у нас з’явілася малако і масла. Нарду, які рос на дне перасохлых ручаёў, даваў нам даволі смачны хлеб.
Такім чынам наша жыццё наладзілася.
Мы збудавалі дом з абломкаў «Брытаніі» і накрылі яго добра прасмоленай парусінай. Зараз мы без страху чакалі надыходу дажджлівага сезону.
Спачатку ў мяне з’явілася думка пабудаваць лодку з абломкаў «Брытаніі» і паплысці ў ёй; але ад бліжэйшай зямлі, гэта значыць ад архіпелага Паумоту, нас разлучала тысяча пяцьсот міль. Ніякая лодка не магла вытрымаць такога доўгага падарожжа. Я адмовіўся ад гэтай думкі, прадаставіўшы наша выратаванне волі вёсу.
Ах, мае дарагія дзеці, каб вы ведалі, як часта, стоячы на вяршыні скалы, мы марылі ўбачыць які-небудзь карабль! За ўвесь час нашага мімавольнага выгнання ўсяго два ці тры разы на гарызонце прашмыгнуў парус,—прашмыгнуў і схаваўся. Так мінула два з паловай гады. Мы больш ужо не спадзяваліся, але і не паддаваліся роспачы.
І вось урэшце ўчора я ўзлез на вяршыню скалы і раптам заўважыў на захадзе лёгкі дымок. Ён усё набліжаўся і набліжаўся. Хутка я ўбачыў і самае судно. Ці прыпыніцца яно тут, каля гэтага астраўка, дзе нельга нават кінуць якар?
