Баай Эбэ диэн улахан кл. Былыр бу Баппааайы нэилиэгэр, кии-с ск илигинэ, саамай бастаан, Баай Эбээ сутаан лр сылдьар сэттэ дьиэ тоустар хантан эрэ хотуттан кн кэлбиттэр. Баай Эбэ куру тыатыгар куобахтаах, сала элбэх саыллаах, табата, тайаа ахсаана биллибэт элбэх эбит. Балыгын туунан этэр буоллахха, Баай Эбэ кыыыран, дохсун долгун баалынан бырааттаннаына, собото-мундута таска килэс гына тэрэ . Дьэ маннык баай сиргэ кэлэн, сутаан лр гыммыт тоустар балыгы хомуйан сиэн, сэниэ ылан, олохсуйан, Баай Эбэ бастакы хааайыннара буолбуттар. Кинилэр Баай Эбээ Хампа Чинэкэ диэн аат биэрбиттэр. лр сылдьан, мантан чирэстээн-чирэстээн кии буоллубут диэн итинник ааты биэрбиттэр.
Былыргы дьон ханнык баарар сири, рдгэр сылдьан, аатынан ааттаабаттар. Айыыраан. Ол иин таптаан, Баай Эбэ диэбиттэр. Ол саана Баай Эбэ 2 кс усталаах, кс кэриэ туоралаах, былыргы саха дьонугар муораа тэнээх кл .
Бу маннык баай сиргэ олорон, 7 дьиэ тоустар, хоргуйан лхтэээр буолуох, байалларыгар кн солото суох буолбуттар. Манна уонча сыл барара байан, бскй уойан олорбуттар.
Ол саана Бл, Дьокуускай икки ардыгар сылдьыыы суола баар буолбут. Ол суолунан Баай Эбэни хоту ттнэн, Чоогдоор диэн хайанан аааллар . Манан ааан иээччи биир атыыыт, Баайга сылдьан, тоустары кытта билсибит. Кини ол дьонтон уонча сыл муспут р-хара кылааннаахтарын крн ылбыт. Ити курдук сайын аайы кэлэр буолбут. Кини нуучча аын, тааын тараппыт.
Биирдэ тоустар атыыыты, албынныыгын диэн, лт сынньан кэбиспиттэрэ тыына эрэ куоппут. Онтон бэттэх кини кэлбэт буолбут. с сыл буолан баран дьэ кэлбит. сс элбэх аы-тааы аалбыт. «Иллээ кэллим», – диэбит. Тоустар сблэммиттэр. Аын ааан, тааын танан барбыттар. Атыыыт тлээин ылбыт да, хоммокко эрэ тннбт. Тоустар, куттанар дии санаан, кыамматахтар.
Ол саана Дьокуускайга Улахан Маама диэн буоспа ыарыыта турбут кэмэ . Ону аыгар, тааыгар булкуйан аалбыт эбит. Сылаабай доруобуйалаахтар ол киээтиттэн ыалдьан барбыттар, сарсыытыттан лтэлээбиттэр. Ситэ уонча хоммотохтор, ураалар кнтэн кн кураанахтанан испиттэр.
Саамай кэлин биир уон икки саастаах кыыс эрэ тыыннаах ордубут. Кини туох баар дьону барытын биир окучахха кмпт. Арай бэйэтин аатын эрэ кыайбакка, ураатын айаар соон кэбиспит. Аата балтараа саааннаах, Улахан, бухатыырдыы крнээх кии .
Кыыс соотоун ытыы-соуу олордоуна, арай кугас баттахтаах, сараппааннаах нуучча кыыа киирэн кэлбит. Кини кыыы аынар, саататар эбит. Аралдьыйан, оонньуур буолбуттар. Биирдэ нуучча кыыа эппит: «Бгн Дьокуускайтан кх элэмэс аттаах кии кэлиэ. Эн кини кэнниттэн барардыы быаарын. с буур табата булун. Биирин миэ гын (миинэр таба), иккитин ктл гын (ырдар). Онно саамай чгэйин, наадалааын ырдан бараар. Оттон мин, бастаан суор буолан, халарыктыам, онтон, табах буруота буолан, симэлийэн стм. Эн миигиттэн куттанар буолаайаын. Мин Улахан Маама иччитэбин. Эн оолоргун, эн харыыйар дьоун хаан да лрм суоа, чэпчэкитик сылдьар буолуом», – диэн баран, мэлис гынан хаалбыт.
Кырдьык, кини эппитин курдук, кии кэлбит. Дьоно лбттэрин туунан эппэтэх. «Бултуу барбыттара», – диэбит. Айан киитэ, наылыччы ааан-сиэн баран, салгыы аттаммыт. Сотору буолан баран, кыыс эмиэ батыспыт. Дьонунаан байан-тотон, крлээн-нарылаан олорбут сирин быраан, собус-соотоун араан айан суолун тутан бара турбут. Ол саана сыара суох . Ыыыр атынан, табанан сылдьаллар эбит. Суоллара да суол буолбатах, мас дьккэни батыан ыллык устун айанныыллар эбит. Ол эрэйдэнэн-сордонон айаннаан, Блн ааан баран, олохсуйбут. Элбэх оолонон-урууланан, байан-тайан олорбут. Т да чгэй олоххо олорбутун иин, тохойо кырдьыар дылы дьонун санаан эрэйдэнэр, ытыыр эбит. Ол иин эмээхсин дойдутун Энэлгэн нэилиэгэ диэн ааттаабыттар. 1936 сыллар саана итинник ааттаах нэилиэктэн сылдьабыт диэн обуоунан аааллара .
Баай Эбэ хоту ттгэр Тарта Арыыта диэн арыы уонна ол анныгар Кириэс Элгээнэ диэн тгээ биллибэт кыра элгээн оото баар. Ити тоо итинник ааттаммыта эмиэ остуоруйалаах. Былыр Бл диэкиттэн баай блх дьоннор Дьокуускайга кн испиттэр. Ол иэн, биир элгэээ тохтоон, хонорго быаарыммыттар. Икки турбут уолаттардаах оонньордоох эмээхсин эбиттэр. Тртэр эбит да, трт кмс ыыырдаах, биирдии кмс ннээх, кычымнаах баай ыаллар. Элгээн кытыытыгар чаайдыы олордохторуна, икки орулуос кустар, ктн куугураан кэлэннэр, элгээн ортотугар тэлээрэн тспттэр. Уолаттар обургулар, оччону крхтэрэ дуо: «Бииги аспыт», – дэспиттэр да ох сааларын рдгэр тспттэр.
«Ама итини баас. Ийээ, хата миини р. Билигин таааран, бэлэмэ угуохпут». Ийэлэрэ буойбут: «рэх баа, аата-суола биллибэт сиргэ, аргыый саары эрэ. Иччилээх буолуо. Ийэ сир буолуо. Аргыыйы, нохолоор», – диэбит. Ону аалара: «Ээй, эмээхсин, хаалары саарыма. Ама, ити кус хараын саа чалбахха тхтэрэ диэтэи дуу?» – дии-дии клбт.
Уолаттар, сырсан бтклн киирэн, орулуостары хоннохторун анныгар тэрэн, тыла суох ыыппыттар уонна бултарыгар иккиэн ыстанан кэбиспиттэр. Харбаан ыыахтанан иэн, ылыахча буолан иэн, иккиэн хаыытаа тспттэр: «Атахпытыттан туох эрэ тардар. Абыраа, таараа!» – диэн хаыытаа-сарылаа сылдьыбыттар. Мхс-мхс тимирэн ылаттаабыттар.
