Доьлхучуьра сецна нара тIера ши бер гома схьахьаьжира, тоьпаш а карахь, эткашца даккхий татанаш а дохуш, чубаьхкинчу нахе. Берийн нана, эскархошка дIахьаьжжинчохь йисира, цIенкъа йуккъехь йогIайелла.
— ХIа! Сихо йел! Гулйел хIумнаш! Iедалан сацамца шу махках дохуш ду… КIиранна тоъал йуург а, шайн бедар а, мотт-гIайба а схьаэца бакъо йу шун. Сихо йе!
Райкоман векало гочдира.
— Мича бахьаненна? Мича махка?.. — куьйгаш дIасатесира зудчо.
— И тIаьхьа хуур ду шуна. Сихо йе!
— Ткъа кхеран… да? Иза чуваза ма ву.
— Иза маьждиг чохь ву кху сохьта. Райцентрехь шух дIатухур ву.
— Ткъа тхо… Муха? Кегийчу берашца?.. — эпсарехьа йирзира нана.
— Сельсовете кхаччалц — гIаш. Цигара райцентре кхаччалц бераш ворданахь, баккхийнаш — «шайн шиннан» тIехь! — вела а къежаш, эпсаро шина пIелга а гайтира гIаш ког баккхаран кеп.
Бераш делакъежара.
Лейтенанта, кисанара схьайаьккхинчу шен блокнота тIе а хьоьжуш, массеран а цIей, фамилий хоттуш, къоламца билгалонаш йира.
— ХIа! Ма латтал! Сихо йел! — чорда тIечевхира эпсар.
Нана йоьлхура, бераш а делха дуьйлира. Лейтенанта цIенкъа автоматан бух туьйхира:
— Ма чIечкъал!.. Зама йац!
Салташа a гIo деш, нанас дегочу куьйгашца, халла схьагулйира некъана йуург, бедар, мотт-гIайбий, шиъ ларча йеш.
— Дуьло хIинца!
Чуьра арабохуш, неIсагIехь сецира нана. Йухахьаьжира: пенах кхозу ден — ненан суьрташ схьаэца йуьйлира.
— Мегар дац! Зама йац!
Пхи шо кхаьчна ШаIрани, ненах хьаьрчира, цуьнан йух а лаьцна.
Ши шо долчу Вахас, воьлхуш, ши куьг автоматчике хьалакхийдадора, ша караэца бохуш.
Автоматчикаша, буьйлуш, туьттуш кехбехира уьш.
Еремеевн накъосто — жимахчу лейтенанта а, дехьарчу керташкара арабаьхна доьзалш а бара урамехь лаьтташ, кхаьрга хьоьжуш. Массо а уьш вовшахтоьхна: иттех зуда, ткъе итт сов бер, кхин пхи-йалх стаг а Еремеевс отряда кепахь дIахIиттийра. Наноша кегийра бераш караийцира.
— Сельсоветехьа — нийсса новкъа! Некъал дехьа, йа сехьа ког баьккхинарг — вада гIоьртинарг ву. Цунна, суд йоцуш, цу сохьтта тоьпаш тухур йу!.. — омра дира Еремеевс.
ДIадуьйладелира. Ло тIеоьхура. Бераш чIечкъара, наной тийна боьлхура, кортош лестош, баккхийчу наха, доIанаш а деш, Деле кхойкхура. Ког сихбинна богIура, уллобевлла автоматчикаш а болуш. Сельсовете дIакхачале, оццу новкъахула, кхин кхо керт а йара чуьра доьзалш Еремеевс арабаха дезаш. Сийна ков долчу кхаьчча, и йоллу ковра арахь саца а йина, оцу кех чоьхьавелира и, шеца кхо автоматчик а эцна. Кевнна кIелхьара пхьу чухьаьдира Еремеевна.
Тапча йелира, шен «гIалх» хадош, жIаьла охьадуьйжира. Учахь гучуйелира хIусамнана. Иза йуьртан туьканахь болх беш йуй хаьара лейтенантана хьалххехь дуьйна.
— Тхо ду!.. — аьлла лейтенант, хаттар-алар доцуш, накъосташца цхьаьна, чувахара, эткийн татанаш а дохуш. Блокнота тIе а хьоьжуш, йуха а лерира цо чохьберш: хIусамнана, марнана, кхо бер, марваша.
— Эдилсолта мичахь ву? — лейтенанта бIаьргашца лоьхура иза.
— Оцу чохь… Цомгуш ву и.
Дехьачуьра йовхарш схьахезира.
Эдилсолта меттахь Iуьллура, йуьхь кхохкийна, сихха садоьIуш, хьаьж тIе хьацар тоьхна.
— ХьалагIатта! TIe хIума йуха!.. Шу массо а кхечухьа дIакхалхош ду Iедалан сацамца.
— Муха массо? Со фронтовик, орденш а йолуш, тIеман заьIaпxo ма ву.
— И хIинца башха а дац. ХьалагIатта!
— Муха гIотту со? Со-х цомгуш ву.
— Ворданахь вуьгур ву. ХьалагIатта!
— Кхетахь, хIай, накъост: тоьпаш туху кхиэл йинчунна а и тIаьхьатоттур-кх, дагар дIадаллалц!
— ХьалагIатта, йовсар! Ас тапча йолуьйту хьуна!
Эдилсолта, вист ца хуьлуш, пенехьа дIавирзира. Тапча йелира. Эдилсолтин къена нана а, вешин зуда а маьхьаршца схьахьаьдира. Салташа цу секундехь автоматаш тIелецира царна. ЦIийлахь Iуьллура хIинца кхин садоьIуш воцу Эдилсолта.
— Хьал меттах! Оха садоккхур ду шун! Массеран а! — цIогIа делира лейтенанте.
Берийн гIap а йайра.
— Довла! Сихо йе! — омра дира лейтенанта, лампин серлонгахь карахь тапча а лепош, автоматаш а карахь йуххехь кийчча салтий а лаьтташ.
— Дан хIума дац, сан йoI! Дан хIума дац! Кхочушде! — элира марнанас. — Кхара вай билггал дойур ду… дерриш а… и гуш ду… Берийн къа ду… Вайх-м хIун дора…
Бесачу балдашца цахеза шабарш а деш, марнанас а, зудчо а, халла гулйира хIумнаш, бераш а кечдира… Салташа, теттиний, лаьцний арабаьхна, вукхарех дIатуьйхира уьш.
Ло тIедогIура.
Еремеев, шен участкера ша гулбинарш балош, сельсовете дIакхаьчча, бухахь, кхуьнга хьоьжуш, лакхара лейтенант Петрушин вара, Эскинойн кхийолчу участкашкара балийнарш а гулбина, Iаш.
Еремеевс тIе а вахана, «честь» а делла, рапорт дира:
— Накъост лакхара лейтенант! Массо а схьавалийна. Шиъ маьждигехь ву. Цхьаъ, транспортабельни воцуш, новкъа ваккха йиш йоцчу хьолехь хилира!
Петрушина вист ца хуьлуш корта таIийра, цунах ша кхетар гойтуш. Еремеевс аьлларг: «цхьаъ виэн дийзира шен» бохург дара. Берияс динчу омрехь, новкъа ваккхалучу хьолехь воцург дийна буха ма вуьтийла аьлла, сацийнера. Петрушинан бIаьрган негIарш цхьана секундана охьадахара. Делахь а, «приказ — приказ ду». Петрушина, хIинца Еремеевн а гIоьнца, схьагулдина адамаш дIахIиттийра отрядийн кепехь, могIаршца нисдеш. Цомгашнаш, бераш, ворданаш тIе ховшийра. Доцца кхайкхийра:
