Бу икки киибит Чохоол Тумуа диэн тумуска, оттон Дыгын – бэтэрээ ттгэр сыппыттар. Дыгын ытыалаан киирэн барбыт. Онуоха ынарааылар кэлбит оу тарбахтарын икки ардыгар кыбытан ыла-ыла тттр ыыталаан испиттэр. Дыгын, дьоно аыйаатар аыйаан иэллэрин крн, мутук дьлнэн Быааа Сирэйдээи кр сыппыт. Онуоха Быааа Сирэй тумул тбтгэр ойон тахсыбыт. Ону крн, Дыгын оноос ыыппыт. Ынараа киитэ ону, кыбытан ылан баран, лдьтгэр эппит: «Ыл, кр эрэ. Ол дл ынараатыгар туох чоулунууруй? Бу оноос онтон кэлэргэ дылы гынна дии», – диэн, балтараа биэрэстэ бэттэх сытар киини ыйа-ыйа, эппит. Уонна, тттр ытан кэбиспитэ, Дыгын аар хараар кэлэн тспт. Дьэ, онтон Дыгын, сатаныам суох дии санаан, ити сиртэн тэскилээн биэрбит.
Онтон Быааа Сирэй, баттаммыкка км, атаастаммыкка алгыс буолуом диэн, сири кэрийэ барбыт.
лдь, бэйэтэ хаалан, кэргэн ылан, оо-уруу тртн, ити сир улахан, киэ, нх сыыыларынан таратан, олордуталаабыт. Онтон ыла лдь диэн аат имит диэн кырдьаастар кэпсииллэр.
Дыгын уонна лдьлх Быааа Сирэй сэриилэспит сирдэриттэн 1954 с. тиит тбтгэр батары киирбит оноос тбтн уонна ол сиртэн ох сиин булаттаабыттара. Онон сэриилэспиттэрэ кырдьык. Ол гынан баран, эбээин да ханна барыай дииллэр.
Былыр Дькдэ Эбэ Хотун кытыытыгар Ойоос диэн кии олорбута эбитэ . Кини ойоо да, оото да суох эбит. Саас аайы бултуур идэлээх. Бэйэтэ икки миэтэрэ рдктээх эбит. Бу Ойоос диэн киибит ойоосторо барыта биир кэлим эбит. Дьэ, ол иин кинини Ойоос диэн ааттаабыттар.
Арай биирдэ саас кини бултуу тахсыбыт. Ол тахсан баран, биир кыталыгы хойумууннаабыт 1. Кыталыгын сырсан, билии Акана анныгар тутан лрбт уонна дьоннорун мунньан, бултаабытын малааыннаабыт. Кини оннук кытыгырас кии эбитэ .
Ол кыталыгы туох баар дьоо ллэрбиттэрэ биирдии сап утаын курдук тиксибитэ эбитэ .
Ойоос диэн кии ууоа Дькдэ Эбэ Хаалаын диэки ттгэр баар. Кини ууоа, кырдьык, 2 миэтэрэ. Бииги экскурсияа сылдьан крбппт. Улаханнык эмэхсийэн эрэр этэ. Ол гынан баран, бииги ону хостооботохпут. Учууталларбыт кллээбэтэхтэрэ.
Тылы быаарыы:
1Хойумуун – табыллыбыт, бааырбыт. Бл дьонун тлбэ тыллара.
Эбэки тылыгар гоевун – баас, бааырбыт.
I. Былыргы абыычай быыытынан, ктт уол туора сиртэн сктэн кэлбит кийиит кыыы сыбаайбалыар диэри кр суохтаах эбит.
Биир ыал уолларыгар кыыс сгннэрэн аалбыттар. Эдэр дьон дьоллорун холбуур бара-мааны малааын тэрийэргэ быаарбыттар. Ол рлээх-ктлээх тбккэ сылдьан, уол наар кыыын туунан саныыр. «Т эрэ буспут моонньооннуу грк-тгрк крд, т эрэ килбиэннээх киис ттэ хаастаах буолла, т эрэ иирэ талах курдук имигэс буолла» диэн санаалар наар тэитэ кэйэллэр эбит. Кэлэ-бара сылдьар дьон кыыс кэрэ дьнн сн кэпсэтэллэрин истэн, тулуйбакка, хаппахчы аанын сэгэтэн крн истэинэ, дьахталлар: «йд, йд», – диэн аймалаа тспттэр.
Ити тбэлтэ бииги сирбитигэр буолбута уонна сирбит аата онтон тахсыбыта диэн кэпсээн баар.
II. Былыр бииги сирбитигэр, Эбээ, сахалары кытта тоустар сэриилэспиттэр. Сахалар баылыктара лдь диэн, тоустар баылыктара Омолдоон диэн эбиттэрэ .
Эбэ клн ууор-мааар турар икки тумултан кыргыспыттара . с тннээх кн быа гл-гл лрсбттэр, биэс тннээх кн быа кылана-кылана кыдыйсыбыттар. Тоус сэриилэрэ хотторон тахсыбыттар. лдь бэйэтэ кл ууор, тумул рдгэр, мас быыыгар турар Омолдоону аар хараын оунан тээ ытан кэбиспитэ .
Итинтэн ыла лдь бииэхэ олохсуйан, с саханы дтэн, трт саханы трттээн олорбута диэн йээн эмиэ баар.
Бу сиргэ биир бухатыыр дьахтар Липпэ диэн сиртэн улахан тааы ктн аалан бырахпыт . Ону сс да илдьиэн, сыппатын быата быстан, бырахпыт . Кырдьаастар кн холонон крт буолуо дииллэр. Ол таас билигин да сытар. Ким да кыайан ктхпт, ндппт дааны. Урут нэиилэ сыарыталлар эбит. Ол таас улахан, хара.
Бу дэриэбинэ чугаыгар баар тиит. Бу тииккэ биир эмээхсин олорон ытыаласпыт дииллэр. Биир киилиин, кл ууор-мааар олороннор, ох саанан ытыаласпыттар . Эмээхсин олорбут тиитигэр хайдах эрэ ох саа онооун суола баарга дылы. Уонна ол эмээхсини, онно олорон, лбт дииллэр. Ол тиит билигин да баар, улахан баайы, элбэх салаалаах.
Бу тиит анныгар кии ууохтара бааллар.
