Манайгы кыырыыта. Айыыыкка киирэн, оо уйата оорон, оо крдр эбит. Маныаха оо кута диэн крдр эбит оону оонон. Ону: «Сатаммат», – диэбиттэр. Онуоха: «Му саатар тойон баа саанан аалы, – диэн. Онтон: «Му саатар тлээх гр саата», – диэн. Ону: «Сатаммат», – дииллэр эбит. «Мин крдбн ылымматыгыт. Оо кутун киринэн-хоунан биэрэит, онон мин саха ураахайы тугунан да кирдиктиннэриэм суох. Киринэн-хоунан биэрэргит, салгын буолан, ктн хаалар, кылгас йэлээх, лгэс буолар. Ити мин этэрбинэн куту биэрэргит буоллар, уун йэлээх, чэгиэн, кстээх ыччат ск этэ. Сахаа, харахтарыгар крдрн туран, итээттэриэм этэ. Ону миигин итээлбиттэн тааараыт», – диэбит.
Иккис кыырыыта. С Айыыытын туугар Дьгйг киирэн, Ынахсыт тардары сн скэти диэн крдр. Ону ылынаннар, ньирэй сытар буолар .
Оноку онон сиэмээ суох, Айыы ойууна эбит гынан баран, аккаастаппыт.
Слэ ойоо, Оноку ийэтэ, Араа рэх диэн сиргэ сылгы крр эбит. Араа рэх Слэ ходуата эбит. Ити кэмэ билии бииги Эбэбит – хара маыттан кл. Слэлээх билии Слэ дэриэбинэтиттэн хоту диэки баар алаастартан биирдэстэригэр олорбуттар быыылаах. Слэ ойоо Араа рэхтэн Орой сиринэн Ньурбачааа кэлэр эбит. Онтон Нымылаынан, Хотооунан дьиэтигэр барар.
Ньурбачааа Кэскил диэн балыксыт кии баар эбит. Эмээхсин киниттэн, сылгы крднэ таарыйа, куруук соболуур эбит. Биирдэ таарыйан: «Хайа, нохоо, собо баар дуо?» – диир.
Кэскил: «Халлаан кыйдаан буолан, собо тахсыбатах. Суох», – диир. Ол кэмэ гэххэ тыас талыгырыыр. Дьахтар ону йн крбтэ, атыйахха тобус-толору собо м сытар эбит. Онтон: «Бачча соболоох эрээригин, мэлдьээ олороун», – диэбит дьахтар. Онтон этиэллэр, лссбттэр 1. Кэскил эрбээ тостубут уонна: «Слэ эрбэхпин тоутта», – диэн Дьокуускайга киирэн сэр. Онуоха Слэни тутан киирэ кааак тахсар. Слэ киирбэт: «Мин билбэт сирим», – диир. Онтон иккиин икки кааагы тааараллар, боруоста тутан киири диэн. Слэ эмиэ киирбэт.
Онтон биир эмэ кии киириэххэр сп, суут ыырыытыгар диэн й уган биэрдээ дии, онон хойут биир доор киилэнэн, икки ыыыр атынан, тлээх ыырдан киирэр.
Ханна да тохтоомуна, суут дьиэтигэр ктн тэр. Аан дьиэлэрэ кмлк оохтоох буолуо, онно сис туттан, иттэ турбут. Ол турдаына, ынараа дьиэттэн биир нуучча с гыммыт: «Бу хайа киигиний?» – диэбит. Ону: «Кыйаар киитэбин. Слэбин», – диэбит. Бу маныаха: «Кааактар тахса сылдьыбыттарын билэин дуо?» – диэбит. «Билэбин», – диэбит.
Биир кааакка эппит: «Таааран ити киини хаайы», – диэбит. Ону: «Тахсыбаппын. Хоруйдат», – диэбит.
Ол кэнниттэн тойон 12 буолуохтарыгар диэри кааактары мунньубут, Слэни хаайыыга тааартараары. Слэ сис туттан турбута турбутунан, хамсаабат дааны. 8 буоланнар кааактар тэн-анньан кыайбатахтар. Дьиэлэригэр баппаккалар, быалаан баран тардыбыттар. 11 кии тардарыгар бэриммэтэх. 12 кии тардарыгар ат буолбут уонна муннунан, айаынан хаана баран лбт.
Доор киитэ тннэри-кнстэри дойдутун былдьаар уонна Онокуга: «Ааын нууччалар лрдлэр», – диэн этэр.
Оноку, дьэ, Дьокуускайга киирэр. Ыаллартан ыйдарар, ааын оннук сиргэ кммттэр диэн. Ону баран хаар, бр саыйахтаах киини сулбу тардан тааарар. Онтон 3–4 тиити суулларар уонна кэччиктээбэккэ эрэ бтнн аалтыыр. Аалан баран, кэччиктэтэлээн кутаа оттор. Бр саыйахтаах киитин бу уотугар быраар. Маныаха туран били киитэ с тгл аттыы срэн тахсыбыт. Ону урааынан ылан уокка быраан испит. Ону крбт дьоннор, нууччалар дааны, сахалар дааны: «Бу Кыйаар дьоно илэ абааылаах дьон эбиттэр», – диэбиттэр.
Оноку ити кэнниттэн аатын ууоун ыырдан тахсыбыт уонна, Нымылах икки Ньурбачаан икки ардыларыгар толоон баар, ол ойооугар алаас сир баар, ол ортотугар булгунньахха окучах хаан, кмн кэбиспит. Окучах хаыар дылы бэрэмэдэйдээх ууоун ачаахтаах тииккэ ыйаан турбут. Ол тиит билигин охто сытар. Охтубута уонча сыл буолла. Урут, мин уончалаах эрдэхпинэ, кйн турар эбит этэ. Ачааа онно турара. Кэлин ачааа хайа барбыт этэ. Бу тиит туунан миэхэ ээм оонньор, Степанов Алексей, мин уончалаах уол эрдэхпинэ, 69 сыллааыта, кэпсээбитэ.
Бу сири, Слэ ууоа кмллбтн кэннэ, Мээ, Чээнэр 2 Мээтэ диэн ааттыыллар. Былыр кии ууоун тутабыт диэбэттэр, кии мээтин эргийэбит дииллэр. Ууох диэхтэрин харыстаан, ыарыраан этэллэрэ эбитэ дуу.
Кэпсээнньит тылы быаарыыта:
1лссбттэр – охсуспуттар, илиилэспиттэр.
2Чээнэр – Слэ оонньоро. Петр Иванов диэн. Ити сир кини ходуата этэ.
Быырта икки ойохтоох. Тус-туунан дьиэлээн олорбут. Улахан ойоуттан икки уоллаах: Муур Илии Буолкап, Сантаа диэн. Оччугуй ойоуттан биир уоллаах – Уоа Суох Уоарап. Бу уол э уоа сиирээс эбит.
Былыр куаан дии санаабыт оолорун, ыааска уган, ыйаан кэбиэллэр эбит. Ол курдук Уоа Суоу ийэтэ: «Ыааска уган кэбииэххэ», – диэбит.
Тас эмээхсин киирэн кэлбитигэр: «Эдьиэй, ити оону ыааска уктарыахпын баарабын», – диэбит. Ону туран: «Аал эрэ, хотуй, ыааска угар ооун», – диэн баран, оону ньилбэгэр ууран олорон, арыынан уунуохтаабыт уонна: «Лик курдук. Кии ньилбэгэр биллэр. Хойут кии трд буолсу. Ыааска уктарыма», – диэбит.
БАСКАРДЫЫР УЙБААН
