Туох кистэлэ кэлиэй, ордук араллааннаах тоус уонус сылларга, ийэлэр скээбит оо олоун ис иигэр эрдэинэ быспыт аньыылара элбэх буоллаа. Харатаала этэринэн, бу оолор хоргуппут куттара э да, аллара да барбакка, ийэлэрин буолбакка, айбыттарын булан, ааларын иигэр киирэн, кини кутун-срн рэйээччи буолар эбиттэр. «йд эрэ, эиги эрдэргит хаан, ханнык тгэнтэн иэр-аыыр буолбуттарай, куаан дьаллыкка ылларан тосту-туора быыыланан барбыттарай?!» – ыалдьытым экран н срэхтэригэр астара тспт дьахталлары тобулута кррг дылы гынар.
– Оттон ол ооуллан хаалбыт аньыы иэстэбилэ хайдах эмит сымнатыллар, кннрллэр кыахтаах дуо? – мин й булан, ыйытабын.
– Мас олордуохтаахтар. Син биир кэрдиллиэхтээх сиртэн – ордук тэлэгирээп ситимин анныгар ммт мастартан биэстээх ооттон ууна суох маы трэн аалан, тэттэриллибит оо ахсаанынан олордуохтаахтар…
ск ол биэрии кэнниттэн Саха сирин рднэн мас олордуута элбээбит буоллаына – махталлаах. Ол эрээри… Ол эрээри дииргэ тиийэбин, итинник хайысхаа кии олус сэрэхтээхтик сыыаннаыахтаах эбит. Мин ураты дьоурдаах дьону кинилэр хас биирдии этиилэрин, крлэрин кытта сблээр буоламмын тааартыыр буолбатах этим. «Бу курдук санаалаах, дьоурдаах дьон эмиэ баар. Кинилэр санааларын бииги истэр, оттон кинилэр бэйэлэрин крлэрин кэпсиир бырааптаахтар», – диэн этэрим. Онтум баара, суруналыыс бэйэтэ да билбэтинэн, киэник иитиннэрии тэрилин н йдр-санаалара брг илик дьон кутугар-сргэр сыыа йдбл олохсуйарыгар кскэ кмлн кэбииэн сп эбит. Итээлбит биир срэ киирэ илик кэмэ буолан, Харатаала да, атын да итинник дьарыктаах дьон, айылалара хайдах этэринэн дьайаллар. Ону дьон олус кэбээстик ылынар, эмиэ итээлин снньн билбэт буолан. Холобур, мин ити ыырыылаах ыалдьытым кэнники сс сайдан, «соргу» диэн саха дьоллоох тылын, йдблн туттуллууттан тааара сыста. Аны били батас туунан кэпсээни бииэхэ ааларга сыыаннаах кии кыс-хаар ортото дьиэтэ умайан, кл-кмр рдгэр туран хаалбытын туунан сурах кэлбитэ (т дьинээин билбэтим).
Ол иин мин итээлбит биир срэ киириэн, халбанаабат тирэин булуон баарабын. Ол тууттан айылалаах дьоммут иллээх тлгэни трттээн, сбэлэрин холбоон, норуоттарын туугар дьоллоох-соргулаах суолу арыйар ытык рэи айыахтарын, сиэри-туому бигэргэтиэхтэрин баарабын.
«Саха лэит омук дуо?». Урут, сэбиэскэй саана, хаыакка, араадьыйаа, тэлэбииэргэ инники кэ лэит кии тутуллара. Ол суруналыыстартан буолбатах, ордук эттэн ирдэбил, хайысха баарыттан тутулуктаах эбит. Сэбиэскэй кэм, хайдаын да иин, «лэит кии былааа» диэн этэ, онтун да быыытынан чэрдээх илиилээх киини уруйдууру-айхаллыыры ирдиирэ. 90-с сылларга, мин суруналыыстыка аартыгар саа ктэнэр кэммэр, лэит кии мэтириэтин айар олус уустук буолбута. Тоо диэтэххэ, дойду олоо айгыраан, лскэннээх лэ-хамнас мэлийбитэ, лэит кии ханна эрэ ситииилэнэрэ, ол туунан кэпсиэн-крдрн баарар санаата дйэрэ отой суох буолбут кэмэ этэ. Онон, кэпсиир-крдрр тэрилтэлэр лэлэрин срн ис хооонугар трт култуура, спорт, искусство, социальнай кыалалар тоо анньан киирбиттэрэ уонна хойукка диэри иитиннэрии кураанахсыйбыт салгынын аІаардастыы толорбуттара.
Мин итини суруналыыстыка итээин курдук саныырым уонна Сунтаарга да лэлии сылдьан, Дьокуускайга дааны, лэит киини дьоруой гынан тааарар тгэн тосхойдоуна, олус рэрим. Ол эрээри оннук тгэн биирдэ эмит тосхойоро. Дьэ ити мин испэр иитийэхтии сылдьыбыт санаабын уот харахха этэр кии кстбтэ! Арай мобильникпар билбэт нмэрбиттэн эрийдилэр. Тоо эрэ ыллым. Сунтаардыы «ыллыыр» саа ииллэр:
– Ити суруналыыстар эиги мэлдьи ырыаны-тойугу, ыыаы, ол-бу крэхтэиини крдрн тахсаыт дии. Оттон саха лэлии турарын тоо биирдэ да крдрбкктй?
– Оттон ыйан биэр ээ, ханна баалларый, лэлии турар сахалар? – кистээбэккэ эттэххэ, «дьэ эмиэ биир куолуут кннэ» дии санаабытым.
– Ону этээрибин эрийэбин дии. Нмэргин нэиилэ буллум. Мин саха эдэр уолаттарын тутууга лэлэтэбин. Бииги ыччаппыт ханнык да омуктан итэээ суох, сс ордук лэлиир кыахтаах…
Ити тутааччы-предприниматель Уйбаан Александров этэ. Мин биэриим былааныгар сотору кэминэн иллэ миэстэ суох.
– Чэ, ый курдугынан эрийээри эрэ, иккис кыбаартал былааныгар туруоруоум, – диэтим.
Ол курдук сайын сааланыыта саха тутааччыларын эйгэлэригэр киирэн, кинилэр кырата суох кыалаларын, ону тээ кырата суох ситииилэрин туунан «Кэпсиээ» кэпсиир, крдрр кыахтаммытым. Таас тутууларга кэлии дьон лэлииллэрин бары кр-истэ сылдьабыт. Буолуохтааын да курдук ылынабыт. Ол гынан баран, саха тутааччылара дааны бу эйгээ т баарар лэлиир кыахтаммыттарыгар мин итээйбитим. Арай кинилэри тбгэ элбэх эрээри харчыта аыйах лэлэргэ трйбэттэрэ, «тнэри аукционнар» тмктэринэн, птээх-харчылаах тутуулартан матарбаттара эбитэ буоллар…
Быа эфиргэ тахсарбытыгар тутуу министерствотыттан кии кэлэрин туруорса сатаабытым. Сахалыы сатаан саарар кии суоунан элбэхтик «футболлаан» баран, Ильин диэн киини сорудахтаабыттара кэлиэх буолан баран, тоо эрэ кэлбэтээ. Сюжеттарым олус чгэйдик ооуллубуттара: эдэркээн саха уолаттара, дьээбэлээхтик кэпсэтэ-кэпсэтэ, кхтх баайытык мас дьиэни тута сылдьаллар. «Сирдээхпит буоллар, нааа чгэй коттедж туттан бараммыт кэргэн ылыа этибит», – диэн сырдык ыралаахтар.
