Трппт Дьокуускайтан кэлбит. Сээпилэ – манай кэлбит. Онтон Хаандыр трбт. Онтон – Ччк диэн. Кстээх кии ол. Олохону кэпсиир курдук. Ол иин Ччк диэбиттэр. Улахан, ити атыыр оус, ону, икки муоуттан ылан баран, трйэн р анньан тааарара . Сылгы атыырын, сайын таалалаан сытар атыыры, туруорбат . Ччктн трбт кии срэхтэммит. Ол аата Бтр диэн буолбут. Ол Бтртэн трр мин ээм. Дьаакып диэн. Онон Яковлевтар диэн ааттанабыт бииги. Онтон мин аам трр. Сдт диэн. Онтон ити мин трн олоробун. Ити дьон диэн йэлэрэ уун йэлээх дьон. Мин ээм сн туолуо сыл аарынан тутайан лбт. Аам буоллаына 95 сааыгар лт.
глээти олохтообут кии Тпрн эбит. Тоус. Бу мантан 12 кстх сир Амааах баар. Бастаан бу тоустар бу сиргэ олорон испиттэр. Онтон икки кс бэттэх Манабычаан диэн баар. Онно сыарыйан кииртэр. Онтон киирэн кэлтэр. Улам сыарыйан иэр дьон эбит. Мыччагдаан диээ киирэллэр. Мантан биэс кс. Онтон кэлбиттэр. Курдай диэн сир баар. Былыргы алаас. Дьэ, онтон бу дойдуга кэлэн испиттэр.
Ол аайы хойгуо 1 туруоран испит. Хоту ттбтгэр Тириэтэй Клэт диэн баар. Сургуулук диэн баар. Бу икки ардыгар, саха ортотугар бу кии киирэн иэр. Тириэтэйи – Аллараа Нам быстаа. Манна киирэн, бу кллэри хорон, ыал оортоон иэр эбит. Албас кии эбит. С биэрэр эбит. Кл биэрэр эбит. Устунан дааны. Икки хараа суох.
ээ Бл, дьэ, с буолар. Сирбитин былдьаата диэн. Икки нэилиэк ыккардынан киирэн. Куорат суута баар буолуо. Олору быаарбаттар эбит. Ол иин, дьэ, Дьокуускайдаабыттар. Атынан. Дьокуускайтан суут кэлбит. Хааахтаах . Болбуоттаан кэлбиттэр 2 Тпрэ. Икки хараа суох. Тайахтаах. «Бииги ойуурга сылдьарбыт куаан. Бырадьаах сылдьарбыт куаан», – диэбит.
Эппиэтэ срдээх буолуо буоллаа. Барыта ыал баар. Бу хоруллубут сиргэ. Ыарыйыы б буолбут. М б буолбут. Тойон тскэ аспыт. Тпрн тайаынан охсубут. Тойон тттр олоро тспт.
«Тойонуом, хаааккар кырбатыма», – диэн баран, тайаынан охсор. Тойон икки хоммут дуу, с хоммут дуу. Атыттар барбыттар. ээ Бл дьоно.
Тпрн оонньуу тэрийбит. Бэсиэлэй оорбут. чгэйдик бэлэхтээбит. Сыспытын да санаабыт, сирин да ылбыт.
Тойон: «Саха буолтар. Сахалыы олороллор эбит», – диэбит. Тпрн хайаабыт. йдх кии эбит диэбит. Онон саха буолан хаалбыттар. Тэрийбит кии – ол.
Тпрнтэн билигин ким да суох.
Кэпсээнньит тылы быаарыыта:
1Хойгуо – дьуолка оороллор. Кыраныыссаа сири быыыыллар. Маы суоран оороллор. Былыр рэх суоар тугунан бэлиэтиэхтэрэй?! Маынан-отунан буоллаа дии.
2Болбуоттаан кэлбиттэр. Болбуот (эргэр., нуучч. «подвод») – нэилиэк дьоно уочаратынан айан дьонун тааллар – «подводная повинность». Э. К. Пекарскай аалбыт биир холобура маннык: «Биэс нэилиэк уопчастыба болбуотунан олороллор».
Мээ сирэ – учаастак. Мээ диэн ааттаммыта – ити Мээ Хааластан сылгы иитийэхтии кэлбиттэр . Сутааннар, от сии. Баай хамначчыттара буоллаа. Биир дьахтар ооломмут. Кинилэртэн. Кыыс , бадаа. Ынах баын ааарыгар атыылаан кээспиттэр. Ынах баын ааарын биэрбит баайга биэрбиттэр. Дьэ, ол кыыы ууаабыт, трттэнэн. Мээ Кыыс диэн ааттанан, Мээ диэн буолбут.
Ынах баын ааара атыылаах дьон диэн туох дьоллоох-соргулаах дьон буолуохтарай диир буолаллара борооттор.
Булгумар хоуун Кыргыдай хоууна эбит. Ыарыкчаан диэн сиргэ кл тумуаар олорбут. Ураты кстээх, ох саанан олус бэргэнник ытар кии эбит. Кини Кыргыдайын эрэ буолбакка, чугас нэилиэгин Хаыны эмиэ стхтртн арааччылыыр гэстээх эбит.
I йээн. Хаыа тоус бырааттыы хоууннар олорбуттар.
Кыргыстар кэлэн, сэттэ быраатын лрбттэр. Биири атаын ооллообуттар. Икки ордубут бырааттар кэлэн, Булгумар хоуун кмлргэр крдспттэр. Булгумар сблэспит. Соообут кырдалыгар тиийэн, тттр-таары хаамыталыы сылдьыбыт. Ону крн, Соообут (Сохообут) ууортан кыргыстар, маан сарыы таастаах дьон, сырсан кэлбиттэр. с кии хоуласпытыгар, Булгумар ох саанан ытан ньиргитэр. с киини биир ытыынан тиэ ытан кэбиэр. Ордубуттара, куотан, атахха биллэрбиттэр. Икки ордубут Хаын хоууттарыттан I Тоус, II Тоус нэилиэктэрэ скээбиттэр быыылаах. Ити кыргыстар рглдь куоппуттар. Ити тгэнтэн трттээх Соообут (Сохообут) клгэ Булгумар Аартыга (Кыргыстар Аартыктара) диэн баар буолбута.
II йээн. Булгумар Кыргыдайга Ыарыкчаан тумуаар олорбут. Лаппа кырдьыбыт кэмигэр. Икки уола ааларыгар кэлэн сбттэр: «Хаын тойоно икки илиммитин уоран барда. Аар тойон аабыт, илиммитин тннрр сбэни бул, кмлс», – диэбиттэр.
Онуоха аалара эппит: «Кыра уол тиийэн илимнэргин ыл. Кн тахсыыта утуйа сытар кэмэ буолуохтаах. Бииги ураатыгар тиийэрбитин сабаалааын, Соообут ортотун тыынан устан ааан бараын, хаыытаар: «Хаын хоууна хара ткн, илимнэрбин ыллым. Сиппит сиргиттэн ыл!» – диэн. Олус тиэтэйимэ. Мин эппиппин чгэйдик йд!» – диэбит.
