Якраз у гэты час Вакульскі вяртаўся з пані Вансоўскаю са шпацыру і на дзядзінцы фальварка ўбачыў каляску, з якое выпрагалі коней. Нарадзілася ў яго нясмелая здагадка, але ён баяўся запытацца, нават зрабіў выгляд, што не бачыць каляску.
Перад палацам ён аддаў каня хлопцу і загадаў прынесці вады ў свой пакой. І якраз тады, калі збіраўся ўжо спытаць, хто прыехаў, нешта сціснула яму горла, і ён не здолеў прамовіць ані слова.
“Глупства! – думаў ён. – Нават, каб і
Думаючы гэта, ён адчуваў, аднак, што яна для яго не такая, як іншыя кабеты, і каб пажадала, ён паклаў бы ёй да ног увесь маёнтак і ўсё жыццё.
“Глупства! Глупства!.. – ціха паўтараў ён і хадзіў па пакоі. – Тут яе паклоннік, пан Старскі, з якім яна дамаўлялася весела прабавіць вакацыі… Я памятаю тыя позіркі, ах…”
Гнеў закіпаў у ім.
“Пабачым, панна Ізабэла, хто ты такая і чаго ты вартая. Цяпер я буду твой суддзя…” – вырашыў ён.
Пастукаліся ў дзверы, увайшоў стары лёкай. Ён агледзеўся і ціха сказаў:
– Ясная пані загадала паведаміць, што прыехала панна Ленцкая. Калі пан гатовы, дык просіць на абед…
– Скажы, што я ўжо іду, – адказаў Вакульскі.
Калі слуга выйшаў, ён хвіліну пастаяў ля акна, гледзячы ў парк, асветлены касымі промнямі сонца, і на бэзавы куст, на якім весела шчабяталі птушкі. Глядзеў, але на сэрцы ў яго было трывожна ад думкі, як ён сустрэнецца з паннай Ізабэлай…
“Што я ёй скажу, і які ў мяне будзе выгляд?”
Яму здавалася, што ўсе вочы будуць скіраваныя на іх, і што ён скампраметуе сябе нечым.
“Я ж сказаў ёй, што я верны слуга ім… як сабака!.. Але трэба ісці туды…”
Ён выйшаў, вярнуўся, зноў выйшаў на калідор. Да дзвярэй ён падыходзіў марудна, адчуваючы, што губляе сілы і ператвараецца ў прасцяка, які павінен стаць перад каралём.
Ён узяўся за клямку, але спыніўся… У сталовым пакоі гучаў смех кабет. У яго пацямнела ў вачах, ён хацеў уцячы і перадаць праз слугу, што захварэў. Раптам ён пачуў за сабою крокі і штурхануў дзверы.
У пакоі ён убачыў усё таварыства і, галоўнае, панну Ізабэлу, якая размаўляла са Старскім. Яна глядзела на яго тым самым позіркам, а ў яго была гэткая ж іранічная ўсмешка, як тады ў Варшаве…
Імгнення хапіла, каб Вакульскі адчуў, як вярнулася сіла, як яго накрывае хваляю гневу. Ён увайшоў з узнятаю галавою, павітаўся са старшынёвай і пакланіўся панне Ізабэле, якая пачырванела і працягнула яму руку.
– Вітаю пані. Як маецца пан Ленцкі?
– Тата крыху акрыяў. Загадаў кланяцца пану…
– Вельмі прыемна, што ён памятае пра мяне. А пані графіня?
– У цёткі ўсё добра.
Старшынёва села ў фатэль. Прысутныя пачалі займаць месцы пры стале.
– Пан Вакульскі, няхай пан садзіцца побач са мною, – паклікала пані Вансоўская.
– З найвялікшаю ахвотаю, калі жаўнер мае права сесці ў прысутнасці свайго камандзіра.
– Яна ўжо ўзяла над табою ўладу, пане Станіславе? – з усмешкаю спытала старшынёва.
– Але ж так! Рэдка здараецца падобная муштроўка…
– Ён мне помсціць, што заблудзіўся са мною, – заўважыла пані Вансоўская.
– Калі заблукаеш, дык шпацыр робіцца больш прыемным, – адказаў Вакульскі.
– Я быў упэўнены, што так і будзе, але не думаў, што гэтак хутка… – азваўся барон, паказваючы прыгожы набор сваіх штучных зубоў.
– Прашу кузіна перадаць мне соль, – звярнулася панна Ізабэла да Старскага.
– Калі ласка… Ах, рассыпаў!.. Пасварымся.
– Нам ужо, хіба, гэта не пагражае, – з камічнаю сур’ёзнасцю адказала панна Ізабэла.
– Вы дамовіліся ніколі больш не сварыцца? – спытала пані Вансоўская.
– Не маем намеру выбачаць, – адказала панна Ізабэла.
– Цудоўна! – прамовіла пані Вансоўская. – На месцы пана, пане Казіміру, я ўжо пакінула б усе надзеі.
– Хіба ж мне можна было некалі іх мець! – уздыхнуў Старскі.
– Сапраўднае шчасце для нас абаіх… – ціха сказала панна Ізабэла.
Вакульскі слухаў і глядзеў. Панна Ізабэла падтрымлівала гутарку нязмушана і спакойна, пасмейваючыся са Старскага, якога зусім гэта не хвалявала. Крадком, праўда, той кідаў позіркі на панну Эвеліну Яноцкую, якая, ціха размаўляючы з баронам, то румянілася, то бляднела.
Вакульскі адчуў, як з душы ў яго зваліўся камень.
“Відавочна, – думаў ён, – калі ў гэтым таварыстве Старскі і заняты некім, дык толькі паннаю Эвелінаю, а яна – ім…”
У гэты момант абудзілася ў ім радасць і вялікае спачуванне да ашуканага барона.
“Але я перасцерагаць яго не буду! – вырашыў ён. – Хоць радавацца чужой бядзе – нягоднае пачуццё”.
Абед скончыўся, панна Ізабэла падышла да Вакульскага.
– Ці ведае пан, што я адчула, калі ўбачыла пана? – спытала яна. – Засмучэнне. Я прыгадала, як мы ўтрох збіраліся ехаць у Парыж: я, бацька і пан. І з нашае тройцы лёс быў ласкавы толькі да пана. Пан добра бавіўся?.. За ўсіх нас?.. Павінен пан падзяліцца са мною трацінаю сваіх уражанняў.
– А калі яны не былі вясёлыя?
– Чаму?
– Хоць бы таму, што пані не было там, дзе планавалася быць разам.
– Наколькі мне вядома, пан умее добра бавіцца і там, дзе мяне няма, – адказала панна Ізабэла і адышла.
– Пане Вакульскі, – паклікала пані Вансоўская.
Але яна зірнула на яго, на панну Ізабэлу і неахвотна прамовіла:
