– Амансың ба, Асқар? Менің бұқамды көрмедің бе? Бүкіл ауылды аралап шықтым. Жоқ. Енді Дәулет екеуіміз ферма жаққа іздеп барып қайтайық деп жатырмыз.
– Е-е, ол сіздің бұқаңыз ба? Атам оны жаңа ғана аулаға қамады.
– Шын ба? Бір мүйізі сынық қара бұқа ма? Баяғыдан бері айтпайсың ба? – деп қуанып кеткен Ережеп асығыс аттана бастады.
– Жақсы хабар әкелгенім үшін сүйінші бермейсіз бе? – деді Асқар, Дәулетке көзін қысып.
– Көз көрмей, көңіл сенбейді, менің бұқам болса, ренжітпеймін, қара да тұр, – деп, Ережеп кетіп қалды.
– Менің бұқам болса, ренжітпеймін! – деп ыржиды Асқар. – Одан да шарбағын жөндемей ме, бұқасы далада қаңғып жүр.
– Сен бе оны аулаңа қамап қойған? Қатырасың, – деп күліп жіберді Дәулет. – Ережеп бұқасын қатты уайымдап еді. – Дәулет жыламсыраған Ережепті мазақтап, қабағын түйіп, көзін сығырайтып, екі саусағымен сиыршының салбыраңқы мұртын көрсетті.
– Қалжың ғой қамағаным! Атам болса жаман ұрысты. Қатты сұрланып кетті дейсің бе Ережеп? – Асқар да ренжіген Ережепті мазақтап, екеуі оның бұрынғыдан да төмен салбырап кеткен мұртына ішек-сілелері қатқанша күлді.
– Таптыңдар ма? Алыс кетпеген ғой, шамасы? – деп сұрады атасы Дәулет келгенде.
– Көршілердің ауласынан табылды, – деп күлді Дәулет. – Қаңғып жүрген жерінен оны Асқар өз қорасына қамап қойыпты.
– Барымташы ғой Асқарың, олардың тұқымында болған ондай.
– Барымташы деген кім?
– Мал ұрлауды кәсіп қылатындар. Мәселе қамауда емес, ізін білдірмей тығып қоюда. Асқар сияқты. Алақандай ауылда Ережептің бұқасын тығып қойғанын қарашы, – деп таңғала басын шайқады Жәкен. – Әкесінің тұқымына тартқан сенің Асқарың.
– Жоға, ата, Асқар ондай емес, жай қалжың емес пе?! – деп, Дәулет досын ақтап алуға тырысты.
Атасы, негізі, әр адамның қасиетін тез аңғаратын. Дәулет оның болжамы шын келгеніне талай куә болған. Қазақ ауылында Берік деген бала болатын. Балалық шақта Дәулетпен және Асқармен ойнауға жиі келетін. Берік бастықсып, әркімге бұйрық беріп, қазылық жасап, әлдебір табысты бөлгенге құмар болатын. Өзі ойынға да қатыспай, сырттан қарап отыратын. Көбінесе ысқырығын алып, шарбаққа жайғасатын.
– Прапорщик болады, – деді бірде атасы Берік туралы. Расында, жиырма бес жасында прапорщик лауазымына ие болған Берік – әлі күнге дейін прапорщик. Одан биік шенге өспеді.
Мотордың шуы мен жолдың шұңқырларына қарамай, Дәулет қалғып кетті. Жол бойы жарым-жартылай қалғып отырса да, айналада болып жатқан өзгерістерді байқап жатты. Жол жадағай шоқылы жерге ауысқанын білді. Қазыбектің дискіні ауыстырып, шығыс әуендері шансонға ұласқанын естіді. Арасында түсіне бала кезінде боранда Асқар екеуі тығылған бейіт кірді. Сол мазарда Асқар екеуі алма-кезек үшінші біреумен қарта ойнап отыр екен. Бірақ оның келбеті анық көрінбейді. Асқар ойынға кіріскенде, бәйгеге мұның тұмары тігілді, сол себепті ол досының ұтқанын тілеп отырды. Ақырында Асқар жеңді, бірақ ол тұмарды Дәулетке берудің орнына бетін жасырып отырған ойыншыға ұсынды. Бұл үшінші адам оны Асқардың қолынан жұлып алып, жоғалып кетті. Осы тұста оянып, көзін бір ашып алған Дәулет кеудесіндегі тұмарын қолымен сипап тексеріп қойып, қайтадан қалғи бастады. Ол:
– Келдік, шық! – деген Қазыбектің бұйрығынан оянды.
– Құп болады! – деп, Дәулет көліктен шығып, ұйып қалған аяғын жазды.
– Анау үйде тұрасың. Сонда бос кереует бар. Матрас та болуы керек, сайтан алғыр бичтер ұрлап әкетпесе, – деді Қазыбек, барақ тәрізді үйді көрсетіп.
Дәулет иыққабы мен күрткесін алып, балшықтан салынған үйге қарай аяңдады. Үйдің есігі ашық тұр екен, есіктің ойығында май басқан тор ілінген. Дәулет торды сырып, ішке кірді. Барақтың ішінде сыз бен махорка аралас иіс мүңкиді. Бөлменің бар жиһазы екі қатар темір кереует, қабырғаға тығылған сөре, үстел мен отырғыш және кіреберістегі пеш екен. Заттарын бос кереуетке тастай салып, Дәулет далаға шықты. Қазыбек кілтпен екінші кішілеу үйдің құлпын ашып жатты.
– Не, матрасты таптың ба? – деп сұрады Қазыбек, Дәулетті көріп.
– Жоқ, іздеген жоқпын әлі. Маған қоңырау шалу керек, телефоныңызды беріңізші.
– Қайдағы телефон? Мұнда ұстамайды, – деді Қазыбек.
– Сонда мен не істеуім керек?
– Жылқыларға қарайсың, мен жоқта қаңғыбастарды қадағалайсың. Не, білмеп пе едің?
– Қайдағы қаңғыбастарды?
– Кешке келеді, көресің. Кел, маған көмектес, – деп, Қазыбек үйдің есігін ашып, көлікке қарай жөнелді.
– Мына қаптарды үйге апар.
Көліктің жүк қоймасында үш қап макарон, екі қап картоп және бір қап пияз жатыр екен. Дәулет қаптарды үйге тасып бітіп:
– Қазыбек, түсініспеушілік болған сияқты, маған қайтып барып, Асқар досыммен сөйлесу керек.
– Қайта бер, – деп мысқылдады Қазыбек.
– Ал сіз қашан қайтасыз? – деп сұрады Дәулет.
– Белгісіз әлі, қой қораны жылыту керек. Ендігі аптада қар жауады дейді.
– Мен қалай кете алар екенмін?
– Кете алмайсың, бұл жерде такси-макси жүрмейді, – деді Қазыбек.
– Жаяу барсам ше? Жақындағы ауылға неше сағатта жетуге болады?
– Сен өзің, расында, ақымақсың ба? Әлде мені әдейі жынды қылып тұрсың ба? – деп ашуланды кенеттен Қазыбек.
– Түсінбедім, – деді Дәулет, Қазыбектің қасына жылдам жақындап.
Қазыбек қорыққанынан есікке қарай шегініп:
