Але не паспеў маёр націснуць на спуск, як аднекуль з даліны пачуўся гук стрэлу. Кандор, ранены ў галаву, пачаў павольна падаць.. Распластаныя крыллі служылі яму парашутам і затрымлівалі падзенне. Ён не выпусціў сваёй здабычы і мякка ўпаў на зямлю ў дзесяці кроках ад берагу ручая.
— Роберт! — крыкнуў Гленарван, бегучы к месцу падзення.
Яго спадарожнікі таксама пабеглі за ім.
Кандор быў нежывы. Цела Роберта не было відаць пад яго распластанымі крыллямі. Гленарван апусціўся на калені і, вызваліўшы хлопчыка з кіпцюроў птушкі, паклаў на траву і прылажыў вуха да яго грудзей.
Ніколі яшчэ крык радасці не быў такім гучньпм у Гленарвана, як гэты:
— Ён жывы! Ён дыхае яшчэ!
Мігам Роберта раздзелі. Яго скроні змачылі вадой. Ён паварушыўся, расплюшчыў вочы і прашаптаў:
— Гэта вы, сэр... мой другі бацька!
Гленарван не мог гаварыць. Хваляванне сціскала горла. Апусціўшыся на калені поруч з хлопчыкам, цудам выратаваным, ён заплакаў.
Роберту, толькі што выратаванаму ад адной страшнай небяспекі, пагражала другая, не менш страшная — быць замучаным пяшчотамі. Які-б ён не быў слабы, але ні адзін з падарожнікаў не стрымаўся, каб не абняць яго. Аднак, відавочна, ад абдымкаў і пацалункаў хворыя не паміраюць, бо хлопчык ад іх не загінуў.
Пасля таго як мінулі першыя хвіліны ўзрушальнай радасці, што Роберт жывы, падарожнікі ўспомнілі аб выратавальніку. Першым падумаў пра яго маёр. Азірнуўшыся, ён убачыў кроках за пяцьдзесят ад ручая, унізе гары, чалавека вельмі высокага росту, які стаяў нерухома, як статуя, абапіраючыся на доўгую стрэльбу.
Ростам ён быў больш шасці футаў. У яго былі шырокія плечы, на якія звісалі доўгія прамыя валасы, абвязаныя скураным раменьчыкам на ілбе. Лоб яго быў афарбаваны ў белы колер, пераноссе ў чырвоны, а павекі ў чорны. Ён быў апрануты, як пагранічныя патагонцы, у пышны плашч з шаўкавістай поўсцю наверх, з чырвонай аблямоўкай па краях. Плашч гэты быў зроблены са скуры, знятай з шыі і ног гуанака, і сшыты страусавымі жыламі. Пад плашчом відаць было нацельнае адзенне з лісіных скурак, падперазанае па таліі поясам, к якому быў прывязаны мяшочак з фарбамі для твара. Абуткам яму служыла бычыная скура, у якую былі абкручаны ногі і якая падтрымлівалася накрыж пераплеценымі раменьчыкамі.
Твар у патагонца быў прыгожы, не гледзячы на размалёўку, і выяўляў вялікі розум. Ён спакойна чакаў прыняўшы позу чалавека, які адносіцца да сябе з павагай. Яго нерухомая і велічная фігура, якая стаяла на каменным п’едэстале, здавалася высечанай з каменя.
Заўважыўшы патагонца, маёр паказаў на яго Гленарвану. Той пабег к выратавальніку Роберта. Патагонец ступіў два крокі наперад. Гленарван схапіў яго руку і моцна сціснуў абодвума рукамі.
У позірку Гленарвана, ва ўсмешцы на ўвесь твар было столькі падзякі, што патагонец не мог не зразумець такіх гарачых пачуццяў. Ён павольна схіліў галаву і сказаў некалькі слоў на невядомай ні маёру, ні Гленарвану мове.
Разгледзеўшы ўважліва чужаземцаў, патагонец загаварыў на іншай мове. Але новы яго сказ быў такі-ж незразумелы, як і першы. Аднак Гленарвану здалося, што ў яго вымаўленні ёсць нешта, падобнае на іспанскую мову, на якой ён ведаў некалькі агульнавядомых слоў.
— Іспанскі? — запытаў ён.
Патагонец некалькі разоў кіўнуў галавой.— Жэст, які аднолькава азначае згоду ва ўсіх народаў.
— Добра,— сказаў маёр,—гэта датычыцца нашага сябра Паганеля. Якое шчасце, што ён уздумаў вывучаць іспанскую мову!
Паклікалі Паганеля. Ён умомант прыбег і вітаў патагонца з чыста французскай грацыяй, якую патагонец наўрад ці ацаніў. Вучонаму-географу расказалі ўсё па парадку.
— Надзвычайна,— сказаў ён.
І, шырока раскрыўшы рот, каб выразней вымаўляць словы, ён сказаў:
— Vos sois um homem de bem[29].
Тубылец уважліва слухаў, але нічога не адказаў.
— Ён не разумее,— сказаў географ.
— Можа вы няправільна ставіце націск? — выказаў сваё меркаванне маёр.
— Гэта магчыма. Пракляты акцэнт.
І Паганель зноў пачаў выказваць свае любезнасці. Яны мелі такі-ж самы поспех.
— Пераменім сказ,— сказаў ён і павольна, настаўніцкім тонам, сказаў наступныя словы:
— Sem duvida, um Patagâo?[30]
Патагонец быў нямы, як рыба.
— Dizeime[31] — дадаў Паганель.
Тубылец маўчаў.
— Vos compriendeis?[32] — закрычаў Паганель так голасна, што ў яго ледзь не лопнулі галасавыя звязкі.
Было добра відаць, што індзеец нічога не разумее, бо ён адказаў урэшце па-іспанску.
— No comprendo[33].
Надышла чарга Паганелю здзіўляцца. Ён з абурэннем пачаў перасоўваць акуляры з вачэй на лоб і назад.
— Хай мяне павесяць,— сказаў ён,— калі я разумею хоць адно слова з гэтай праклятай гаворкі. Гэта арауканская мова, я ўпэўнены!
І ён павярнуўся да патагонца.
— Іспанскі? — паўтарыў ён.
— Si, si,[34]— адказаў патагонец.
Здзіўленне Паганеля было бязмежным.
Маёр і Гленарван скоса паглядалі на яго.
— Я баюся, мой вучоны сябра,— сказаў маёр, і ўхмылка прабегла па яго губах,— што вы зноў сталі афярай сваёй разгубленасці.
— Што? — здзіўлена запытаў географ.
— Так, зусім відавочна, што патагонец гаворыць па-іспанску.
