— Дзе-б ён ні быў, мой хлопчык,— адказаў Гленарван, мы яго знойдзем! Прапанова нашага сябра Паганеля зусім лагічная, і мы павінны без хістанняў пайсці па паказаным ім шляху! Капітан Грант можа быць палоннікам або шматлікага і сільнага племені індзейцаў, або якога-небудзь заняпалага і слабага роду. У апошнім выпадку мы яго вызвалім сілай. У першым выпадку мы сустрэнем «Дункан» на ўсходнімі беразе Амерыкі, паедзем у Буэнос-Айрэс, дзе маёр Мак-Набс арганізуе там атрад, які здольны будзе перамагчы ўсіх індзейцаў аргентынскіх правінцый.
— Вельмі добра сказана, сэр! — усклікнуў Джон Мангльс.— Я дадам, што пераход цераз амерыканскі мацярык не ўяўляе ніякай небяспекі.
— Ні цяжкасці, ні небяспекі! — падхапіў Паганель.— Шмат людзей ужо зрабілі яго, а ў іх не было ні тых матэрыяльных сродкаў, што ў нас, ні той ганаровай мэты, якая падтрымлівае наш энтузіязм. Хіба ў 1782 годзе нехта Базіліо Вілармо не прайшоў ад Кармена да Кардыльераў? А хіба ў 1806 годзе алькад правінцыі Кансепсіён, чыліец дон Луіс дэ-ля-Круц, выехаўшы з Антуко, не дабраўся праз сорак дзён да Буэнос-Айрэса, прабіраючыся якраз па гэтай-жа трыццаць сёмай паралелі? Нарэшце палкоўнік Мартын дэ-Мусі таксама абхадзіў усю гэту краіну уздоўж і ўпоперак, робячы для навукі тое, што мы хочам зрабіць у імя міласэрддзя і гуманнасці.
— Пане Паганель! — сказала Мэры Грант прыглушаным ад хвалявання голасам.— Як нам падзякаваць вам за тое, што вы гатовы перажыць столькі небяспек для выратавання нашага бацькі?
— Небяспек? — ускрыкнуў Паганель.— Хто тут вымавіў слова «небяспека»?
— Толькі не я! — адказаў Роберт Грант, бліснуўшы вочкамі.
— Небяспекі! — паўтарыў Паганель! — Але адкуль яны возьмуцца? Іх няма! Справа тычыцца толькі падарожжа ў трыста пяцьдзесят лье[20],— мы-ж пойдзем па прамой лініі,— пра падарожжа пад шыратой, на якой у паўночным паўшар’і ляжаць Іспанія, Сіцылія, Грэцыя, пра падарожжа ў ідэальных кліматычных умовах, пра падарожжа, на якое, урэшце, трэба менш месяца! Уласна кажучы, гэта проста прагулка, а не падарожжа!
— Пане Паганель,— запытала Элен,— вы думаеце, што індзейцы, да якіх трапілі ў палон пацярпеўшыя крушэнне, захавалі ім жыццё?
— Ці думаю я пра гэта? Так, я ў гэтым нават пераконан! Індзейцы-ж не людаеды. Адзін з маіх землякоў, нехта Гінар,— я з ім пазнаёміўся ў Геаграфічным таварыстве, на працягу трох гадоў быў у палоне ў індзейцаў. Ён пакутваў там, з ім дрэнна абыходзіліся, але, як бачыце, ён усё-ж застаўся жывым. Еўрапеец — карысны чалавек у гэтых мясцінах. Індзейцы ведаюць ім цану і ахоўваюць іх, як завадскіх дамашніх жывёлін, як добрых коней!
— Усё ясна,— сказаў Гленарван.— Трэба ехаць, і як мага хутчэй! Па якім шляху мы накіруемся?
— Шлях будзе лёгкім і прыемным,—адказаў Паганель.— Спачатку некалькі гор, пасля адхонны спуск па ўсходняму схілу Кардыльераў і ўрэшце раўніна, гладкая, роўная, укрытая кветкамі,— нібы сапраўдны сад!
— Паглядзім па карце,— сказаў маёр.
— Калі ласка, дарагі Мак-Набс. Мы пачнем падарожжа на чылійскім узбярэжжы ў тым месцы, дзе яго перасякае трыццаць семая паралель, гэта значыць між мысам Румена і бухтай Карнейро. Потым, праехаўшы праз сталіцу Арауканіі, мы пяройдзем цераз Кардыльеры Антукскім праходам, пакінуўшы вулкан далёка на поўдні. Далей, мы спусцімся па адхонных схілах гары і, перайшоўшы Рыо-Каларадо, дасягнем пампасаў, возера Салінаса, ракі Гуаміні і С’ера-Тапалькен, гэта значыць граніцы правінцыі Буэнос-Айрэс. Мы пяройдзем яе, узбярэмся на С’ера-Тандыль і адтуль апусцімся проста к мысу Медано на Атлантычным акіяне.
Намячаючы маршрут экспедыцыі, Паганель ні разу не зірнуў на карту, якая ляжала перад ім. Яму гэта было не патрэбна. У яго дзівоснай памяці змяшчаліся ўсе працы Фрэз'е, Моліна, Гумбольдта, М’ера, д’Орбін'і, і ён беспамылкова і не хістаючыся выбіраў найлепшы напрамак. Закончыўшы свой геаграфічны пералік, ён дадаў:
— Так, сябры мае, шлях зразумелы. Мы пройдзем яго за трыццаць дзён і прыдзем на ўсходняе ўзбярэжжа раней, чым туды дабярэцца «Дункан», асабліва калі яму давядзецца змагацца з сустрэчнымі вятрамі.
— Значыць «Дункан» павінен будзе крэйсіраваць між мысам Карыентэс і мысам св. Антонія? — запытаў Джон Мангльс.
— Зусім верна.
— Скажыце, дарагі Паганель,— пачаў Гленарван,— хто, на вашу думку, павінен прыняць удзел у гэтай экспедыцыі?
— О, зусім мала людзей! Гэта-ж толькі разведачная экспедыцыя, а не баявы атрад, які ставіць перад сабой задачу сілай адбіць капітана Гранта ў індзейцаў. Я мяркую, што ў экспедыцыі павінны ўдзельнічаць містэр Гленарван, маёр Мак-Набс, які, вядома, нікому не перадасць свайго месца, ваш пакорлівы слуга, Жак Паганель...
— І я! — крыкнуў Роберт.
— Роберт, Роберт! — дакорліва сказала Мэры.
— А чаму-б не? — адказаў Паганель.—Падарожжа загартоўвае юнакоў. Ітак, мы ўчатырох і яшчэ чалавекі тры матросаў з «Дункана».
— Як,— пакрыўджана запытаў Джон Мангльс у Гленарвана,— вы лічыце мяне лішнім у гэтай экспедыцыі, сэр?
