Эй покдухтарони бобо! Ба ман гуфтанд, ки ар кадоматон дар зодбуми хеш дарси савод омхта, дониши коф андхтаед. Акнун вати он фаро расида, ки илми илоиро муфассал ва мукаммал омзеду амзамон аз риёзиёту нууму тиб ба адри коф бараманд шавед.
Дар хабар аст аз Хоаи олам (салиаллоу алайи ва олии ва саллам), ки фармуда: «Аз гавора то гр дониш бий!» Яъне, аз ибтидои офариниш мардуми ушманд гирди дониш гаштаанд ва каломи Аллоро гиром доштаанд. ама донишномао хазинаи пур аз лаълу гаваранд ва то адри имкон бикшед, дурдонаи бештар ба каф оваред.
Пас аз хатми илму каломи Алло шогирдони мадраса, тиби тартибот, ба ду гур «Мушкилот» ва «Масъала» удо шуда, фиу усулро дар амал азбар мекунанд. Вале мо чунин маслиат кардем, ки шумо ба он гуро шомил нашуда, дар алоидаг илми адаб биёмзед. Азбаски он аз дувозда исмат иборат асту пурра омхтанаш басо душвор, сало медонем, фаат илми луату баён, арз ва офияро биёмзед.
Машулиятои гури адаб на дар мадраса, балки дар кошонаи Биб Мааст баргузор мешаванд, ки олиё Байтулхуанда ном дорад. Агар надонед, пас бидонед, ки «байт» калимаи араб буда, ба тоик ду маъно дорад – хона ва ду мисраи ба ам алоаманди шеър. Яъне, Байтулхуанда хонаи шеър, кошонаи эод асту имрз дар ин байтушшариф олимону орифону шоирони замон Бобо Камолу Мавлоно Амади Хуанд, Махдуми Булбулу Фаридаддин Масъуди Ганшакар, Аббакри Судию Аабии Хуанд, Абумуслими Рубобию Абдуаббори Хуанд бо сарпарастии Зиёуддини Хуанд мафил меангезанду малиси базм ташкил мекунанд ва маро низ ба мемон мехонанд. Акнун ман шуморо ба ин боргои маърифат роандоз мекунам. Ба афт гури сенафар тасим шаведу афтае як рз ба кошонаи Мааст марамат намоед. Яъне тозаву озода ниго доштани ин манзили удс вазифаи ифтихории шумост, эй покдухтарони бобо!
Дар урфият мегянд, ки ар касе ба осиёб дарояд, хоад-нахоад, гардолуд мешавад. Шумо, ки минбаъд муназзам ва мунтазам ба осиёби гардони эод ва унар ворид гардида, аз боду авои иломбахш нафас мекашед, хо-нохо дар бари шеъру сухани ноб ба шино медароед. Мо дуо мекунем, ки Парвардигор шуморо мададгор бошад, ба ар кадоматон табъи зариф, зави латиф ва иломи шариф ато намояд, то номбардори арзандаи Маастии Хуанд шавед!
* * *
Рзи умъа, ки ама аз кору тасил фори буданд, Нигинаю ду амсабааш сйи кошонаи Мааст ро пеш гирифтанд. Духтараки андак сиёурдаи пешонафарох ва дарозбин, ки тарзи либоспшиаш ба хуандиёни ширрухсор монанд набуд, пешопеш адам зада, вазифаи робаладиро иро мекард. Вай худро Фотима бинти Абдураззои Араб муарриф карда, аз мааллаи Арабон буданашро бо ифтихор таъкид намуд ва гуфт, ки волидонаш аз абилаи машури урайш баромадаанд.
– амаи сокинони мааллаи мо арабои олитаборанд ва бо дигар хуандиён алоаи хешу табор ё рафтуомад надоранд. Масид ва абристонамон ам алоида. Вале мадраса надорем. Аз амин сабаб чанд муддат аз Бибиотуни мааллаи Испаракон, ки амсояи мост, саба гирифтаю забони тоик омхта, барои такмили дониш ба мадраса омадам.
Дар Хуанд вууд доштани мааллаи алоидаи исфарагио барои Нигина гапи нав буд ва дарол пурсид, ки он дар куост ва ч хел пайдо шудааст?
– Аз нали падар амин адар медонам, ки пан аср муаддам сипасолори араб Мухаллаб Хуандро фат карда, ониби офтоббарои бозори Паншанбе, дар пали мааллаи Испаракон алъаи нав ва хонаои араб сохтааст. Аммо дар бораи кай омадани амшариёни ту тасаввуроте надорам. Ягон рз пеши бибиотуни ман рафта, амаашро тапурс мекунем…
Дугонао муддате хомш адам заданду духтараки сеюм, ки нисбатан адпаст, аммо дарозкокул буд, худро ба Нигина афс гирифта, оиста садо баровард:
– Эй Нигина, маро шинохт?
Аз саволи ногаон Нигина як ад парида, бо таауби ошкоро ро нигарист ва бо аломати инкор сар унбонд.
– Наврзи Ун дар ёдат аст? Пеш аз расу суруд амро момакбоз карда будем…
Нигина аз рогард истода, сар то пойи духтаракро бодиат синча карду узромез гуфт:
– Мебахш, ки нашинохтамат…
– Он рз секаса расидед… Мукофот гирифтед.
Нигина дарол гапро ба шх кашид:
– Агар ту ам рас мекард, асло фаромш намекардам!
– Дуруст мег, дугона. Ман ам расидан мехостам. Лекин… акоям иозат надод.
– Яъне ки ту аз Ун?
– Не. Хонаамон дар Кулангир… Лекин ватанамон дар кистонай.
– Яъне ту ам мисли ман муоир, эй духтар?! – бетакаллуф ба сбат пайваст Фотима. – Хонаи ман дар мааллаи Арабон, лекин ватанам дар Арабистон. Оё номи ту ам Фотима нест?
– Номи ман Гулноз. Ватанам Масчо…
– Ч хел ба Кулангир омад?
– Падарам чпони Бобои Миррамат. Акоям нигабони аспо…
– Ана акнун фамидам, ки чаро акоят туро расидан намондааст! – гапро боз ба шх кашид Нигина. – Вайро танбе мебояд дод. Паго ба хонаатон рафта…
– Акоям дар Кулангир нестай…
– Ба кистон рафтаст?
– Не, амрои ошнояш Сабзал ба сарбоз рафтай. Мегянд, ки акоям Шомуроди Кистон дасти чапи Мирмаликай…
Номи азизро шунидан амон вууди Нигина ларзид. Вале чун амеша худро зуд ба даст гирифта, шхиро бо оанги аввала идома бахшид:
– оло, ки акоят нест, акнун мерас?
– Албатта! Кистони мо кони расай. Агар хо, ба ту раси остин ёд медиам.
