— Панясем на руках,— сказаў Дубравец. Ён быў сярод шасцярых, якія трымалі дамавіну Круміньскага.— Давайце падымем на плечы, лягчэй будзе несці,—запрапанаваў ён і падаў знак ісці. На шасе сталі і панеслі двума радамі. За дамавінамі пашла радня, а за ёю ўсе, хто быў на могілках. Ішлі спакойна, не размаўляючы, зняўшы шапкі. Свежыя дамавіны, узнятыя над галовамі людзей, пагойдваліся ў такт іхнай хадзе. На дамавінах адлюстроўваліся водблескі чырвані, якой густа ўкрылася на захадзе неба. Людзі ішлі ў горад. Разам з дамавінамі растраляных, яны неслі ў горад трывогу. Яе адчулі там і насустрач камендант горада вывеў паўроты легіянераў, якіх паставіў па абодвы бакі дамавіны, а сам паехаў наперадзе. Перад тым як паехаць, камендант крыкнуў:
— Каб ніводнага гуку мне.
Яму ніхто нічога не сказаў. Ён чуў толькі тупат тысяч ног і ўсхліпы і прымаўленні жанчын. Яго расцвельвала галошанне маткі Шаўрука, падобнае на жалобны спеў, перапоўненас скаргай:
У сырой зямлі я насядзелася,
Жывучы, гора я нацярпелася
Камендант завярнуў каня і закрычаў на жанчыну і маці спыніла, збаяўшыся крыку, свае скаргі.
У горадзе на тратуарах стаялі кучкамі людзі. Каля тратуараў як і ўдзень, сталі патрулі. Яны зганялі людзей з тратуараў, заганялі іх у двары і ў кватэры. Горадам ішла трывога і нарастала. Запёршыся ў кватэрах, людзі на момант адчынялі вокны, высоўвалі з акон галовы, каб зірнуць у вуліцу, і таропка хаваліся, зачыняючы іх. Гандляры спяшаліся зачыніць крамы і хаваліся ў крамах самі, каб перачакаць пакуль пройдзе вуліцай гэтая нябачная яшчэ ў горадзе дзіўная хаўтурная працэсія, абкружаная ўзброенымі легіянерамі.
Працэсія гэтак прайшла цераз увесь горад. За горадам камендант спыніў легіянераў, а сам ад'ехаў на край шасе і стаяў так, аж пакуль працэсія знікла за агарожай рускіх, як іх тут звалі, могілак. Ён стаяў так доўгі час, пра нешта мяркуючы. Наўкола гусцелі змрокі, збіраючыся ля могілак. 3 могілак ішло прыглушанае адлегласцю водгулле галасоў. Яны пасілялі трывогу. Палкоўнік Шэмет прасіў каменданта наглядаць за хаўтурамі. Ён правёў іх па гораду, але што ў іх там на могілках? Памеркаваўшы, ён загадаў легіянерам акружыць могілкі і сам павёў іх.
У гэты час на могілках мужчыны капалі яму для магілы. Непадалёк на магільным насыпе, уросшым дзёрнам, стаяў Дубравец. Ён гаварыў, а далей, каля самай капліцы, што сярод могілак, чалавек трыццаць пяць мужчын з гарадскіх і з чыгуначнага пасёлка ладзіліся стаць у два рады. Шаўрук малодшы і яшчэ двое з ім, аднекуль з-за капліцы прынеслі вінтоўкі і раздавалі іх тым, хто станавіўся ў рады. Натоўп слухаў Дубраўца і палахліва азіраўся на мужчын, што збіраліся ля капліцы. Адзін за другім ішлі да капліцы з натоўпу мужчыны.
— Нас не мала, таварышы, мы збярэм свае сілы ў народзе. 3 намі пойдзе, хто не хоча цярпець панскага гвалту, здзекаў і катаванняў, хто не збаіцца аддаць жыццё сваё за комунізм...
— Легіянеры! Ідуць легіянеры! — крыкнулі з натоўпу.
Дубравец на момант прыціх, каб зірнуць у бок горада, убачыў легіянераў, якія сышлі з шасе і ланцужком рушылі да могілак і сказаў:
— Яны пабаяліся крануць нас у горадзе і цяпер ідуць каб адпомсціць за страх, які перажылі. Яны ведаюць, што кроў нашых таварышоў з'яднае нас, стане нашым штандарам. Хто застаецца тут, бывайце, таварышы, і ведайце, мы хутка вернемся. А хто ідзе з намі, хай становіцца ў нашы рады, пад штандар партызанскага атрада імя чатырнаццаці.
Дубравец паказаў рукой у бок капліцы. Над радамі людзей з вінтоўкамі, якія стаялі там, развівалася чырвонае палатно штандара.
Дубравец развітаўся з Ленай, узяўшы яе руку, а тады яшчэ раз сказаў:
— Бывайце, таварышы! Мы вернемся разам з Чырвонай арміяй.
Ён сышоў з магільнага насыпу, падаўся да таварыша, які трымаў сцяг і пашоў у глыб могілак. Калі за ім крануўся атрад, з натоўпу выступіла яшчэ некалькі чалавек і подбежкам пашлі даганяць іх. Натоўп стаяў нерухома, запамятаўшы на легіянераў, маўкліва пазіраючы ўслед атраду. Усе ведалі: за могілкамі чыгунка, а за ёю непадалёк лес. Калі атрад паспее перайсці высокі чыгуначны насып, легіянеры нічым не здолеюць пашкодзіць яму. I ўсе чакалі стаіўшы страх, не адрываючы вачэй, ад ледзь прыметнага, у змроках вечара, чыгуначнага насыпу. Ён высока ўзнімаўся над могільнікавай агарожай, прасвечваючыся паміж дрэў.
Легіянеры ішлі да могілак крадучыся, разыходзячыся шырока, каб падыйсці да могілак з трох бакоў. Яны хутка падыйшлі да самай агарожы могілак і палезлі цераз яе, ломячы яе, валячы на зямлю. на блізкія магільныя насыпы. У вароты ўехаў камендант, побач з ім увайшло ў вароты некалькі легіянераў. Легіянеры трымалі на руках вінтоўкі, гатовыя страляць і калоць. Камендант спыніўся перад натоўпам, абкружаным легіянерамі, і моўчкі аглядзеў яго.
— Н-ну? — сказаў ён,— чаму-ж яшчэ не пахавалі? Мігынгуеце?..
На яго пазіралі і палахліва і здзіўлена і нехта сказаў голасам, у якім была зусім не схаваная радасць, якая і штурханула чалавека гаварыць:
— Не зловіце, яны пашлі!..
— Хто пашоў?
— А вунь! партызаны!..
