Маарыйа Клэ манныктан ааттаммыт. Былыр ити сиргэ быстар дьадьаы оонньордоох эмээхсин олорбуттара эбитэ . Кинилэр итиннэ баар клтэн балыктаан сиэн олорбуттар. Онтон олох кэнники балыктара киирбэт буолан барбыт. Кэлин, аны тугу да аыыллара суох буолан, оонньордоох эмээхсин маннык сбэлэспиттэр: «сктн сарсын балык ылбатахпытына, хайыахпытый, кыыспытын Маарыйаны сиэхпит. Инньэ диэн ллл дуо», – диэбиттэр. Сарсыныгар оонньордоох эмээхсин нэиилэ ойбон алларан барбыттар. Алларалларын аай кытта, муус рдгэр собо б тл тэппит. Онон кыыстарын сиир былааннара уурайан, оонньордоох эмээхсин рэн-ктн, дьиэлэригэр соболорун нэиилэ сгэн тахсыбыттар. Кыыстарын лртн быыаабытын иин, бу кл кыыс аатынан Маарыйа диэн ааттаабыттар.
1916 сыллаахха Харлампьев Петр-Дьалдьыык уола Павел Харлампьев кинээс суруксута эбит. Бу Павел Харлампьев аатыныын Петрдыын манна, бгээ, мунньахтаабыт. Бу бириэмээ бииги нэилиэкпит ргт нэилиэгэр киирсэрэ эбитэ . Дьэ ол мунньахха бииги нэилиэктэн сайабылыанньа баар, онон ргт нэилиэгиттэн арахсабыт диэн уураах тааартарбыт.
Кинээинэн Николаев Филипп-Бадык диэн киини талбыттар. Оттон нэилиэк аатын ким диэн ааттыахха сбй диэн боппуруоска, били, саа туруоруллубут кинээс, Бадык, олорор сирин аатынан ааттыахха сп диэн быаарбыттар. Ол саана Бадык Баппааайы рэин рдгэр олорбута . Онон, онтон ыла бииги нэилиэкпит Баппааайы диэн ааттаммыт.
Нэилиэк нэилиэктэн арахсан, саа ааттаммытын чиэигэр Дьабдьакыын баайтан биир сылгы атаын ылан, тонуу лт сынньан сиэбиттэр. Арыгы суох буолан, арыгылаабатахтар.
Балааччыттан чугас Хаын диэн дэриэбинэ баар. Бу дэриэбинэ аттыгар Сохообут кл сытар.
Былыр тоустар Хаын олохтоохторугар сэриинэн саба тспттэр. Кн быа ох саанан ытыаласпыттар. Ким да кими да хотуо суох диэн, с тоус, тыыга олорон, Сохообуту туоруурга санаммыттар. Тыыга олороотторун кытта, хаыттар ытыалаан барбыттар. Ох кэллэинэ, тоустар тарбахтарыгар тэрэн иэллэр эбит. Кинилэр оннук тргэн-таран, сымса туттуулаах эбиттэр.
Хаыттар санааа ылларбыттар, хайдах гынан бу дьону лрбт диэн. Толкуйдаан-толкуйдаан, дьэ, тобулбуттар. Тыыны тэитэ ытыалыахха диэн буолбут. Бары тыыны тэитэ ытыалаан барбыттар. Тыы тэстэн, уу киирэн барбыт. Тоустар хайыыр да кыахтара суох буолбут. Инньэ гынан, кн киириэр дылы ытаабыттар-соообуттар. Кн киириитэ тыылара туолан, тимирэн барбыттар. сс кскэ ытаабыттар. Ол курдук с тоус бу клгэ тимирэн хаалбыт. Ол иин бу кл Соообут диэн ааттаабыттар. Кэлин уларытан, Сохообут диэбиттэр.
Былыр Бл оройуонугар ара диэн ыарыы кэлэ сылдьыбыта . Бу ыарыыны ол кэмэ кыайан эмтэниллибэт эбит. Элбэх кии лбт. Билии Мастаах совхоз сиригэр ол ыарыы эмиэ кэлбит. Ол бириэмээ дьон тус-туунан тхтрг бытанан олороллоро . Дьэ, хас да ыалга дьоннор ол ыарыынан ыалдьыбыттар.
Дэриэбинэттэн соччо ырааа суох Одуда диэн кл баар. Ол кл кытыытыгар, тыа быыыгар хас да ыал кыттыан дьиэ туппуттар. Уонна ол дьиэлэригэр били ыалдьыбыт дьоннорун аалан, хаайан кэбиспиттэр.
Бу ыарыах дьону ким да кэлэн крсбэт, ким да кинилэри ааппат эбит. Ыарыахтар дэлби сэниэлэрэ эстиэр диэри ытаабыттар. Ол олордохторуна, дьиэлэрэ аллара тимис гынан хаалбыт. Ол дьиэ оннугар уу бычалыйан тахсыбыт. Дьиэ оннугар, дьэ, онон кл скээбит. Ол кл билигин кып-кыра клччэ. Кии уонча мнтэ иигэр тгрйэн кэлэр: клччэтэ. Уутун хап-хара. Оттон баан ыллахха, син биир кннр уу курдук уу. Уута харатын иин Хара Уулаах диэбиттэр.
Тиистээхтээх диэн кл баар. Ол туунан манныгы кэпсииллэр.
Былыр биир кии, алта мастаах болуот оостон баран, бу кл ортотугар киирбит. Балыктыы. Эмискэ болуота крчэхтии ытыллыбыт. Долгуннуран барбыт. Кии крт, болуоту икки ттнэн кстр харахтаах ханнык эрэ харамай тахсыбыт. Кии куттаммыт. Нэиилэ тыаны булбут. Ол биллибэт харамай кустар ктн кэлбиттэриттэн биири сиэбит. Онтон тиистээх баар клэ диэн буолбут уонна Тиистээхтээх диэн ааттаммыт. Урут сс этэр этилэр, бу кыыл биир аты уонна ыыыры сиэбит диэн.
