La fenomeno Esperanto полностью

Al iuj kritikistoj ŝajnas superflue, ke la adjektivo akordiĝu kaze kaj nombre kun sia substantivo. Tamen en lingvo, kiu celas klarecon kaj precizecon, tiu karakterizo, en kombino kun granda vortorda libereco (vd. poste), ne nur evitas kelkajn miskomprenojn, sed ankaŭ ebligas diversajn elegantecojn en la maniero sin esprimi, ekz‑e:

Eleganteco, tro ofte subtaksata de la teoriistoj, estas grava karakterizo de bonkvalita Esperanto.

4. La numeraloj fundamentaj (ne estas deklinaciatoj) estas: unu, du, tri, kvar, kvin, ses, sep, ok, naŭ, dek, cent, mil. La dekoj kaj centoj estas formataj per sitnpla kunigo de la numeraloj.

Oni diras, ke nombrado kaj sakrado estas la plej malfacile regeblaj kapablecoj en fremda lingvo; kaj efektive ekzistas tre spertaj esperantistoj, kiuj dumkalkule uzas siajn denaskajn numeralojn anstataŭ la Esperantajn. Tamen la nombrado en Esperanto estas laŭeble simpla. Por kalkuli de 1 ĝis 999_999 oni manipulas nur dek du vortojn: 15 dek kvin; 50 kvindek; 500 kvincent; 5000 kvinmil; 1887 mil okcent okdek sep.

Por la signado de numeraloj ordaj oni aldonas la finiĝon de la adjektivo; por la multoblaj – la sufikson obl, por la nombronaj – on, por la kolektaj – op, por la disdividaj – la vorton po. Krom tio povas esti uzataj numeraloj substantivaj kaj adverbaj.

Tiel tre nete kaj skemece Zamenhof kompletigis la nombradon. Nur la disdividaj numeraloj kaŭzis al iuj malfacilaĵon, ĉar tiun koncepton ne havas multaj lingvoj. Tamen la ekzemploj donitaj en la Ekzercaro – kiu, samkiel la Fundamenta Gramatiko, estas parto de la Fundamento de Esperanto (vd. poste) kaj sekve aŭtoritata – ŝajnas sufiĉe klaraj kaj nemiskompreneblaj:

5. Pronomoj personaj: mi, vi, li, ŝi, ĝi (pri objekto aŭ besto), si, ni, vi, ili, oni; la pronomoj posedaj estas formataj per la aldono de la finiĝo adjektiva. La deklinacio estas kiel ĉe la substantivoj.

Klare, la personaj pronomoj estas kreitaj laŭ la modelo de la hindeŭropaj lingvoj. Tial, ekzemple, la tria persono havas tri formojn singulare, sed nur unu formon plurale. Singulare oni distingas la naturon de la aludato, dum plurale tion oni supozas nenecesa.

Kiel en hindeŭropaj lingvoj, tio signifas ke, kiam la sekso de aludata persono estas nekonata, oni ordinare uzas la viran pronomon li. Kaj tio siavice indignigas zelotojn de la virinismaj movadoj. Tial kelkfoje oni ekuzis tiuokaze la formon liŝi (ŝili estus oportuna pluralo, aŭ eble iŝi?).

La nedifinita pronomo oni (kiu malgraŭ averto en PIV estas uzata kiel singulare tiel ankaŭ plurale) montriĝas netaŭga – ĉar ne sufiĉe konkreta? – por la supra celo. Ĝi, siavice, estas tre ofte uzata anstataŭ pasivo (iom pezajn pasivojn bona Esperanto emas eviti):

Okulfrape estas, ke la duapersona vi estas uzata singulare kaj plurale. Proponita singulara formo ci preskaŭ neniam uziĝis eĉ skribe, kaj dum preskaŭ kvardek jaroj la nuna aŭtoro neniam aŭdis ĝin en la paroluzo. Pri ĝi Zamenhof skribis: